Innoveren voor radicale armoedebestrijding - GovLab

Case study

Innoveren voor radicale armoedebestrijding

Geleerde lessen bij de Gemeente Amsterdam

Technologie en de exponentiële groei daarvan veroorzaakt disrupties in alle sectoren. Dit biedt kansen als ook grote uitdagingen voor een stad. Succesvolle organisaties organiseren innovatie als een discipline, niet als een speeltuin. Lees over de zes geleerde lessen van de Gemeente Amsterdam in het innoveren voor armoedebestrijding.

Een noodzaak voor innovatie…

Succesvolle organisaties organiseren innovatie als een discipline, niet als een speeltuin. Technologie en de exponentiële groei daarvan veroorzaakt disrupties in alle sectoren. De huidige technologische- en sociale innovaties bieden dan ook zowel nieuwe kansen als ook grote uitdagingen voor een stad. Dit alles zorgt er voor dat het noodzakelijk is om te komen tot een nieuwe, innovatie gedreven overheid. Bedrijven als Amazon of Booking.com lanceren elke twee dagen een verbetering op hun producten en diensten. Zij kijken niet verder dan 5 jaar vooruit als het om de exacte invulling van de markt gaat. De gemeente probeert in sommige gevallen echter nog 30 jaar vooruit te kijken. Voor burgers, stad en gemeentelijke organisatie is het cruciaal om met de tijd mee te gaan en te transformeren naar een wendbare en innovatieve organisatie. De gemeente Amsterdam heeft daar binnen het project ‘FutureGov’, het afgelopen jaar ervaring mee opgedaan. Lees hier meer over de uitdaging, het proces en de zes geleerde lessen die zich voordeden bij innovatie in het armoededomein.

Social innovation

Samen werken aan het oplossen van belangrijke sociale problemen.

Lees meer

De uitdaging: nieuwe manieren van werken aanleren onder druk

Innoveren is hip, maar niet eenvoudig. In het ontdekken van de waarde, haalbaarheid en wensbaarheid van nieuwe ideeën is het de uitdaging om met zo min mogelijk middelen zo snel mogelijk te ontdekken wat wel of niet werkt. Zonder gedisciplineerde innovatieprocessen en competenties zijn innovaties vaak gedoemd te mislukken. De afgelopen maanden hebben we vanuit Deloitte het innovatieproces gefaciliteerd en verschillende teams mogen coachen binnen het armoededomein met als doelstelling radicale innovatie op het terrein van armoedebestrijding op gang te helpen. Het resultaat?

Drie initiatieven die op het punt staan om in verschillende wijken in Amsterdam getest te gaan worden (zie ook het artikel in de Volkskrant: Zijn zij de redding voor de armen van Amsterdam?):

  1. IAMconnected: Alle Amsterdamse minima hebben toegang tot het internet en zijn digitaal vaardig opdat zij meer autonomie ervaren en meer betrokken zijn in de samenleving die steeds verder digitaliseert.
  2. Tommi€: Financieel beheer voor mensen met een cognitieve beperking, met als doel het gevoel van autonomie en zelfredzaamheid te vergroten.
  3. Sparen Loont: Laagdrempelig sparen voor minima met als doel het realiseren van een gedragsverandering waarin meer focus op de lange termijn ontstaat.

Het proces

Van divergentie, dialoog & ideevorming naar convergentie, discussie en keuzes maken.

Stap 1: het articuleren van de uitdaging
Het thema armoede werd aangegrepen als thema om binnen te experimenteren. De uitdaging naar aanleiding van het vooronderzoek: ca. 1 op de 5 Amsterdammers leeft onder de armoedegrens – hoe kunnen we de autonomie, betrokkenheid en competentie van deze Amsterdammers verbeteren en op deze manier armoede in de stad radicaal bestrijden? Succesvolle initiatieven beginnen met een heldere en uitdagende missie en dit is daar een uitstekend voorbeeld van.

Stap 2: ideevorming gevoed door externe prikkels
Een groep bestaande uit een mix van interne medewerkers en externen vanuit het bedrijfsleven, kennisinstellingen en start-ups hebben zich samen over bovenstaande uitdaging gebogen en zijn tot een zestal ideeën gekomen voor radicale armoedebestrijding. Een jury besloot op basis van vooraf gestelde criteria welke ideeën opvolging zouden moeten krijgen en welke niet.

Stap 3: opvolging in een gestructureerd innovatieproces
Vervolgens kregen de drie ‘winnende’ teams de uitdaging om hun idee binnen twee maanden verder te ontwikkelen aan de hand van de nodige analyse en verdieping in de doelgroep. Ideeën die tijdens de ideevormingsfase nog abstract en vaag waren moesten nu geconcretiseerd worden. Waar ideeën eerst nog holistisch en vaag waren moesten er nu keuzes gemaakt worden. Dit werd gedaan door aannames zo snel mogelijk expliciet te maken en te testen met de doelgroep en (potentiële) partners. Hierdoor werden ideeën continu aangescherpt.

