Nieuwe standaardverdeling pensioen: welkom!

Article

Nieuwe standaardverdeling pensioen: welkom!

Pensioen Magazine Q2 2018

De Wet verevening pensioenrechten bij scheiding (Wvps) is toe aan een make-over. Het rapport Evaluatie Wet verevening pensioenrechten bij scheiding van begin dit jaar laat zien dat de wet nog altijd een meerwaarde heeft, maar dat het nodig is de systematiek van de wet te verbeteren en aan te passen aan de huidige tijd. Een van de meest in het oog springende wijzigingen is om van conversie de standaardmethode te maken. Een wijziging die ik van harte toejuich. Dit jaar wordt de sector geconsulteerd over de voorgenomen wijzigingen.

Wilt u magazine Pensioen in uw mailbox / brievenbus ontvangen? Laat hier uw gegevens achter.

Wvps heeft nog altijd meerwaarde

De Wvps is op 1 mei 1995 in werking getreden en heeft als uitgangspunt dat bij scheiding het ouderdomspensioen in principe bij de verdeling van de gemeenschap in aanmerking wordt genomen. Reeds bij de totstandkoming van de wet is onderkend dat het bestaansrecht van deze wet afhangt van de ontwikkeling in gelijkwaardigheid in de loopbaan en de pensioenopbouw van gehuwden of geregistreerde partners. Hoewel de economische zelfstandigheid van de echtgenoten en partners (veelal vrouwen) de afgelopen jaren wel is verbeterd, blijkt uit de recente evaluatie dat er nog altijd sprake is van financiële ongelijkheid tussen partners. Die ongelijkheid uit zich in het inkomen (veelal door parttime dienstbetrekkingen) en daarmee ook in de pensioenopbouw. De wet heeft daarmee nog altijd een meerwaarde en een bestaansrecht.

Het is opvallend om te zien dat de Wvps maar beperkt wordt gebruikt. Bij 30% tot 50% van het aantal scheidingen wordt de verevening door de pensioenuitvoerders geregeld. In zo’n 30% van de gevallen wordt afstand gedaan van verevening. In veel situaties wordt er (bewust of onbewust) niets geregeld, waardoor er tussen de ex-partners over en weer een betalingsverplichting voor het pensioen blijft bestaan. Dit is jammer. De Wvps biedt diverse mogelijkheden om de verdeling van de pensioenaanspraken tussen ex-partners1 maatwerk te laten zijn. Niet alleen op scheidingsdatum, maar zeker ook op pensioendatum. Daar waar vaak gedetailleerd wordt gesproken over de verdeling van de huwelijksgemeenschap of het geregistreerd partnerschap, denk bijvoorbeeld aan de auto en het huis, krijgt de verdeling van het pensioen vaak onvoldoende aandacht. En dan te bedenken dat de waarde van de te verdelen pensioenaanspraken al snel vergelijkbaar is met de waarde van die auto of dat huis.

Pensioen, juni 2018

Verevening was lange tijd de standaardverdeling

Volgens de huidige Wvps hebben beide ex-partners in beginsel recht op de helft van het tijdens het huwelijk of geregistreerd partnerschap opgebouwde ouderdomspensioen. Afwijken van de genoemde helft is mogelijk, bijvoorbeeld door een ander verdelingspercentage dan 50-50 te kiezen, door een langere of kortere periode dan de huwelijkse periode in aanmerking te nemen of door volledig af te zien van verdeling van het ouderdomspensioen. In de praktijk blijkt hier (helaas) echter nagenoeg geen gebruik van te worden gemaakt.

De genoemde vereveningsmethodes leiden ertoe dat de vereveningsgerechtigde (degene die niet het ouderdomspensioen heeft opgebouwd) een voorwaardelijk recht op uitbetaling van een deel van het ouderdomspensioen van de vereveningsplichtige (degene die het ouderdomspensioen heeft opgebouwd) verkrijgt. Wordt binnen twee jaar na scheiding een mededelingsformulier naar de pensioenuitvoerder gestuurd, dan is deze op grond van de Wvps verplicht om een deel van het ouderdomspensioen rechtstreeks aan de vereveningsgerechtigde uit te betalen. Het niet of niet tijdig insturen van dit formulier leidt ertoe dat er geen uitbetalingsrecht jegens de pensioenuitvoerder ontstaat en dan moeten de ex-partners de uitbetaling van het pensioen onderling regelen. Het moge duidelijk zijn dat dit laatste in de praktijk vaak tot problemen leidt, waardoor ex-partners in een kwetsbare (financiële) positie terecht kunnen komen. Een welkome wijziging is dan ook om het recht op directe uitbetaling niet langer afhankelijk te laten zijn van het mededelingsformulier, maar dat dit rechtstreeks zal volgen uit de wet. Het ‘nee, tenzij’ wordt ‘ja, tenzij’. Maken partners andere afspraken, dan dienen zij dit via het genoemde formulier aan de pensioenuitvoerder kenbaar te maken.

Bij verevening blijven ex-partners levenslang (letterlijk) van elkaar afhankelijk. Immers, het recht op uitbetaling voor de vereveningsgerechtigde ontstaat op het moment dat het ouderdomspensioen van de vereveningsplichtige ingaat. De vereveningsgerechtigde is hiermee afhankelijk van de keuzes die de vereveningsplichtige ten aanzien van het pensioen maakt. Vervroegen of uitstellen van de ingangsdatum of het aanbrengen van zogenoemde hoog-laagconstructies, de uitkering voor de vereveningsgerechtigde is altijd volgend, zowel qua ingangsdatum als qua hoogte, wat niet altijd tot een gewenste financiële situatie zal leiden.

