Economische effecten gebiedsontwikkeling

Article

Economische effecten gebiedsontwikkeling

Naar een bredere basis voor besluitvorming

Besluitvorming over ruimtelijke ontwikkeling, gebiedsontwikkeling en vastgoedontwikkeling is veelal programmatisch en financieel gedreven. De bredere impact van beleidskeuze, project of investering in een gebied wordt nog beperkt geconcretiseerd door gemeenten. We zien de laatste jaren een verschuiving van de focus op de grondexploitatie naar de bredere (economische) effecten van gebiedsontwikkelingen op de stad. Gemeenten vinden het echter lastig de juiste weging te geven aan de bredere effecten in besluitvorming. Met het inzichtelijk maken van economische effecten voortkomend uit gebiedsontwikkelingen verbreden we de kennisbasis waarop (bestuurlijke) besluitvorming plaatsvindt. Hoeveel banen levert een gebiedsontwikkeling op? Wat is het effect van extra bestedingen bij horeca en detailhandel?

Van grondexploitatie naar economische impact

De afgelopen jaren is veel veranderd in de ruimtelijke opgaven van zowel vastgoed- als gebiedsontwikkelingen. Sturing op gebiedsontwikkeling gebeurt echter nog vooral via sturing op grondexploitatie (hiermee analyseren gemeenten de financiële haalbaarheid van gebiedsontwikkeling), waardoor weinig wordt gestuurd op andere beleidsdoelen. Dit wekt verwondering. Gemeenten hebben als taak de belangen van de bewoners en stad te behartigen en welvaart en economische groei voor bewoners en stad te realiseren. Gebiedsontwikkeling kan een belangrijke bijdrage leveren aan economische welvaart voor de stad als geheel, dus ook buiten de grenzen van het exploitatiegebied. Zouden gemeenten zich daarom niet meer moeten richten op de economische effecten van gebiedsontwikkelingen?

Economische effecten

Gemeenten rapporteren over programma, oppervlakte / aantallen en prijs. Hieruit blijkt niet wat het effect is van de plannen op de regionale economie. Gemeentelijke beleidsmakers geven aan dat de economische effecten voor de stad relevant zijn bij gebiedsontwikkeling. Eindhoven heeft de nieuwe nota grondbeleid niet voor niets de titel ‘Koersen op waarde’ gegeven. Zij wil met haar grondbeleid meer sturen op waardecreatie voor de stad: ‘De stad als geheel er beter van maken’. Veel beleidsmakers zijn van mening dat de economische impact een centralere rol moeten krijgen in het gemeentelijk beleid rondom gebiedsontwikkeling. Welke economische impact genereert een gebiedsontwikkeling voor de stad? Wat levert een ontwikkeling op aan banen en bestedingen in de stad? En hoe kunnen gemeenten gebruik maken van deze informatie bij het voeren van hun (grond)beleid?

De Maatschappelijke Kosten Baten Analyse (de MKBA) wordt door verschillende publieke partijen, waaronder gemeenten, ingezet om de bredere effecten van gebiedsontwikkeling inzichtelijk te maken. De MKBA heeft echter een aantal nadelen. Het instrument is vooral gericht op nationale welvaarteffecten, niet op de stad of regio, het verzandt snel in het monetariseren van niet financiële aspecten, het is een zwaar en kostenintensief instrument en de uitkomst is vaak een black-box.

Daar waar de MKBA zich onder andere richt op het inzichtelijk maken van maatschappelijke effecten is de economische impactanalyse enkel gericht op het inzichtelijk maken van de economische effecten voortkomend uit gebiedsontwikkeling.

Aan welke economische effecten moeten we denken?