Geleerde lessen

Het gevolgde proces was nieuw en leerzaam voor de meeste betrokkenen. Hieronder volgen de zes belangrijkste lessen op basis van interviews met twee teamleden van de Gemeente Amsterdam (Roos Vollemans en Sanne-Marije Teune) en onze eigen observaties.


Les 1: openheid en actiegerichtheid lonen

Sanne-Marije vertelt: ‘Het proces stimuleerde ons om constant open te blijven voor alle mogelijkheden om initiatieven naar een hoger niveau te brengen. Jezelf open stellen en tegelijkertijd resultaatgericht zijn is een uitdaging. Zeker wanneer sommige mensen om je heen cynisch zijn ('dat bestaat toch al' of 'dat lukt toch nooit') moet je goed in staat kunnen zijn om je eigen richting te bepalen. Om jezelf open te stellen is het belangrijk om dialoog te voeren en naar elkaar te luisteren om elkaar te leren begrijpen. Soms zijn teamleden het niet met elkaar eens, dat is goed, maar uiteindelijk moet je wel met een gezamenlijke oplossing komen. En als je het dan eens bent, gelijk in actie komen.'


Les 2: werken in partnerships is makkelijker gezegd dan gedaan

Veel radicale innovatie vindt plaats op het snijvlak van verschillende sectoren. Het is vanwege die reden dat het bedrijfsleven en kennisinstellingen zo actief werden betrokken in het proces. Een belangrijke les is dat je zelf een idee moet hebben voordat je partners formeel betrekt. ‘Het heeft weinig zin om partners te zoeken als je eigen idee nog niet erg concreet is. Timing en vertrouwen zijn erg belangrijk.' – aldus Sanne-Marije.


Les 3: competenties voor ‘innovatie’ zijn ook toepasbaar in het werk van ‘alledag’

Opvallend is dat de geleerde lessen niet alleen van toepassing zijn voor ‘innovatiewerk’. Roos ziet ook de toegevoegde waarde voor het werk van alledag. “Het breder kijken dan je normaal doet, alternatieve partnerships aangaan en je netwerk inzetten loont ook voor verbeteringen in het ‘normale werk’. De stoute schoenen aantrekken en eerder actie ondernemen om gewoon dingen te gaan doen die het verschil maken.’’


Les 4: waardevolle innovaties zijn niet noodzakelijk ‘nieuwe dingen’

Als we praten over innovatie hebben we het vaak over nieuwe (technologisch gedreven) ideeën die vandaag nog niet bestaan. Ervaring leert (zeker in de publieke sector) dat radicale innovatie ook het resultaat kan zijn van een sterke nieuwe mix van producten, diensten en business modellen die vandaag al bestaan. Dit werd door Roos onderschreven: ‘Iets innovatiefs hoeft niet noodzakelijk nieuw te zijn, een combinatie van bestaande middelen kan ook heel waardevol zijn voor de doelgroep.’


Les 5: gestructureerd & kort-cyclisch werken loont

Om innovatie als discipline te organiseren is het van belang gestructureerd en kort-cyclisch te werken. Ergens over praten is anders dan het concreet maken op papier, het te vertalen in een hypothese en deze direct te toetsen bij de doelgroep. Praten over een App is iets anders dan de App daadwerkelijk uittekenen en voorleggen aan de doelgroep. Sanne-Marije is er van overtuigd dat deze manier van werken loont; 'het constant vastleggen en herzien van ideeën en resultaten en dit weer testen bij de doelgroep heeft geholpen om uiteindelijk een sluitend verhaal te kunnen creëren met het team.’


Les 6: parttime innoveren brengt risico’s met zich mee

Innovatie vraagt om full time commitment. We hebben (wederom) geleerd dat mensen tijdelijk parttime uitbesteden naar innovatieteams een grote mentale (en soms zelfs fysiek) beroep doet op de betrokkenen. In principe worden medewerkers in een dergelijke constructie gevraagd om hun bestaande activiteiten goed te blijven uitvoeren en daarnaast de organisatie opnieuw uit te vinden, een haast onmogelijke opgave. Roos onderschrijft deze uitdaging: ‘het was ontzettend moeilijk om deze activiteiten uit te voeren naast mijn huidige werkzaamheden, zeker wanneer bij aanvang niet helemaal duidelijk is hoeveel tijd het gaat kosten.’

De Gemeente Amsterdam is één van de organisaties die niet alleen praat over innovatie maar er daadwerkelijk mee aan de slag gaat. De komende tijd wil de gemeente ook op andere domeinen radicale innovaties
lanceren.

Doe je mee?

Meer weten over hoe innovatie georganiseerd wordt bij Gemeente Amsterdam? Neem contact op met Sigrid Winkel (Manager FutureGov).

Meer weten over de initiatieven IamConnected of Sparen Loont? Neem contact op met Sanne-Marije Teune.

Meer weten over hoe je innovatie kunt organiseren in je eigen context? Neem contact op met Martijn van Hal via +31 (0)88 288 30 65 of met Daniel Charité via +31 (0)6 10 04 26 51.

Vond u dit nuttig?