Overlijdt de vereveningsgerechtigde voor de vereveningsplichtige, dan vervalt het (voorwaardelijk) recht op uitbetaling en ontvangt de vereveningsplichtige weer het gehele (recht op) ouderdomspensioen. Overlijdt de vereveningsplichtige, dan vervalt het (voorwaardelijk) recht voor de vereveningsgerechtigde. Veelal komt in deze situatie een bijzonder partnerpensioen tot uitkering ten gunste van de vereveningsgerechtigde. De Pensioenwet bepaalt namelijk dat het partnerpensioen bij scheiding toekomt aan de ex-partner; dit wordt het bijzonder partnerpensioen genoemd.
Het bijzonder partnerpensioen dat aan een ex-partner toekomt, ziet op zowel de voorhuwelijkse als de huwelijkse periode. Het te verdelen ouderdomspensioen ziet alleen op dat wat gedurende de huwelijkse periode is opgebouwd. Bij de komende wijzigingen zal ook de periode waarover het bijzonder partnerpensioen moet worden toegekend, beperkt worden tot de huwelijkse periode.

Conversie moet de standaardverdeling worden

Naast de genoemde vereveningsmethoden is het ook mogelijk om over te gaan tot conversie van de pensioenaanspraken2. Bij conversie wordt het voorwaardelijk recht op uitbetaling van een deel van het ouderdomspensioen en veelal ook het recht op het bijzonder partnerpensioen omgezet in een zelfstandig recht op ouderdomspensioen ten gunste van de vereveningsgerechtigde én een zelfstandig recht op ouderdomspensioen ten gunste van de vereveningsplichtige. Het overlijden van een van beiden heeft dan geen invloed meer op de uitkering van de ander.

Het belangrijkste voordeel van conversie is derhalve dat de levenslange afhankelijkheid (wat het pensioen betreft) tussen de ex-partners definitief wordt verbroken. Het verkrijgen van een zelfstandig recht op ouderdomspensioen leidt tot meer inzicht en geeft de mogelijkheid zelfstandig (dus los van of zonder enige gevolgen voor de ex-partner) keuzes te maken voor het pensioen. Dit geldt overigens voor beide ex-partners. In tegenstelling tot bij verevening is bij conversie steeds duidelijk welke pensioenaanspraken iemand heeft. Dit is eveneens zichtbaar op het uniform pensioenoverzicht en op mijnpensioenoverzicht.nl van beide ex-partners en geeft daarmee een duidelijk financieel inzicht. Op deze wijze kunnen ook ongewenste financiële situaties in beeld gebracht worden. Een gegeven dat, gelet op de toenemende individualisering en gewenste financiële onafhankelijkheid, alleen maar toe te juichen is.

Conversie leidt tot wijziging omvang pensioen

De belangrijkste keerzijde van conversie is dat de aanspraak op ouderdomspensioen (en partnerpensioen) definitief wordt aangepast. Verevening of conversie van het pensioen leidt tot verschillende hoogtes van het pensioen. Het Actuarieel Genootschap heeft voor het eerder genoemde rapport diverse financiële consequenties van verevening en conversie onderzocht. Omdat iedere scheidingscasus anders is, is het niet eenvoudig om in algemene zin iets te zeggen over de financiële consequenties. Hoewel de voordelen van conversie de doorslag hebben gegeven om van conversie de standaardmethode te maken, kan het heel goed mogelijk zijn dat beide ex-partners toch voor verevening kiezen.
De keuze voor de verdelingswijze van de pensioenaanspraken bij een mogelijke scheiding hoeft overigens niet pas bij scheiding te worden gemaakt. Het is zeer aan te bevelen om juist al bij de totstandkoming van het huwelijk of geregistreerd partnerschap afspraken te maken over een mogelijke verdeling.

Kennis en maatwerk

In december 2017 is aan de relevante beroepsgroepen gevraagd om in de beroepsopleidingen en de permanente educatie nadrukkelijk aandacht te schenken aan de verdeling van pensioen bij scheiding.
In de veronderstelling dat dit onderwerp al deel uitmaakte van een door een professional begeleid scheidingstraject, verbaasde dit verzoek mij een beetje. Maar kijkende naar de uitkomsten van het rapport en mijn ervaring uit de praktijk, kan ik mij hierin zeer goed vinden. Het zal duidelijk zijn dat voor een goed advies niet gewacht hoeft te worden totdat de beroepsgroepen invulling hebben gegeven aan het verzoek. Er zijn voldoende adviseurs met specifieke kennis op het gebied van de Wvps die samen met de professional tot een maatwerkoplossing kunnen komen.

Overleg met de pensioensector en wetgevingsproces

Over diverse onderwerpen zal nog overleg met de pensioensector en het Actuarieel Genootschap gaan plaatsvinden. De consultatie over de voorgenomen wetswijzigingen3 vindt dit jaar plaats en naar verwachting zal in 2019 een wetsvoorstel tot wijziging van onder andere de Wvps en de Pensioenwet naar de Tweede Kamer worden gestuurd. Tot die tijd geldt: met een goed advies en maatwerk, ook mogelijk op grond van de huidige wetgeving, zijn beide ex-partners enorm geholpen.

1. De Wvps ziet op gehuwden en geregistreerde partners. Bij gebruik van het begrip partners of ex-partners wordt op beide situaties gedoeld.

2. De overige wijzigingen komen niet of slechts terloops aan bod.

3. Ook de wijzigingen die in deze bijdrage niet behandeld zijn.

Pensioen Magazine

Dit artikel is geplaatst in het Pensioen magazine, het kwartaalmagazine van Deloitte over actuariële, financiële, juridische, fiscale en verzekeringsaspecten van pensioen.

Vond u dit nuttig?