Ontwikkeling van datamanagement in ziekenhuizen (Deel 1)

Opinie

Integraal risicomanagement voor ziekenhuizen (deel 1)

Signalen via data-analytics beter en sneller

Het thema kwaliteit en veiligheid bij ziekenhuizen is actueler dan ooit. Bij ziekenhuizen wordt momenteel een belangrijke slag geslagen om de basisregistraties te benutten om de zorg voor de patiënten beter en veiliger te maken, ondersteund vanuit allerlei moderne technieken die 10 jaar geleden voor menig zorgprofessional of ziekenhuisbestuurder niet denkbaar waren. Het op orde krijgen van de basisregistraties en het juist benutten van data gaat zorgprofessionals en zorgbestuurders van de ziekenhuizen helpen om nu en in de toekomst betere patiëntenzorg te kunnen bieden. Hierdoor hebben we straks nauwelijks meer discussie over administratieve lasten maar over datalust als bron voor de essentiële verbetering van kwaliteit en veiligheid van zorg voor de patiënt.

Jeroen Geelhoed - 5 september 2016

Dit is een eerste blog uit een reeks. In dit eerste deel wordt een algemeen kader geschetst. In mijn volgende blog ga ik in op een model om te komen tot integraal risicomanagement. Vanaf mijn derde blog ga ik in op de werking van dit model in de praktijk. Hoe dring je bijvoorbeeld de toegangstijden tot de polikliniek terug of stuur je beter op incidenten door gebruik te maken van integraal risicomanagement.


Zorg dagelijks in het nieuws

Anno 2016 is de zorg dagelijks in het nieuws. Instellingen staan onder verscherpt toezicht of komen op een andere wijze in het nieuws vanwege (vermoedens van) achterblijvende kwaliteit van zorg.

Een paar willekeurige recente voorbeelden laten zien dat er nog veel misstanden zijn. Artsen en leidinggevenden die in een machtsstrijd belanden waardoor patiënten op de Intensive Care overlijden, medische missers rond de dood van een baby die niet tijdig worden gemeld, de manier waarop (risicovolle) medicijnen worden gereedgemaakt en worden toegediend door medisch specialisten.

Incidenten binnen het ziekenhuis zijn veelal een signaal van structurele problemen rond kwaliteit en veiligheid van de zorgverlening. Achter dit soort signalen kunnen allerlei diepere oorzaken liggen, deze hebben uiteindelijk bijna altijd betrekking op gedrag en cultuur van de mensen die samenwerken in het ziekenhuis. Gemiddeld werkten er in 2014 gemiddeld 2100 fte in een ziekenhuis (Bron: DHD). In de grotere ziekenhuizen gaat dat al snel richting de 10.000 fte. De taakopdracht van het ziekenhuis is zeer divers en de processen zijn niet altijd gestandaardiseerd.


Belangrijke oorzaken voor het maken van medische fouten zijn:

  • niet of onvoldoende weten wat de behandelrichtlijnen en wettelijke vereisten zijn
  • niet (goed) reageren op wat de patiënt nodig heeft
  • onduidelijkheid over de werkprocedures
  • elkaar niet durven aanspreken op onprofessioneel handelen
  • niet (goed) luisteren naar elkaar
  • angst om missers of bijna missers toe te geven vanwege mogelijke gevolgen
  • onduidelijke rollen en verantwoordelijkheden (ga ik hier wel over?)
  • dienstroosters die niet passen bij de feitelijke werkdruk
  • niet goed op elkaar afgestemde behandelprocessen.

Hoe verklein je de kans op fouten in de zorg

Waar dan te beginnen om de kans op het maken van fouten te verkleinen? Om patiëntgerichte zorg te kunnen verlenen is het van belang dit in de organisatie vanuit de leiding actief uit te dragen. En niet omdat patiëntgerichtheid lekker bekt, maar omdat de leiding van het ziekenhuis dit echt wil en dat ook laat zien in de beslissingen die zij vanuit hun leiderschap dagelijks neemt. Niet de papieren werkelijkheid van de organisatie maar ‘de toon aan de top’ laat zien waar het management werkelijk voor staat en dat is van invloed op gedrag en cultuur van elke individuele medewerker. De juiste toon leidt tot een open cultuur. In deze cultuur hebben de medewerkers vertrouwen in elkaar en durven zij elkaar aan te spreken. Deze cultuur wordt ondersteund door een governance die er voor zorgt dat professioneel handelen de standaard wordt op de werkvloer.


