Minder files tijdens tweede lockdown door veranderingen in zakelijke mobiliteit - ook ná COVID-19

Article

Minder files tijdens tweede lockdown door veranderingen in zakelijke mobiliteit - ook ná COVID-19

Wat is de impact van COVID-19 op onze mobiliteit en maatschappij?

Tijdens de tweede lockdown reizen we veel meer dan tijdens de eerste lockdown – zelfs bijna net zo veel als in 2019 rond deze tijd. Toch zijn er veel minder files. Inzichten uit deze periode bieden niet alleen kansen voor het oplossen van files in het post-COVID-tijdperk; ze voorkomen mogelijk ook investeringen in extra asfalt, kunnen bijdragen aan de klimaatdoelen én bijdragen aan het welzijn van werknemers.

Onze reisafstand blijft constant…

Na afkondiging van de eerste lockdown medio maart bleven we massaal thuis. Het totaal aantal gereden kilometers per werkweek halveerde ongeveer volgens Flitsmeister. Vanaf april groeide het aantal gereden kilometer geleidelijk weer tot een niveau boven dat van 2019.

Toen het kabinet de tweede lockdown afkondigde en mensen het dringende advies gaf om thuis te werken, daalde het totaal aantal afgelegde kilometers wel weer tot iets onder het niveau van een jaar ervoor, maar bij lange na niet tot het niveau van de eerste lockdown.

Afbeelding 1: aantal totaal afgelegde kilometers van Flitsmeistergebruikers (bron: Flitsmeister)

… maar de filezwaarte neemt sterk af

De filezwaarte – de lengte van een file vermenigvuldigd met de duur – was tijdens de tweede lockdown ruim drie keer zo hoog dan tijdens de eerste lockdown. Maar opvallender is dat ook tijdens de tweede lockdown de filezwaarte nog een stuk lager dan in 2019 (zie afbeelding 2). Dit terwijl het totaal aantal afgelegde kilometers bijna even hoog was.

In de onderstaande grafiek is de impact op de filezwaarte per dag goed te zien. Tijdens de twee lockdowns verdween de filezwaarte vrijwel volledig. Maar ook tussen de lockdowns in was de filezwaarte op werkdagen een stuk lager dan in 2019, terwijl er in het weekend nauwelijks verschil was.

De oorzaak: minder spitsverkeer

De afname in files is vrijwel geheel toe te schrijven aan de afname van het spitsverkeer (zie afbeelding 3). We reizen tijdens de tweede lockdown kortom niet veel minder in totaal, maar wel minder in de spits. Juist hier ligt de sleutel voor het oplossen van files. De COVID-19-crisis toont hiermee aan wat mobiliteitsexperts al jaren zeggen, maar wat niet eerder empirisch kon worden onderbouwd: files nemen bij minder verkeer exponentieel af.

Een analyse van het Ministerie van Infrastructuur & Waterstaat laat zien dat 8 procent minder verkeer 50 procent minder files oplevert1. Het programma Beter Benutten van hetzelfde Ministerie toonde eerder aan dat 1 procent minder verkeer op bepaalde knelpunten 10 procent minder verkeer oplevert2. Dat betekent dat wanneer een klein deel van de spitsreizigers de spits mijdt, een groot deel van het fileprobleem wordt opgelost.

De spitsdrukte neemt deels af door thuiswerken en asynchroon werken

Vóór de COVID 19-crisis was zakelijk verkeer verantwoordelijk voor bijna de helft van de ritten in de ochtendspits en bijna een derde van de ritten in de avondspits.

Tijdens de eerste lockdown verdween een groot deel van deze ritten doordat veel mensen overgingen op thuiswerken. Tijdens de tweede lockdown gaf een aanzienlijk kleiner deel van de mensen gehoor aan de oproep van het kabinet om thuis te werken, zoals te zien in onderstaande figuur. Maar blijkbaar nog genoeg om de filezwaarte laag te houden.

Veel potentie voor minder files rond werklocaties met veel zakelijk verkeer

Als werkgevers ook na COVID-19 meer mogelijkheden tot thuiswerk bieden en flexibeler met werktijden omgaan, kan een grote impact worden gemaakt. Dat geldt met name op werklocaties met verkeersknelpunten door veel zakelijk verkeer, zoals de Amsterdamse Zuidas. Juist op dit soort locaties zijn veel ondernemingen gevestigd waarvan de werkzaamheden ook op andere locaties (zoals thuis) en andere tijden (zoals tijdens de spits) kunnen worden uitgevoerd, zoals duidelijk wordt in onderstaande afbeelding. Denk aan consulting, IT en accounting.