De economische impactanalyse brengt economische effecten van gebiedsontwikkelingen in kaart. De economische effecten zijn onder andere afhankelijk van het type vastgoed dat wordt gerealiseerd en het bouwvolume. Onderscheid wordt gemaakt tussen effecten met een incidenteel karakter en effecten met een structureel karakter:

  • Incidentele effecten zijn bestedings- en werkgelegenheidseffecten die worden gerealiseerd tijdens de bouwperiode. Tijdens de bouw betrekken aannemers, bouwers en ontwikkelaars onder andere bouwmaterialen, wat een economische impuls oplevert. Ook wordt met de bouw werkgelegenheid gerealiseerd.
  • Structurele effecten zijn de effecten die voortkomen uit het gebruik van het vastgoed. De ontwikkeling van een bedrijventerrein genereert werkgelegenheid. De toevoeging van commercieel vastgoed (detailhandel en horeca) creëert een bestedingsimpuls omdat consumenten daar geld uitgeven. Dit genereert op deze manier ook weer werkgelegenheid. Ook de toename van huishoudens in de stad creëert een economische impuls: er worden meer bestedingen gedaan bij de (lokale) horeca, detailhandel en culturele voorzieningen in de stad. En ook dit resulteert in werkgelegenheid.

De economische effecten stoppen niet bij de directe bestedings- en werkgelegenheidseffecten. Een economische impuls in een bedrijfstak genereert namelijk ook weer een impuls in een andere bedrijfstak. De directe economische effecten generen zogeheten indirecte en afgeleide economische effecten.

Een voorbeeld verduidelijkt deze effecten

Je wil graag een kop koffie drinken op het terras. Nadat je een mooi tafeltje heeft gekozen in de zon bestel je een kop koffie met appeltaart. De uitbater gaat aan de slag om jou als gast te helpen. Jij genereert hiermee directe economische activiteit bij de eigenaar (je geeft geld uit). Om jou een kop koffie met appeltaart te kunnen serveren, maakt de uitbater gebruik van onder andere servies, een koffiemachine, koffiebonen, arbeid en meubilair. Jouw bestelling van een kop koffie levert hiermee dus indirect vraag op naar producten en diensten van de leveranciers van de uitbater (indirect effect). De leveranciers van de uitbater kopen op hun beurt ook weer in bij hun eigen leveranciers. Daarnaast zorgt jouw besteding er ook voor dat lonen worden verdiend door onder andere de uitbater en de leverancier. Met deze lonen kunnen additionele bestedingen worden gedaan die een positief effect hebben op de economie (afgeleid effect).

Kortom, de directe economische impact zijn het gevolg van veranderingen die volgen uit een beleidskeuze, project of investering. De indirecte effecten zijn business-to-business transacties die (indirect) voortkomen uit de directe effecten. De afgeleide effecten zijn de effecten op het inkomen die optreden op persoonlijk niveau (als gevolg van directe en indirecte effecten). De totale economische impact van een gebiedsontwikkeling kan daarom (afhankelijk van type en omvang van de ontwikkeling) een significante impact hebben op de regionale en nationale economie.

Effect op de gemeentebegroting

De economische impact op de stad heeft ook een effect op de gemeentebegroting, breder dan alleen via de grondexploitatie. Vanuit de economische effectenanalyse kan inzichtelijk worden gemaakt welke economische effecten voor de stad ook een directe financiële impact hebben op gemeentefinanciën. Hierbij valt te denken aan OZB-heffing, toeristenbelasting en de bijdrage uit het gemeentefonds.

Waarom economische effectenanalyse?

De economische impactanalyse geeft inzicht in de economische effecten van gebiedsontwikkelingen, beleidskeuzes, projecten of investeringen. Dit inzicht vergroot de kennisbasis om te beoordelen op welke wijze en in welke mate gebiedsontwikkelingen bijdragen aan (gemeentelijke) doelstellingen. Daarmee is het belangrijke input voor (bestuurlijke) besluitvorming. Ook biedt dit handvatten voor informatieverstrekking over de betekenis van de economische ontwikkeling richting aandeelhouders, gemeenteraden en Colleges. De economische impactanalyse is daarmee een relevant instrument om toe te voegen bij besluitvorming over gebiedsontwikkelingen.

Dit artikel is mede tot stand gekomen op basis van de resultaten van het MSRE scriptieonderzoek van Sofie Woldring.

More information on Economische impact bij gebiedsontwikkeling?

Wil je meer weten over economische impact bij gebiedsontwikkeling? Neem dan contact op met Sjors Berns.

Vond u dit nuttig?