zomerakkoord

Article

Het nieuwe erfrecht in de praktijk

Deel 2

Nieuwsbrief Actualiteiten, januari 2018

In ons vorig nummer hebben we aan de hand van een eerste reeks praktijkgevallen de toepassing van een aantal regels uit het nieuwe erfrecht geïllustreerd. Met een nieuwe reeks voorbeelden leiden we u door de overige bepalingen van het nieuwe erfrecht.

Jan en Marie kregen van hun vader Koen gelden geschonken via een bankgift. Enige tijd later huwt Koen met Vera. Tijdens zijn huwelijk met Vera schenkt hij aan zijn kinderen de blote eigendom van de aandelen van zijn transportbedrijf. Hij behoudt het vruchtgebruik op deze aandelen omdat hij het stemrecht verbonden aan deze aandelen nog wilt uitoefenen. Wat erft Vera bij het overlijden van Koen?


Onder het huidig erfrecht erft Vera het vruchtgebruik op zowel de geschonken gelden als op de aandelen (incl. het stemrecht en dividenden). Onder het nieuwe erfrecht geldt in dit geval een specifieke overgangsbepaling, de nieuwe regels zullen enkel

gelden op schenkingen gedaan vanaf 1 september 2018. Onder de nieuwe regels erft Vera enkel het vruchtgebruik op de via bankgift weggeschonken aandelen, vermits deze geschonken waren vóór haar huwelijk met Koen. Het vruchtgebruik op de aandelen van het transportbedrijf, dat Koen zichzelf had voorbehouden, mag Vera verderzetten. Had Koen de aandelen van zijn bedrijf in volle eigendom aan zijn kinderen geschonken, dan zou Vera evenwel geen vruchtgebruik op deze aandelen erven.

Koen heeft twee kinderen, Jan en Marie. Gezien hij reeds een zekere leeftijd heeft bereikt, wenst hij een deel van zijn vermogen te schenken aan zijn kinderen. Marie en haar echtgenoot hebben zelf al een mooi vermogen opgebouwd, dus stelt Marie voor haar deel rechtstreeks aan haar twee kinderen te schenken. Koen vindt dit een goed idee maar wil zekerheid dat Marie na zijn overlijden niet alsnog haar voorbehouden erfdeel (reserve) zal opeisen.


Vanaf 1 september 2018 kan Koen samen met zijn kinderen en kleinkinderen een ‘punctuele erfovereenkomst’ afsluiten. Concreet zal het om een schenking aan de kleinkinderen gaan, waarbij wordt afgesproken dat deze schenking aangerekend wordt op het erfdeel van Marie. Zo krijgen de kleinkinderen een vermogensrechtelijk duwtje in de rug en heeft Koen de zekerheid dat de gelijkheid tussen Jan en Marie niet aangetast kan wordt. Deze overeenkomst moet wel notarieel verleden worden, een loutere bankgift met pacte adjoint is niet voldoende.

Vader Koen schenkt vandaag de aandelen van het familiebedrijf ter waarde van 300.000 EUR met voorbehoud van vruchtgebruik aan zoon Jan die als enige actief is in de vennootschap. Aan dochter Marie geeft Koen een gelijkwaardige schenking van de volle eigendom van een effectenportefeuille. Bij overlijden van Koen (op of na 1 september 2018) zijn de aandelen 500.000 EUR waard en de effectenportefeuille 350.000 EUR.


Aangezien vader Koen zich het vruchtgebruik op de aandelen had voorbehouden, zal deze schenking voor de verdeling van zijn nalatenschap, in rekening worden gebracht aan de waarde op datum van zijn overlijden. De effectenportefeuille wordt evenwel in rekening gebracht aan waarde op het ogenblik van de schenking geïndexeerd tot aan het overlijden. In totaal bedraagt de waarde van de schenkingen 800.000 EUR (excl. indexatie), waarvan elk van beide kinderen uiteindelijk 400.000 EUR moet ontvangen. Aldus zal een deel van de meerwaarde van de familiezaak alsnog toekomen aan Marie.

Vader Koen schenkt een appartement met een waarde van 300.000 EUR aan Marie. Hij geeft op hetzelfde moment een gelijke som geld aan Jan waarmee hij zijn nieuwbouw betaalt. Bij overlijden van Koen is zowel het appartement van Marie als de woning van Jan 400.000 EUR waard.


Onder het oude erfrecht worden roerende goederen zoals geld, gewaardeerd op het ogenblik van de schenking (300.000 EUR in ons voorbeeld), terwijl onroerende goederen worden gewaardeerd op het ogenblik van overlijden (400.000 EUR in ons voorbeeld). Terwijl vader Koen dacht ieder kind op deze manier gelijk te hebben behandeld, is er bij zijn overlijden een ongelijkheid ontstaan. Bovendien moet Marie het appartement in natura inbrengen. Onder het nieuwe erfrecht wordt dergelijk onderscheid niet gemaakt. De nieuwe wet houdt enkel rekening met de datum waarop de schenking is gebeurd. Zowel voor de roerende als de onroerende schenkingen in volle eigendom, wordt de intrinsieke waarde van het goed geïndexeerd (volgens de index der consumptieprijzen) tot op dag van overlijden waardoor Marie en Jan gelijk worden behandeld. De nieuwe waarderingsregels zijn in principe van toepassing op eerdere schenkingen, maar Koen kan vóór 1 september een ‘verklaring van behoud’ afleggen waarin hij aangeeft dat de oude waarderingsregels van toepassing blijven voor alle vroegere schenkingen.

Gepubliceerd op 15/01/2018
Ellen Buysse en Aurélie Veirman

Onze maandelijkse gratis nieuwsbrief ontvangen in je mailbox? Klik hier
Did you find this useful?