Article

Het belang van het tegenstrijdig belang

KMO-update

Situatieschets

Een familiebedrijf met drie bestuurders. Één van hen vindt dat de hoge behaalde omzet te danken is aan het vele werk dat hij verricht en dat hij recht heeft op een ‘flinke’ vergoeding. Er wordt een managementovereenkomst afgesloten tussen het familiebedrijf en de managementvennootschap van de bestuurder, met een royale vergoeding van 15.000 EUR per maand (duidelijk excessief in vergelijking met de resultaten van de vennootschap).

Enige tijd later ontdekken de andere bestuurders de managementovereenkomst, waarvan zij niet vooraf werden ingelicht. Zij zijn het er niet mee eens. De betaling van de vergoeding wordt stopgezet. Gevolg: start van een gerechtelijke procedure ….

Het probleem?

Gepubliceerd op 21/05/2015.De voormelde situatie kadert binnen de problematiek van het tegenstrijdig belang van de bestuurder(s), ook wel gekend onder de belangenconflictenregeling.

In casu heeft de bestuurder die de managementovereenkomst afsluit, een onrechtstreeks belang van vermogensrechtelijke aard tegenstrijdig aan dat van de vennootschap, vermits hij enerzijds bestuurder is van het familiebedrijf en anderzijds ‘meerderheidsaandeelhouder’ is van de medecontractant – zijnde zijn managementvennootschap.

Kortom: De bestuurder heeft er alle belang bij dat de managementvergoeding zo hoog mogelijk is, dit in tegenstelling tot het familiebedrijf.

De procedure

Het klinkt misschien (on)bekend in de oren maar indien er zich een tegenstrijdig belang voordoet, dan dient de wettelijk voorgeschreven procedure te worden gevolgd. Namelijk de betrokken bestuurder dient zijn strijdig belang mee te delen aan de andere bestuurders en dit vóór de raad van bestuur een besluit neemt over het afsluiten van de (management)overeenkomst. De raad van bestuur moet haar beslissing verantwoorden en uiteenzetten welke de vermogensrechtelijke gevolgen ervan zullen zijn voor de vennootschap. De vragen die zich hieromtrent kunnen stellen, zijn: in welke mate kan het niet (correct) naleven van de wettelijke procedure gevolgen hebben en welke (eventuele) sancties kan dit met zich meebrengen? Deze zijn tweeërlei.

De nietigheidssanctie

In bovenstaand voorbeeld vordert het familiebedrijf de nietigheid van de managementovereenkomst op grond van miskenning van de voormelde procedure. In een gelijkaardige zaak heeft de rechtbank geoordeeld dat de principiële voorwaarden voor de toepassing van de belangenconflictenregeling vervuld zijn (tegenstrijdig belang van bestuurder) en dat er geen betwisting bestaat dat de wettelijke bepalingen niet werden gerespecteerd (o.a. geen beslissing/notule van de raad van bestuur). Derhalve heeft de rechtbank de overeenkomst nietig verklaard.

Gevolg: de nietigverklaring leidt (in principe) tot de teruggave van datgene wat werd ontvangen (de managementvergoedingen).

Weet dat de nietigheidssanctie kan worden gevorderd voor alle beslissingen of verrichtingen die hebben plaatsgevonden met overtreding van voormelde procedure. Let wel: enkel de vennootschap zelf kan deze vordering instellen, meer bepaald de raad van bestuur. In voorkomend geval kunnen de 2 andere bestuurders (meerderheid) dit vorderen.

In de praktijk wordt de nietigheidssanctie vooral gevorderd in geval van (een grondige) wijziging van de samenstelling van de raad van bestuur, bv. ingevolge overname, in geval van onenigheid tussen de bestuurders onderling of bij faillissement.

De aansprakelijkheidsvordering

Bovendien kan een aansprakelijkheidsvordering worden ingesteld tegen de bestuurders, zowel door de vennootschap (algemene vergadering) als door derden.

Indien een overeenkomst wordt afgesloten die kennelijk ongunstig is voor de vennootschap en de bepalingen inzake de belangenconflictregeling werden niet nageleefd, dan kunnen alle bestuurders, ongeacht in wiens hoofde het belangenconflict ontstaat, hoofdelijk aansprakelijk worden gesteld (er is sprake van een overtreding van de bepalingen van het Wetboek van vennootschappen).

Wat betekent dit? De rechter oordeelt of de betrokken bestuurder zich schuldig heeft gemaakt aan een loutere bestuursfout. Voorbeelden van bestuursfouten: contracten aangaan tegen nadelige voorwaarden, contracten aangaan waarvan men weet dat de vennootschap ze niet kan dragen.

Daarnaast kan het zijn dat de belangenconflictprocedure wel degelijk werd nageleefd, maar dat de beslissing aan een bestuurder een onrechtmatig financieel voordeel (bv. excessieve vergoeding) heeft bezorgd ten nadele van de vennootschap.

Gevolg: alle bestuurders worden vermoed persoonlijk en hoofdelijk aansprakelijk te zijn voor de schade geleden door de vennootschap en door derden.

Conclusie

Hoewel de rechtspraak zeer genuanceerd is, moet u als bestuurder steeds alert zijn bij het nemen van een beslissing door de raad van bestuur, in het bijzonder wanneer een bestuurder een belang van vermogensrechtelijke aard zou hebben, strijdig aan dat van de vennootschap. Pas de wettelijke procedure correct toe en voorzie de nodige verantwoorde notulering, dit teneinde de nietigheid- en/of de aansprakelijkheidsvordering te vermijden.

Eugenie Carrez, ecarrez@deloitte.com

Gepubliceerd op 16/06/2015.

Did you find this useful?