Exploitatie van begraafplaatsen vanuit btw, vennootschapsbelasting en lokale heffingen onder de loep genomen

Article

Exploitatie van begraafplaatsen vanuit btw, vennootschapsbelasting en lokale heffingen onder de loep genomen

Nieuwsbrief Lokaal- en Middenbestuur - Special

In deze special gaan wij in op de exploitatie van begraafplaatsen door gemeenten, waarbij we aandacht besteden aan btw, vennootschapsbelasting en lokale heffingen

1. Btw

Exploitatie van begraafplaatsen

Recent heeft Rechtbank Den Haag (hierna: ‘de Rechtbank’) uitspraak gedaan in een procedure waarbij in geschil was of de gemeente handelt als overheid bij de exploitatie van begraafplaatsen. De Rechtbank oordeelt in deze zaak dat geen sprake is van overheidshandelen bij de exploitatie van begraafplaatsen en dat daarom geen recht bestaat op bijdrage uit het btw-compensatiefonds (hierna: ‘BCF’).


Situatieschets

De gemeente is eigenaar en exploitant van twee begraafplaatsen. De exploitatie bestaat onder meer uit het aanleggen, onderhouden, en uitbreiden van de begraafplaatsen, alsmede uit de uitgifte van grafrechten. De gemeente heeft de btw die aan haar in rekening is gebracht ter zake van de exploitatie van de begraafplaatsen volledig gecompenseerd via het BCF. Naar aanleiding van een boekenonderzoek heeft de Belastingdienst de gecompenseerde btw teruggevorderd.

In geschil is of de gemeente met betrekking tot de btw die aan haar in rekening is gebracht ter zake van de exploitatie van begraafplaatsen handelt als overheid en derhalve (in beginsel) recht heeft op bijdrage uit het BCF.

De gemeente stelt zich primair op het standpunt dat bij de exploitatie van de begraafplaatsen volledig wordt gehandeld als overheid en stelt daarbij dat de uitsluitingsbepalingen van artikel 4 Wet BCF niet van toepassing zijn. Als subsidiair standpunt voert de gemeente aan dat zij in elk geval gedeeltelijk recht heeft op een bijdrage uit het BCF, omdat er specifieke wettelijke taken worden verricht die mede inhouden de exploitatie van de begraafplaats. Daarnaast wordt gesteld dat de begraafplaats deels als openbaar gebied is aan te merken.


Uitspraak Rechtbank Den Haag

Volgens de Rechtbank is niet in geschil dat de gemeente met de exploitatie van de begraafplaatsen een economische activiteit verricht, waardoor er in beginsel sprake is van ondernemerschap voor de btw. Vervolgens wordt beoordeeld of er sprake is van overheidshandelen. Dat is volgens de Rechtbank niet het geval. De gemeente handelt volgens de Rechtbank bij de exploitatie van begraafplaatsen in het geheel niet als overheid, omdat de gemeente de werkzaamheden niet verricht in het kader van een specifiek voor haar geldend juridisch regime. Uit de door de gemeente aangehaalde artikelen uit de Wet op de lijkbezorging volgt niet dat de gemeente deze werkzaamheden onder andere juridische voorwaarden verricht als particuliere exploitanten van bijzondere begraafplaatsen. Het primaire standpunt van de gemeente wordt daarom verworpen.

Daarnaast volgt de Rechtbank de gemeente ook niet in haar subsidiaire standpunt dat zij gedeeltelijk recht heeft op een bijdrage uit het BCF. De exploitatie van de begraafplaatsen staat volgens de Rechtbank los van de specifieke wettelijke plichten van de gemeente die volgen uit de Wet op de lijkbezorging en van deels openbaar gebied is volgens de Rechtbank eveneens geen sprake.


Belang voor de praktijk

Op basis van deze uitspraak van de Rechtbank kunnen gemeenten de btw die aan hen in rekening wordt gebracht ter zake van de exploitatie van begraafplaatsen niet compenseren uit het BCF.

