Jongeren houden pensioenwereld spiegel voor

Article

Jongeren houden pensioenwereld spiegel voor

Pensioen Magazine Q2 2017

Jongeren en pensioen: just good friends, of kan de relatie beter? Feit is dat maar weinig millennials warm worden als het over de oudedagsvoorziening of het Nederlandse stelsel gaat. Te stoffig, te complex. En te-ver-van-mijn-bed. Feit? PensioenLab houdt er heel andere data op na.

Pensioen magazine kosteloos ontvangen? U kunt dat hier aanvragen.

PensioenLab

PensioenLab, een initiatief van een initiatief van CNV Jongeren, FNV Jong en VCP Young Professionals,
kent niet enkele, niet tientallen, maar wel honderden jongeren die gedreven en pensioendeskundig zijn, een uitgesproken mening hebben en zelfs in de startblokken staan voor een bestuursfunctie in de sector. Allemaal eigen kweek. Geheim van het succes? Pizza, wijn en gezelligheid. Maar bovenal een stimulerende context waarin persoonlijke betrokkenheid, elkaar uitdagen en out-of-the-box denken de norm is.

Je premie onderbrengen in zelfgekozen collectieven, zodat je gedwongen solidariteit omzet in bewuste solidariteit. Keuzevrijheid in pensioendatum en pensioenhoogte, over de pijlers heen. Een extra pensioenpijler waarin een Europees pensioen kan worden gespaard. De aanstelling van een onafhankelijke ambassadeur voor maatschappelijk verantwoord beleggen.
Het zijn zomaar wat adviezen die de afgelopen jaren door de themagroepen van PensioenLab zijn geformuleerd. Of ze allemaal praktisch haalbaar zijn? Dat is niet het primaire streven, betoogt projectleider Justine Feitsma. “Bij PensioenLab gaat het erom een thema van alle kanten te bekijken en met creatieve suggesties te komen. Je wordt hier ook aangemoedigd om vragen te stellen. Op de kick-off van het seizoen 2016-2017, afgelopen november, kwam Peter Borgdorff van PFZW een inleidend praatje houden. Hij sprak onder meer over DB en DC; termen die niet iedereen begreep. Totdat iemand zijn hand opstak en het gewoon vroeg. Ook dat is PensioenLab: gewoon vragen als je het niet weet, want domme vragen bestaan niet.
Er hangt hier een sfeer van elkaar stimuleren.”


De deelnemers zijn allemaal onder de 35 en allemaal maatschappelijke betrokken. Voelen ze ook verontwaardiging omdat ze menen benadeeld te worden in het huidige pensioenstelsel?

Justine: “Jongeren zijn stevig in de pensioendiscussie gaan staan en aarzelen niet hun mening te uiten. Ze zijn strijdbaar en lanceren innovatieve ideeën, maar ik heb nog nooit iemand getroffen die uit een gevoel van onrechtvaardigheid meedeed. Wel hebben ze soms vervelende pensioenervaringen gehad, bijvoorbeeld veel verschillende potjes, waardoor ze het niet meer snapten. Dat is dan een reden om zich eens goed in pensioen te verdiepen. Ze zijn niet geneigd met de vinger te wijzen. Ik vind ze ontzettend respectvol omgaan met de sector; van mij mag het soms wel wat brutaler als het gaat om de adviezen. Ze zitten er ook niet met een specifiek belang. Het gaat gewoon om de toekomst van ons pensioenstelsel. Heel breed en verbazingwekkend genuanceerd.”
Ellen te Paske-Lievestro, voorzitter PensioenLab: “Ze horen veel negatieve berichten over pensioen in de media, vooral van de kant van gepensioneerden, en vragen zich af: waarom hoor je de jongeren niet? Dat drijft ze om er meer van te willen weten en zo hun verantwoordelijkheid te pakken.”
Justine: “Als je oud bent en terugkijkt, zie je wat er allemaal is misgegaan en kun je makkelijk gaan klagen. Waarom niet nu actie ondernemen en meedenken over de materie? Dat is inderdaad een kwestie van verantwoordelijkheid nemen. PensioenLab geeft ze een podium.”
Ellen: “De meeste mensen buigen zich over pensioen als het al redelijk laat – of te laat – is. Op je 55ste gaan kijken wat je hebt opgebouwd, en dan blijkt dat je het 20 of 30 jaar eerder aandacht had moeten geven. Dat kan nadelig uitpakken, vooral voor zzp’ers. En veel jongeren zijn zzp’er.”


