IORP II: van Compliance naar Purpose in het beleggingsbeleid

Article

IORP II: van Compliance naar Purpose in het beleggingsbeleid

Pensioen Magazine Q3 2018

De scope van risicomanagement verandert met de herziene Europese Pensioenfondsrichtlijn IORP II. Vanaf 2019 zijn pensioenfondsen verplicht een eigen risicobeheerfunctie in te richten. Naast beleggingsrisico’s moeten zij ook rekening houden met financiële en niet-financiële risico’s. Daarnaast moeten ze voor de activa waarin ze beleggen rekening houden met environmental (milieu), sociale en governance-factoren (ESG). Deze koppeling van duurzaamheid en het governancesysteem maakt niet alleen een einde aan de vrijblijvendheid in de sector, maar biedt vooral kansen om ESG-factoren te integreren in de algehele strategie en daarmee de totale impact inzichtelijk te maken.

Wilt u magazine Pensioen in uw mailbox / brievenbus ontvangen? Laat hier uw gegevens achter.

Toenemende voorschriften niet-financiële informatie

De verscherpte richtlijnen voor pensioenfondsen staan niet op zichzelf. Naast nationaal toezicht in de pensioensector zagen we voorheen vergelijkbare Europese wet- en regelgeving in werking treden voor onder andere banken en verzekeraars (bijv. Basel en Solvency). Ook is vanaf januari 2017 de Richtlijn 2014/95/EU via Nederlandse wetgeving in werking getreden. Die richtlijn geldt voor grote organisaties van openbaar belang (OOB’s). De niet-financiële verklaring van het bestuur maakt onderdeel uit van het bestuursverslag en moet informatie bevatten over het beleid ten aanzien van milieu-, sociale en personeelsaangelegenheden, eerbiediging van mensenrechten en bestrijding van corruptie en omkoping. De ontwikkeling van IORP II past daarmee in de bredere Europese context.

Pensioen, september 2018

Wat staat pensioenfondsen te wachten?

De vernieuwde IORP II-richtlijn wordt momenteel vertaald in Nederlandse wetgeving en bestaat uit een aantal elementen. Een van de herzieningen van de sinds 2003 bestaande IORP-richtlijn scherpt de regels voor grensoverschrijdende activiteiten van pensioenfondsen aan. Verder moeten pensioenfondsen drie sleutelfuncties inrichten: voor risicobeheer, interne audit en actuarieel. Daarnaast wordt de transparantie van pensioenfondsen tweeledig verbeterd. Enerzijds door middel van de eigenrisicobeoordeling (ERB) die ten minste iedere drie jaar wordt uitgevoerd en gerapporteerd aan De Nederlandsche Bank. Anderzijds zijn de regels voor communicatie veranderd ten gunste van pensioenfondsdeelnemers. Tot slot veranderen de structuur en de scope van het governance- en risicomanagementsysteem, waarbij specifieke duiding wordt verwacht op het gebied van milieu, sociaal en governance.

Wat vertelt IORP II ons over ESG?

Milieu-, sociale en governancefactoren gaan integraal onderdeel uitmaken van:

  • het governancesysteem;
  • het risicomanagementsysteem; en 
  • de beleggingsbeginselen.

Hierbij valt te denken aan risico’s als klimaatverandering (milieu), risico van deelnemersverloop (sociaal) of de kwaliteit van cao’s (governance). Daarnaast bestaat er een rapportageplicht over het meenemen van ESG-factoren in beleggingsbeslissingen (bijv. het beleggingsbeleid) en in het risicobeheersingssysteem. Deze rapportageplicht is onderdeel van de eigenrisicobeoordeling (ERB). De IORP II-richtlijn schrijft echter niet voor hoe invulling moet worden gegeven aan deze rapportageplicht.

