Accounting, pensioencontracten en de kunst van het overdrijven

Article

Accounting, pensioencontracten en de kunst van het overdrijven

Column Pensioen Magazine Q3 2017

Hoe ziet de Nederlandse pensioensituatie eruit? Er is in de loop van de tijd een disbalans opgetreden tussen de risico’s die een werkgever wenst te lopen bij het aanbieden van arbeidsvoorwaarden en de risico’s die inherent zijn aan een toegezegd pensioen. Lees de column van Ralph ter Hoeven in het Pensioen Magazine.

Pensioen magazine kosteloos ontvangen? U kunt dat hier aanvragen

Het is af en toe prettig om de complexe werkelijkheid te vereenvoudigen. Modelbouwers doen niet anders. Maar in de vereenvoudiging kun je ook overdrijven, alsof een bepaald gevolg maar een (enkelvoudige) oorzaak kent. Dat schoot mij te binnen toen ik het Financieele Dagblad van 4 juli 2017 las. Daarin werd Hans Hoogervorst geïnterviewd in zijn hoedanigheid van voorzitter van de organisatie die internationale boekhoudregels opstelt (IASB). Tegenover de door Hoogervorst geprezen recent uitgebrachte standaarden brachten de interviewers een bezwaar in. Ik citeer:

‘Een andere klacht luidt dat de IASB soms standaarden uitvaardigt die niet alleen de jaarrekening veranderen, maar ook maatschappelijke invloed hebben. Een voorbeeld is IAS 19, die een paar jaar geleden is ingevoerd. Bedrijven moesten hun pensioenverplichtingen op de balans zetten en schrokken zo van de financiële last die zichtbaar werd, dat ze besloten hun pensioenregeling te versoberen. Hoogervorst voelt zich daar niet schuldig aan. “Het echte verhaal is dat die bedrijven voorheen niet goed wisten wat ze aan het doen waren. Ze hadden met hun pensioenregeling een soort derivaat uitgeschreven waarvan ze de toekomstige kosten niet goed kenden. De standaard heeft alleen zichtbaar gemaakt wat er al was.”’

Pensioen september 2017

De Nederlandse pensioensituatie

Wat mij betreft, is dit een gesprek uit een parallel universum, waarin zowel de interviewers als Hoogervorst een eigen werkelijkheid scheppen. Wie zich verdiept in de Nederlandse pensioensituatie ziet dat de eerste versobering al in gang werd gezet toen de in Nederland gebruikelijke eindloonregelingen onmiddellijk moesten worden afgefinancierd, dus inclusief toegekende backservice. Dit luidde net na de eeuwwisseling de massale overgang in naar middelloonregelingen. Veel professionele dienstverleners met jonge hoogopgeleide werknemers gingen rond dezelfde tijd over naar individuele pensioenregelingen die werknemers meer keuzemogelijkheden gaven in het beleggingsbeleid (cafetariamodel), maar die uiteraard ook tot gevolg hadden dat risico’s op deze groep werden afgewenteld. Deze ontwikkelingen hebben werkelijk niets met accountingregels van doen. Uiteraard werd een aantal jaren later de gang van defined benefit naar defined contribution versterkt ingezet, maar om nu te zeggen dat dat kwam omdat werkgevers schrokken van de financiële last die plots zichtbaar werd, is schromelijk overdreven. Je hoeft geen raketgeleerde te zijn om te bedenken dat een door werkgevers gegarandeerd pensioen veel financieringsrisico’s met zich meebrengt, risico’s die natuurlijk volop zichtbaar werden tijdens de economische crisis. Voor dit inzicht had de pensioensector bepaald niet IAS 19 nodig.

Conclusie

Op basis van de vele reglementswijzigingen die ik heb mogen volgen kan ik maar tot een conclusie komen. Er is in de loop van de tijd een disbalans opgetreden tussen de risico’s die een werkgever wenst te lopen bij het aanbieden van arbeidsvoorwaarden en de risico’s die inherent zijn aan een toegezegd pensioen. Werkgevers willen gerust meebetalen aan pensioen, maar willen ook dat de last voorspelbaar is. Ook onder de Nederlandse pensioenregels (die het IAS 19-bezwaar niet kennen) merk ik dat dit ‘ de-risk’-beleid onverminderd doorgaat.

Overdrijven is ook een kunst, die zowel de interviewer als Hoogervorst uitstekend blijken te beheersen; alleen jammer dat dit soort simplificaties een eigen leven gaat leiden.

Pensioen Magazine

Dit artikel is geplaatst in het Pensioen magazine, het kwartaalmagazine van Deloitte over actuariële, financiële, juridische, fiscale en verzekeringsaspecten van pensioen.

Vond u dit nuttig?