Flexibilisering van de arbeidsmarkt is een van de drivers voor het bedenken van een nieuw stelsel. Hoe denkt PensioenLab hierover?

Ellen: “Wat PensioenLab denkt, is niet zomaar samen te vatten: vijf jaar brainstormen heeft geleid tot zo’n 30 adviezen op diverse thema’s. Wel is het belangrijk om maatschappelijke trends als uitgangspunt te nemen en het stelsel hierop af te stemmen. De toename van flexibele arbeidsrelaties speelt hier een wezenlijke rol.”
Justine: “Twee jaar terug had een themagroep vastgesteld dat veel deelnemers een grotere mate van keuzevrijheid wilden. Hoeveel, is dan de vraag. En die is niet eenvoudig te beantwoorden, want je loopt tegen praktische bezwaren aan. Het leuke van PensioenLab is dat we die bezwaren even parkeren, en focussen op wat mensen zouden willen. Zo word je niet in het bestaande systeem met zijn beperkingen en onmogelijkheden getrokken. Vrij denken, niet gehinderd door belemmeringen typeert PensioenLab. Out-of-the-box denken.”
Ellen: “Neem het idee van pensioen ineens, waarbij je je pensioen op datum pensionering in één keer krijgt uitgekeerd, zonder enige restrictie. In het Nederlandse stelsel, met zijn zorgplicht en veiligheidskleppen, is dat onmogelijk, maar wij zeggen dan: stel dat je het toch doet. Een verfrissend en stimulerend gedachte-experiment.”
Justine: “Tegelijk roept het weerstand op. Deze groep kreeg soms behoorlijk de wind van voren uit de sector, van mensen met kennis van zaken. Je moet je voegen naar wat mogelijk is, zeggen ze. Maar wij willen niet een hokje in. Jongeren zitten hier zonder last of ruggenspraak. Wij zijn een onafhankelijke ideeëngenerator.”
Ellen: “Enig realisme is natuurlijk wenselijk. Het zou leuk zijn als pensioenfondsen iets met onze aanbevelingen kunnen doen.”
Justine: “Soms gaat de creativiteit helemaal los. Zo bedacht een groep dat je met Big Data en een algoritme kunt berekenen wat je sterfdatum is. Trek daar twintig jaar van af en je hebt je pensioendatum. Daarmee is de discussie over zware beroepen ook meteen opgelost! Of het een bruikbaar idee is, is de vraag, maar ze zijn hun tijd ver vooruit. Net als de groep die het fenomeen pensioen helemaal in voetbaltermen wilde uitleggen. Een zeer vooruitstrevend idee, want iedereen begrijpt voetbal. En waarom zou het niet bruikbaar zijn in een tijd waarin fondsen echt moeten inzetten op begrijpelijke informatie in normale mensentaal? Ik krijg nog steeds pensioenberichten waarvan ik denk: wat stáát hier eigenlijk?”


Het is natuurlijk complexe materie.

Ellen: “Als je maar vaak genoeg zegt dat iets complex is, wordt het vanzelf complex. En dan haken mensen af. Iedereen in de sector roept dat het complex is. Hoezo, antwoord ik dan. Pensioen is heel simpel: je premie samen met je rendement vormt je uitkering. Je moet het gewoon eenvoudig uitleggen. Hoe wil je anders het vertrouwen in de sector herstellen?”
Justine: “Hoe het stelsel werkt, is op zich niet zo moeilijk. En nóg denken mensen dat de tweede pijler een omslagstelsel is. De ongeletterdheid op dit gebied is enorm. We zijn als het ware pensioen-bewusteloos.”


Worden de bijeenkomsten van PensioenLab begeleid door een deskundige?

Justine: “Ja, er is per groepje een kennispartner uit de sector aanwezig. Die komt meestal niet in pak, maar is casual gekleed en eet gewoon pizza mee met de jeugd. We hebben ooit een gepensioneerde coach gehad, die vond het helemaal leuk. Had natuurlijk alle tijd. Zo iemand is overigens niet leidend in de discussie; de jongeren volgen hun eigen lijn. Daar zijn vooraf afspraken over gemaakt. Ze moeten vrijuit kunnen bewegen, anders werkt de hele aanpak niet. Vaak vinden de deskundigen dat leuk, want op hun werk worden ze geacht in strakke kaders te denken. Bij PensioenLab mogen ze dat loslaten.”
Ellen: “Soms denk ik: waarom bestond dit nog niet? PensioenLab is ooit begonnen bij de constatering dat jongeren zwaar ondervertegenwoordigd zijn in pensioenbesturen. Het zijn alleen maar grijze haren die bij fondsen aan tafel zitten.
Justine: “Als er geen enkele jongere is die een ander geluid kan laten horen, dan kan het, wanneer je bespreekt of je gaat korten of niet, zeer eenzijdig worden. De Monitoringscommissie Code Pensioenfondsen stelt voor om minimaal één jongere en één vrouw in het bestuur te hebben. Dat vind ik nog steeds minimaal.”
Ellen: “Sommige besturen pakken dit iets te handig op: de jongere is tevens een vrouw. Twee vliegen in één klap, denken ze.”