Daarnaast geldt in meer algemene zin dat steeds werkzaamheden op afstand kunnen worden uitgevoerd, ook in sectoren waar dat traditioneel niet het geval was. Deze trend was al aan de gang, maar is versneld door de COVID 19-crisis.Datzelfde geldt voor de acceptatie van thuiswerken. Verschillende onderzoeken (zoals deze en deze ) laten zien dat de meerderheid van werknemers graag deeltijd thuis wil blijven werken én dat ze verwachten dat hun werkgever dit zal ondersteunen. Dit betekent dat de mogelijkheid tot thuiswerken geen extraatje meer is, maar een minimale verwachting.

Afbeelding 6: Het percentage van de werkzaamheden die buiten een werkpleklocatie zou kunnen worden verricht per type bedrijvigheid (bron: CapitalQ en Deloitte: Banking and Capital Markets Impact of COVID-19)

Voorkomen van meer asfalt

Met het verminderen van files kunnen bovendien grote investeringen in het verbreden van snelwegen worden voorkomen. Investeringen in het verbreden van snelwegen worden onder andere verantwoord aan de hand van de reistijdwinst die ze opleveren. Hierbij beoordeelt Rijkswaterstaat de ‘waarde van de tijd’ van zakelijk verkeer op dertig euro per uur, woon-werkverkeer op tien euro per uur en overig personenverkeer op acht euro per uur3. De reistijdwinst van zakelijk verkeer en woon-werkverkeer wegen kortom zwaar mee in de afweging om snelwegen te verbreden.

Momentum voor gedragsverandering in zakelijk verkeer

De COVID-19-crisis heeft ons laten ervaren dat thuiswerken en het vermijden van de spits voor veel beroepsgroepen goed mogelijk is. Daarmee biedt COVID-19 momentum voor een vergaande gedragsverandering rondom zakelijke mobiliteit.

Wij pleiten er daarom voor om een deel van het budget dat nu wordt toegekend aan infrastructurele projecten beschikbaar te stellen voor maatregelen en stimuleringen die bijdragen aan het veranderen van:

  • Wanneer we reizen voor werk: tijdens of buiten de spits
  • Waar we werken: op kantoor, thuis of ergens anders
  • Hoe vaak we fysiek afspreken (met klanten) en hoe vaak we videobellen

Meer flexibiliteit in werktijden is goed voor welzijn en diversiteit & inclusie

‘Asynchroon’ werken, waarbij we niet allemaal op dezelfde tijd starten en eindigen, is ook om andere redenen gewenst. Meer flexibiliteit in de inrichting van werktijden sluit aan bij de trend van werkgevers om meer oog te hebben voor het welzijn van werknemers en voor diversiteit en inclusie. Meer flexibiliteit kan prettiger zijn voor de werknemers én kan zorgen voor betere arbeidsparticipatie voor werknemers die werk combineren met bijvoorbeeld zorg voor jonge kinderen of mantelzorg.
Drie grote uitdagingen die wij zien rondom asynchroon werken zijn:

  • Agendamanagement: Als niet iedereen meer op hetzelfde moment op dezelfde plek is, is er extra aandacht nodig voor het plannen van interne en externe afspraken alsook informeel contact. Tools die agendamanagement ondersteunen kunnen hiervoor een oplossing bieden. 
  • Bedrijfscultuur: Bedrijven zullen de verschuiving naar asynchroon werken moeten ondersteunen door helder te communiceren wat er van werknemers gewenst is. Impliciete verwachtingen om onder kantoortijden aanwezig of bereikbaar te zijn dienen weggenomen te worden. Voor de behoefte aan informeel contact tussen werknemers zullen creatieve oplossingen gevonden moeten worden.
  • Mobiliteitsbeleid: Als werknemers inzien dat ze in ieder geval een deel van de tijd thuis kunnen en mogen werken, zullen sommigen een auto van de zaak niet langer nodig vinden. Andersom zullen ook werkgevers de mogelijkheden moeten bekijken om hun mobiliteitsbeleid beter af te stemmen op de nieuwe realiteit.

Met de juiste prikkels kunnen we deze gedragsverandering ook na de COVID-19-crisis vasthouden. Dat bevordert welzijn, diversiteit & inclusie, leidt tot minder files, voorkomt investeringen in extra asfalt én draagt bij aan de klimaatdoelen.

Verder lezen:

Bronnen:
1 Achtergrondrapportage Monitoring Mobiliteit tijdens Covid-19' van het ministerie van Infrastructuur & Waterstaat
2 Programma Beter Benutten, Eind rapportage (November 2018).
3 Rijkswaterstaat, Kengetallen Bereikbaarheid (2020). https://www.rwseconomie.nl/kengetallen/kengetallen-bereikbaarheid-map.
Toelichting: de waarde van tijd voor vrachtvervoer ligt met €47 per uur nog hoger.

Did you find this useful?