Trend bij zorgorganisaties

De afgelopen jaren heb ik een trend waargenomen bij zorgorganisaties die de moeite waard is om wetenschappelijk te valideren. Deze trend tekent zich af in een periode van drie jaar en werkt daarna nog enkele jaren door.

Het eerste jaar is er bestuurlijk gedoe. Er is bijvoorbeeld een groot nieuwbouwproject, een fusie of er zijn bestuurswisselingen. Het tweede jaar komen daardoor de financiën onder druk te staan. Vervolgens wordt in jaar drie zichtbaar dat de kwaliteit en veiligheid begint te haperen en komen de ernstige incidenten naar buiten. Onnodig leed is dan veroorzaakt en de instelling moet diep door het stof en heeft vervolgens jaren nodig om het niveau van voorheen weer te bereiken. Dit betekent uiteraard niet dat bestuurlijk gedoe en financiële verslechteringen per definitie leiden tot ernstige incidenten maar het zijn wel signalen waar een bestuurder alert op moet zijn.


Signaleren van incidenten door data-analytics

Deze signalen kunnen tegenwoordig via data-analytics beter en sneller worden ontsloten. Via dashboards kan de data worden gepresenteerd en leiden tot gedetailleerde (voorspellende) inzichten. De kracht van data-analytics neemt toe naarmate onderlinge relaties tussen de signalen worden aangetoond en de data wordt verrijkt met business rules (de rekenregels die aangeven wanneer normen van de organisatie worden overschreden). Ik zie in de praktijk dat ziekenhuizen voorzichtig stappen zetten om zich de vereiste kennis en vaardigheden eigen te maken. Door kwaliteit en veiligheid van zorg vanuit een integrale benadering aan te vliegen kan deze beter worden beheerst.


Ontwikkeling van integraal denken over risico’s

Sinds het begin van deze eeuw is het integraal denken over risico’s in de ziekenhuizen opgekomen. Dit stond toen nog in de kinderschoenen. Thema’s rond financiën en kwaliteit en veiligheid werden feitelijk vooral via gescheiden werelden aangestuurd. Het was lastig om een ziekenhuis integraal aan te sturen. Waar zitten in het ziekenhuis de grootste risico’s? Hoe houd ik als zorgprofessional of zorgbestuurder grip op de risico’s? Heb ik invloed op wat er echt speelt en hoe combineer ik dan de verschillende invalshoeken, zoals die van de patiënt, de productie, het geld en de medewerkers? Dit waren vraagstukken die destijds speelden en ook tegenwoordig nog actueel zijn.

Ziekenhuizen richten zich heden ten dage steeds meer op het behandelproces van de patiënt. Er liggen nieuwe kansen binnen het ziekenhuis om kwaliteit en veiligheid op een hoger niveau te brengen door gebruik te maken van de mogelijkheden rond data-analytics, zeker als dit gecombineerd wordt met de informatiestromen die voortvloeien uit het behandelproces van de patiënt.

Een integrale benadering van risicomanagement en een adequate implementatie daarvan zorgt er voor dat instellingen hun strategie beter kunnen realiseren en geeft zowel in de eigen organisatie als naar buiten toe vertrouwen. Uiteindelijk effect hiervan is dat patiënten sneller worden geholpen, er kwalitatief betere zorg wordt verleend en er beter naar de patiënt wordt geluisterd.

Vanuit Deloitte richt ik mij op zorginstellingen, vooral op ziekenhuizen. Na ruime ervaring opgedaan te hebben met het toezicht op zorginstellingen en de innovatie van het toezicht is mijn focus nu op integraal risicomanagement.
Ik bied ondersteuning bij de implementatie van integraal risicomanagement, help organisaties om integraal risicomanagement in de organisatie te introduceren en geef gastcolleges. Mijn volgende blog verschijnt in het najaar.

Vond u dit nuttig?