Article

Investeren in zorg is noodzakelijk om neerwaartse spiraal te doorbreken

Financiële outlook Nederlandse zorg

Zorginstellingen bevinden zich financieel in een neerwaartse spiraal. De financiële marges nemen jaarlijks af en broodnodige investeringen worden uitgesteld. Het geld dat hierdoor overblijft wordt vervolgens uitgegeven aan snel stijgende personele en materiële kosten, waardoor de marges verder onder druk komen te staan. Door investeringen aan te jagen, samenwerkingen aan te gaan en te innoveren kan deze trend echter doorbroken worden, zo stelt Deloitte in de ‘Financiële outlook Nederlandse zorg’.

“Het is een zorgwekkende situatie”, zegt Arno Leeijen, Director Financial Advisory Healthcare bij Deloitte. “Sinds 2015 voeren wij een sectoranalyse uit op de jaarrekeningen van Nederlandse zorginstellingen. Daaruit blijkt een duidelijke, langjarige trend. Het zuivere operationele bedrijfsresultaat vóór alle kapitaallasten en huurlasten laat zien dat de financiële marges van zorginstellingen jaarlijks afnemen met een half procent van de omzet. Van 11,5 procent in 2015 naar 9,6 procent van de omzet in 2020. Zet deze trend door, dan bedraagt de marge in 2025 nog slechts 7,9 procent, waar 10 procent doorgaans als goed wordt bestempeld. Van deze 10 procent marge moeten immers de kapitaallasten nog betaald worden die ongeveer 8 procent van de omzet bedragen en de komende jaren zullen toenemen. Om in de toekomst de uitdagingen binnen de sector het hoofd te bieden en de zorg ook betaalbaar te houden, is een trendbreuk daarom noodzakelijk.”

Kijken naar de langjarige cijfers

“De cijfers geven soms een vertekend beeld”, legt Leeijen uit. “Zo was door de komst van corona 2020 een uitzonderlijk jaar. Zorginstellingen kenden veel omzetverlies, onder andere door uitstel van planbare zorg in de ziekenhuizen, extra kosten en leegstand in GGZ-instellingen en verpleeghuizen. Compensatieregelingen werden in het leven geroepen om de gaten te repareren en dit leidde tot een lichte verbetering van de cijfers, al is het niet met zekerheid te zeggen dat dit volledig door corona komt. Maar om de daadwerkelijke trendontwikkeling te kunnen zien, moeten we naar de langjarige cijfers kijken en die geven een overduidelijk signaal. De marges dalen en Nederlandse zorginstellingen stellen hun investeringen uit, zoals ook blijkt uit een dalende trend in de kapitaallastenratio. Het balanstotaal van zorginstellingen groeit niet mee met de omzet. Er wordt dus harder afgeschreven op vastgoed en technologie dan dat erin wordt geïnvesteerd.”

Groot tekort aan zorgpersoneel

De financiële ‘overschotten’ worden vervolgens ingezet om de stijgende personeelskosten te dekken. “Een onhoudbare situatie”, vertelt Leeijen. “Er is een tekort aan zorgpersoneel door toenemend ziekteverzuim, mensen die de sector verlaten, vergrijzing onder het personeel en onvoldoende aanwas vanuit de opleidingen. Het is een groot probleem dat zich vertaalt in jaarlijks toenemende externe inhuur zoals uitzendkrachten en zzp’ers. Gemiddeld is dit personeel echter twee keer zo duur als vaste medewerkers door hogere tarieven en doorberekende btw die niet teruggevorderd kan worden. De personeelskosten als percentage van de omzet nemen daardoor jaarlijks toe. En dat is een rare trend. Door de digitalisering van de maatschappij zou het juist andersom moeten en kunnen zijn.”

Investeren is broodnodig

Deloitte ziet dan ook vier gebieden waarin de zorg zou moeten investeren. “Ten eerste is digitalisering heel belangrijk. Hierin loopt de zorg achter op andere sectoren. Denk aan zorg op afstand en videobellen met de arts, waardoor personeelskosten van onder andere baliemedewerkers bespaard worden. Maar ook de optimalisatie van data-uitwisseling tussen ziekenhuizen en zorginstellingen. Ten tweede vraagt verduurzaming veel aandacht. De zorg is de grootste sector van Nederland, met miljoenen vierkante meters aan vastgoed. Dit verduurzamen is een flinke uitdaging. Ten derde is een behoorlijke investering nodig voor het verouderde vastgoed, dat veelal een bouwjaar heeft van voor 1980. En tot slot heeft de zorg een fikse capaciteitsuitbreiding nodig ten gevolge van de vergrijzing, met name in verpleeghuisbedden.”

Gezamenlijk uit de negatieve spiraal komen

Vaak wordt eerst de bedrijfsvoering op orde gebracht voor er investeringen worden gedaan. “Maar meer lef en gelijktijdig handelen is nu nodig om uit de negatieve spiraal te kunnen komen”, stelt Leeijen. “Zorginstellingen, verzekeraars, de overheid en financiers moeten de handen ineen slaan. Er moet ruimte gegund worden. Betekent een investering tijdelijk rode cijfers? Dan is dit geen groot probleem, als er maar richting een doel bewogen wordt. Er moet onderling samengewerkt worden. Een investering van de ene organisatie leidt immers vaak tot een voordeel voor de andere organisatie, die daar dan niet in geïnvesteerd heeft. Een voorbeeld is de aanpassing van levensloopbestendige woningen om ouderen langer zelfstandig thuis te laten wonen. Een investering in een stoeltjeslift wordt bekostigd door de gemeente, maar de besparing is voor het zorgkantoor doordat er minder verpleeghuiscapaciteit nodig is.”

‘Samenwerking vraagt vertrouwen in elkaar, een gezamenlijke visie en een stip op de horizon. Maar vooral lef.’

- Arno Leeijen, Director Financial Advisory Healthcare bij Deloitte

Wie durft de eerste stap te zetten?

“Investeren in de zorg is dus een gezamenlijke verantwoordelijkheid”, gaat Leeijen verder. “Samenwerking vraagt vertrouwen in elkaar, de juiste intenties, een gezamenlijke visie en een stip op de horizon. Maar vooral lef. Wie durft de eerste stap te zetten en het vliegwiel te creëren? Wie vormt het eerste treinwagon zodat de rest zal volgen? Investeren in de zorg biedt een efficiëntere bedrijfsvoering en verhoogt de arbeidsproductiviteit. Hoe efficiënter de zorg wordt georganiseerd, hoe meer geld er overblijft om de kwaliteit van de zorg op peil te houden en verder te verhogen. En dat is natuurlijk waar het allemaal om draait. We hebben het over cijfers en euro’s, maar uiteindelijk gaat het om de patiënten en cliënten. Voor hen willen we ons gezamenlijk inzetten. Voor hen zijn deze investeringen nodig.”

Did you find this useful?