Ellen, jij hebt in 2014-2015 meegedaan met PensioenLab. Hoe heb je dat ervaren?

Ellen: “Geweldig. Ik werkte in de jeugdzorg en via de vakbond kwam ik in aanraking met het thema pensioen. Straks is er toch geen pensioen meer voor mij, was mijn overtuiging. Maar als je dat blijft denken, dan is dat inderdaad zo. Dus heb ik mij maar aangemeld bij PensioenLab. Elke week vanuit Deventer met de trein naar Utrecht, waar ik terechtkwam in de themagroep Europa: een groep jongeren met verschillende opleidingsniveaus, van binnen en buiten de pensioensector. Het klikte met elkaar en dan ga je ervoor. We spraken af op zaterdagochtend bij iemand thuis, met thee, koffie en koekjes. Gewoon gezellig, en dan maar brainstormen. De ideeën varieerden van een compleet Europees pensioenstelsel tot afgezwakte vormen daarvan. Gelukkig werden we begeleid door een coach van PGGM, om te voorkomen dat het gesprek alle kanten op schoot. Wat bleek: we hadden allemaal wel iets met werken in het Europese buitenland, maar wisten niet wat dat qua pensioen zou betekenen. Ons advies luidde dan ook het opzetten van een website die hierover alle informatie geeft in alle Europese talen. Wat gebeurt er met mijn pensioen als ik in Duitsland ga werken? Mensen weten niet dat je AOW dan wordt stopgezet. Alleen als ingezetene in Nederland bouw je rechten op. Je zit dus zo met een AOW-gat. Maar ook: in Duitsland heb je een heel ander stelsel dan in Nederland. Wat moet je dan doen, waar moet je je aanmelden voor je werkgeverspensioen, enzovoort. Jongeren willen snel informatie kunnen vinden, liefst met een swipe op hun smartphone. Daarom vind ik google.com zo’n fantastische site. Je typt ‘pensioen buitenland’ in en je hebt meteen tienduizend hits. Stel diezelfde vraag aan de SVB-site en je krijgt als antwoord: vraag dit na bij uw pensioenfonds.”
Justine: “En dan bel je je pensioenfonds en dan zijn ze dicht of sta je tien minuten in de wacht. Of ze verwijzen je door naar een andere partij. En dan geef je het maar op.”


Leidt het traject van PensioenLab weleens tot nieuwe start-ups?

Justine: “Nou, toevallig hebben we dit seizoen, geïnspireerd op het succes van bedrijven als Uber en Airbnb, een themagroep de titel Pensioen Uber gegeven. Zij zijn met het plan gekomen om deelnemers een klein deel van hun eigen pensioen te laten investeren in een kleinschalig initiatief bij hen in de buurt, zoals een restaurant of winkel. Hierdoor krijg je én meer binding met je pensioen én meer inzicht in de hoogte van je uitkering. Bovendien kun je iets zinvols doen met je geld. Dat plan hebben ze helemaal uitgewerkt; wie weet waar dat toe leidt.”


Maatschappelijke betrokkenheid en op individueel niveau het verschil kunnen maken, is iets wat millennials heel belangrijk vinden.

Justine: “Precies, denk aan maatschappelijk verantwoord beleggen, dat is iets waar je de gevestigde orde nauwelijks over hoort. Ouderen hebben het voornamelijk over indexatie en korten; daar hoor je jongeren weer nooit over. Het zijn typisch senioren-issues.”
Ellen: “Korten raakt jongeren ook nog niet in hun portemonnee. Maar als ze straks zelf oud zijn, wordt dat wel belangrijk. Want de vervangingsratio – de verhouding tussen pensioenuitkering en salaris; ook weer zo’n term – ligt nu op zo’n 90 procent, maar komt over enkele decennia waarschijnlijk niet boven de 25 procent uit. Er wordt nu heel veel aandacht besteed aan de pensioenpositie van ouderen, maar we kijken niet naar wat daarna komt. De jongeren van nu zijn de ouderen van straks. Ooit gaan we allemaal op het Malieveld staan. Waar, behalve bij PensioenLab, hoor je de heldere stem van de jongeren?”
Justine: “Niet voor niets zijn we in vijf jaar massaal gegroeid. We krijgen enorm veel respect en steun vanuit de sector. Bij ABP mogen we in de boardroom zitten. Ze zetten de deuren open voor ons en zeggen: kom nog een keer. Ook zij vinden dat er iets op pensioengebied moet gebeuren.”