Tot nu toe zien we dat de meeste pensioenfondsen en uitvoerders kiezen voor een ‘uitsluitingsbeleid’. Dit houdt in dat ESG wordt ingevuld met minimumstandaarden waar niet in belegd kan worden. Het bekendste voorbeeld hiervan is het wettelijk verbod op clusterbommen. Duurzaam beleid gaat echter verder dan deze uitsluitingen. De focus voor duurzame keuzes is verbonden aan langetermijnbeslissingen, ook wel langetermijnwaardecreatie. De invoering van IORP II is daarom het moment voor pensioenfondsen om het duurzaamheidsbeleid te herformuleren: van Compliance naar Purpose.

Implicaties voor pensioenfondsen

De afgelopen jaren zagen we een trend in de pensioensector om steeds meer te kiezen voor een duurzame beleggingsstrategie. Tot op heden was deze beslissing voor Europese pensioenfondsen vrijblijvend en in beperkte mate gebonden aan wet- en regelgeving. Met de inwerkingtreding van de IORP II-richtlijn wordt deze vrijblijvendheid deels weggenomen, doordat ESG-risico’s onderdeel zijn van beleggingen en het beheer hiervan. De maatschappelijke verantwoordelijkheid die pensioenfondsen dragen, namelijk het veilige beheer van pensioen voor deelnemers aan het fonds, maakt de impact van bovengenoemde activiteiten van aanzienlijk belang. Naast veilig beheer van pensioenen worden pensioenfondsen namelijk ook verantwoordelijk gesteld voor duurzaam beheer en rapportage over het beleggingsbeleid en risicobeheer aan de DNB.

Daarnaast worden de verantwoording en sturing op niet-financiële informatie met de vernieuwde IORP II-richtlijn volwassener. De beweging gaat van een vrijwillig minimaal uitsluitingsbeleid naar elementen die bijdragen aan het rendement.

Ons advies

De verplichting tot het evalueren van de ESG-factoren in belegde activiteiten biedt een kans om een duidelijke langetermijnwaardecreatie-strategie neer te zetten. Deze strategie betreft niet het uitbreiden van de uitsluitingslijst, maar behelst het beoordelen van de mate waarin de portefeuille bijdraagt aan de gestelde doelen. Een voorbeeld hiervan is om niet een uitsluiting door te voeren op bijvoorbeeld steenkolen, maar om te beoordelen in welke mate de belegging bijdraagt aan de energietransitie. Op deze wijze wordt gekeken naar het proces en de impact op lange termijn.
Met het integreren in de governance- en risicosystemen wordt ESG onderdeel van bestuur en uitvoering. Zowel klimaatrisico’s als de kansen die verduurzaming bieden, worden geïntegreerd in de strategie. Het positief formuleren van de langetermijnimpact op maatschappij en stakeholders ondersteunt het integratieproces van duurzaamheid in strategie en beleid. Hoewel er vele invullingen mogelijk zijn, worden de ‘Sustainable Development Goals’ (SDGs) ingezet om invulling te geven aan Purpose.

IORP II vraagt om overzichtelijk beleid waarover verantwoording kan worden afgelegd. Het waardecreatiemodel van de ‘International Reporting Council’ (IIRC) en de richtlijnen van de ‘Global Reporting Initiative’ (GRI) zorgen voor een gestructureerde strategie en verantwoording. Een goede stap voor pensioenfondsen zou daarom zijn om over te gaan op de principes van ‘Integrated Reporting’ (IR). Dit kader biedt inzichten in hoe ESG-standaarden verder te trekken dan alleen beleggingsbeleid. Als inzicht ontstaat in langetermijnwaardecreatie, worden de ESG-factoren duurzaam onderdeel van het beleid en vergemakkelijken ze de keuzes waarmee een bestuur wordt geconfronteerd.

Pensioen Magazine

Dit artikel is geplaatst in het Pensioen magazine, het kwartaalmagazine van Deloitte over actuariële, financiële, juridische, fiscale en verzekeringsaspecten van pensioen.

Vond u dit nuttig?