Verminderen van eenzaamheid is een haalbare kaart

Opinie

Het verminderen van eenzaamheid is een haalbare kaart

Data-analyse levert interessant aanknopingspunt voor preventief beleid

Wanneer eenzaamheid wordt teruggebracht, dalen de daaraan gerelateerde zorgkosten. Het verband tussen eenzaamheid en de vraag naar zorg werd al langer vermoed, maar is nu door de data-analyse van Deloitte bevestigd. Het verband is het sterkst bij mensen tussen de 50 en 65 jaar.

Marly Kiewik & Menno ter Wal - 10 oktober 2016

Het door Deloitte uitgevoerde onderzoek heeft op gemeenteniveau een verband bloot gelegd tussen het aantal eenzame inwoners per gemeente, en de vraag naar huishoudelijke hulp vanuit de Wmo. Dit verband blijkt met name te bestaan in stedelijke gebieden.

Deloitte onderzocht dit verband tussen eenzaamheid en zorg als onderdeel van het programma State of the State, een actuele data-analyse van ons land. De onderzoekers gebruikten hierbij openbare data: de gezondheidsmonitor van het RIVM en de statistieken het CBS. Naast huishoudelijke hulp werd ook naar andere vormen van zorg aan huis gekeken, zoals verpleging en persoonlijke verzorging. Voor deze zorgsoorten werd echter geen hard genoeg verband gevonden.

Dat de huishoudelijke hulp wat eenzaamheid betreft eruit springt, is volgens onderzoeker Marly Kiewik niet verrassend: ‘Huishoudelijke hulp is een sociale vorm van zorg. Er komt iemand thuis om te helpen met de alledaagse taken, zoals schoonmaken. Client en zorgverlener maken daarbij vaak een praatje, leren elkaar kennen. Daar hebben natuurlijk juist eenzame mensen behoefte aan.’


Impact op zorgkosten

Dat eenzaamheid sterk correleert met het gebruik van huishoudelijk hulp, betekent ook dat de hieraan gerelateerde zorgkosten dalen als eenzaamheid vermindert.

Bovendien heeft minder eenzaamheid hoogstwaarschijnlijk niet alleen impact op de kosten van huishoudelijke hulp. Eerdere onderzoeken hebben namelijk aangetoond dat eenzaamheid onder andere meer hartaanvallen, alzheimer en depressies tot gevolg heeft. Onderzoeker Menno Ter Wal: ‘Dat betekent eigenlijk dat het niet anders kan dan dat eenzaamheid ook via deze weg leidt tot zorgkosten. En realiseer je daarbij dat het hier relatief dure behandelingen betreft.’

Deloitte heeft dit verband echter niet kunnen onderzoeken. Het CBS verstrekt vanuit privacyoverwegingen geen gegevens over eenzaamheid en medische behandelingen op persoonsniveau.


Denemarken neemt het voortouw

Het goede nieuws in het kader van social innovation is nu dat het verminderen van eenzaamheid een haalbare kaart is. Kiewik: ‘Denemarken – een land dat qua cultuur en demografie sterk op Nederland lijkt – heeft de afgelopen jaren geïnvesteerd in informele zorg. Inmiddels ligt het percentage eenzaamheid hier op de helft van het Nederlandse niveau.’

Zowel Kiewik als Ter Wal zijn op dit moment dan ook betrokken bij zogenoemde proeftuinen om deze ‘Deense’ maatregelen in Nederland toe te passen. Ter Wal: ‘ De oorzaken van eenzaamheid verschillen. De een is slecht ter been, de ander is een levenspartner kwijtgeraakt, weer een ander heeft schulden. Het is steeds maatwerk om die mensen te ondersteunen en waar nodig te motiveren. Daarnaast is signalering belangrijk. Hierin proberen we naast voor de hand liggende partijen bijvoorbeeld ook de begrafenisondernemer een rol te geven. Die komt met mensen in contact die net hun partner hebben verloren.’


Aanknopingspunt voor preventief beleid

Het Deloitte-onderzoek heeft in de ogen van de onderzoekers overigens een interessant aanknopingspunt opgeleverd voor toekomstig preventief beleid. Het blijkt namelijk dat verband tussen eenzaamheid en consumptie van huishoudelijke hulp het sterkst is bij mensen tussen de 50 en 65 jaar.

Kiewik: ‘We denken dat dit komt omdat dit de leeftijdsfase is waarin veel mensen stoppen met werken. Hun bestaande sociale netwerk valt weg. Waarschijnlijk zou veel eenzaamheid kunnen worden voorkomen als mensen beter op deze overgang zijn voorbereid. Een robuust sociaal netwerk helpt je ook door deze levensfase heen. Mogelijk dat toekomstige ondersteuning zich daarop kan richten.’


Niet alle eenzaamheid valt weg te nemen

De onderzoekers willen echter niet claimen dat eenzaamheid altijd valt weg te nemen.

Wat goed te bestrijden valt, is sociale eenzaamheid. Hiervan is sprake als mensen beperkte mogelijkheden hebben om met anderen in contact te staan. Ter Wal: ‘Iemand raakt slecht ter been, het spraak- en hoorvermogen neemt af. Daar kun je vaak praktische maatregelen tegen nemen.’

Anders is het met emotionele eenzaamheid. Daarvan is sprake als mensen voldoende sociale contacten hebben, maar zich toch eenzaam voelen. Ter Wal: ‘Dit overkomt bijvoorbeeld veel mensen wiens levenspartner wegvalt. Dat soort mensen kun je bijstaan om met deze gevoelens van eenzaamheid om te gaan, maar je kunt die eenzaamheid niet één-twee-drie wegnemen.’


Verstedelijking en vergrijzing

Desalniettemin zal het belang van het bestrijden van eenzaamheid de komende decennia naar alle waarschijnlijkheid alleen maar toenemen. Eenzaamheid komt namelijk vooral voor in stedelijke gebieden. Daarnaast neemt zoals gezegd eenzaamheid toe met het ouder worden. En laten nu net verstedelijking en vergrijzing twee belangrijke demografische trends voor de komende jaren zijn. Volgens Kiewik en Ter Wal is het daarom verstandig de strijd tegen eenzaamheid nu verder op te voeren: ‘Enerzijds uiteraard om de zorgkosten terug te dringen, anderzijds ook om mensen die het lastig hebben uit hun isolement te halen. Dat is de echte winst.’


Meer weten over dit onderwerp?

Wilt u meer weten? Neem dan contact op met Marly Kiewik via +31 (0)88 2887490 of Menno ter Wal via +31 (0)88 2885755

Vond u dit nuttig?