Dat móeten ze ook wel, uit lijfsbehoud. De gevestigde financiële instellingen worden links en rechts ingehaald door hippe fintechs die de markt beter lijken te begrijpen.

Ellen: “Maar ze zien ook dat het zo niet kan doorgaan; dan blijft er van onze pensioenvoorziening op termijn helemaal niets over. Niets doen is geen optie. PensioenLab is opgericht om invloed te hebben in de pensioendiscussie.
Inmiddels zijn we vijf jaar verder, en nog steeds wordt er gediscussieerd over het stelsel – waarbij de deadline is opgerekt tot 2020.”


Knap dat je jongeren, die nog zover van hun pensionering af zitten, kunt interesseren voor wat toch als een redelijk suf onderwerp te boek staat.

Ellen: “De interesse in pensioen is er wel degelijk. En als pensioenbesturen zeggen dat jonge bestuurders zo moeilijk te vinden zijn, is dat een dooddoener. Het betekent alleen maar dat ze niet de moeite nemen om jongeren naar binnen te halen en op te leiden. Ze moeten daar gewoon veel meer energie in stoppen.”
Justine: “Wij staan in contact met 400-plus jongeren die hebben meegedaan aan onze projecten en die stuk voor stuk op de hoogte gehouden willen worden van vacatures in de sector. Naast het PensioenLab zelf, hebben wij de Kweekvijver, waar ambitieuze jongeren worden klaargestoomd voor een functie als bestuurder of lid van een verantwoordingsorgaan. Als een fonds of verantwoordingsorgaan een vacature heeft voor een jonge bestuurder, zetten wij die vraag uit in ons netwerk en krijgen we heel snel heel serieuze reacties. De gekozen kandidaat zit er vaak tussen. In die zin zijn we de pensioenbestuurders van de toekomst aan het creëren. Sommige fondsen weten ons goed te vinden, PFZW bijvoorbeeld. Peter Borgdorff zit in onze Raad van Advies en is een soort ambassadeur voor PensioenLab. Het is heel fijn om met steun van de sector tegen de sector te mogen aanschoppen.”
Ellen: “We houden de pensioenwereld een spiegel voor. Dat werkt het beste.”
Justine: “En als je een fout maakt, kun je het op je jeugdige onbezonnenheid gooien, haha.”


Wat betekent PensioenLab voor jullie?

Ellen: “Door PensioenLab ben ik besmet met het pensioenvirus en heb ik de jeugdzorg verlaten. Mijn plan is om pensioenfondsbestuurder te worden. Ik ben nu trainee-bestuurder bij PME, Pensioenfonds Metalektro. Dat had ik vroeger absoluut niet voor ogen. Ben je wel helemaal lekker, ik zou niet iets in pensioen gaan doen!”
Justine: “Wijn in plastic bekertjes. Burgers, taco’s, pizza. De bijeenkomsten van PensioenLab zijn ontzettend gezellig. Anders hou je het ook niet vol. Maar belangrijker nog is de cultuur van elkaar betrekken en uitdagen, elkaars kwaliteiten benutten. Jongeren beginnen zich te roeren rond pensioen. We hebben in de NRC gestaan, zijn bij Nieuwsuur geweest. Zelfs bij Zwarte Zwanen. Bij SZW mogen we onze ideeën komen presenteren. Daaraan merken we dat we groeien. Het kennisniveau stijgt ook.”
Ellen: “We zijn als een olievlek. Steeds meer mensen weten ons te vinden. We hebben al elf jonge bestuurders in het veld, met mij erbij twaalf straks. Jongeren staan in de startblokken. Men kan niet meer om ons heen.”

Pensioen juni 2017

Meer lezen over pensioen?

Dit artikel is geplaatst in het Pensioen magazine, het kwartaalmagazine van Deloitte over actuariële, financiële, juridische, fiscale en verzekeringsaspecten van pensioen.

Vond u dit nuttig?

Gerelateerde onderwerpen