De vraag kan worden gesteld of de gemeente recht heeft op aftrek van voorbelasting via de aangifte omzetbelasting, nu uit de uitspraak van de Rechtbank kan worden afgeleid dat de gemeente als ondernemer moet worden aangemerkt. Deze vraag wordt in deze procedure niet beantwoord. Hierbij speelt met name de toepassing van een btw-vrijstelling een rol, waarover ook discussie kan worden gevoerd. Daarnaast is het maar de vraag of het voor gemeenten gunstig is als de exploitatie van een begraafplaats als btw-belaste activiteit wordt aangemerkt, omdat er dan ook btw moet worden voldaan over de opbrengsten uit lijkbezorgingsrechten.

Hoewel deze uitspraak negatief uitvalt voor de belanghebbende, zijn er wat ons betreft voldoende argumenten om in hoger beroep te gaan bij het Gerechtshof. Er is in deze zaak inmiddels dan ook hoger beroep ingesteld.

Veel gemeenten hanteren vooralsnog als uitgangspunt dat de btw op kosten met betrekking tot begraafplaatsen kostprijsverhogend moet worden verantwoord. Mede gelet op deze uitspraak van de Rechtbank is dat uitgangspunt begrijpelijk. Desondanks raden we gemeenten aan zorgvuldig de afweging te maken, hierover ook de discussie aan te gaan met de Belastingdienst en eventueel zelf een bezwaarprocedure op te starten. Dit hangt uiteraard mede af van het financiële belang. Mocht er (pro forma) bezwaar worden gemaakt, dan kan geprobeerd worden aansluiting te zoeken bij deze lopende procedure. In de praktijk ervaren wij echter dat de Belastingdienst daar niet snel toe genegen is.

Vanzelfsprekend zijn onze adviseurs graag bereid om samen met u de mogelijkheden te bekijken en u te begeleiden bij eventuele vervolgacties.

2. Lokale heffingen

De gemeente kan bij verordening zogenaamde lijkbezorgingsrechten in rekening brengen. De lijkbezorgingsrechten zien onder andere op grafrechten voor het gebruik van de gemeentelijke begraafplaats, alsmede voor het door de gemeente verlenen van diensten in verband met de begraafplaats, waaronder het onderhoud van de begraafplaats.

De bevoegdheid tot het heffen van de lijkbezorgingsrechten wordt ontleend aan het bepaalde in artikel 229 lid 1 onder a en b van de Gemeentewet. Hierin zijn de zogenaamde gebruiks- en genotsretributies geregeld. Ook de lijkbezorgingsrechten vallen hier onder.

In artikel 229b, eerste lid Gemeentewet wordt bepaald dat de tarieven die hiervoor worden vastgesteld zodanig moeten worden vastgesteld dat de begrote baten de begrote lasten niet overstijgen. Onder lasten wordt op grond van artikel 229b, tweede lid, onderdeel b van de Gemeentewet mede verstaan de omzetbelasting die ingevolge de Wet op het BTW-compensatiefonds recht geeft op een bijdrage uit het fonds.


Gevolgen van het niet voldoen aan de kostendekkendheid

Indien de geraamde baten de geraamde lasten ter zake niet meer dan in betekenende mate overstijgen (d.w.z. 10%) leidt dit tot een vermindering van de aanslag. Indien de geraamde baten de geraamde lasten meer dan in betekende mate overstijgen leidt dit veelal tot onverbindendheid van de verordening.


Gevolgen uitspraak voor de praktijk

De uitspraak van de Rechtbank lijkt vooralsnog niet van grote invloed op de tariefstelling.

Indien en voor zover de activiteiten op de begraafplaats niet als btw-belaste prestatie worden aangemerkt, zal de btw op gemaakte kosten en investeringen als last ter zake in aanmerking moeten worden genomen.

Vanzelfsprekend zijn onze adviseurs graag bereid om samen met u te bekijken of uw verordening en kostenonderbouwing voldoen aan de juridische vereisten en u te begeleiden bij eventuele vervolgacties.

3. Vennootschapsbelasting

Het is niet ondenkbaar dat de rechtbankuitspraak ten aanzien van de btw-heffing de vennootschapsbelastingpositie van gemeentelijke begraafplaatsen beïnvloedt. Onderstaand lichten wij dat nader toe.

De exploitatie van een begraafplaats kan een onderneming in fiscale zin vormen. Of deze onderneming vervolgens leidt tot feitelijke verschuldigdheid van vennootschapsbelasting is afhankelijk van de toepassing van de overheidstakenvrijstelling.

Het bestaan van een onderneming in fiscale zin hangt vooral af van het antwoord op de vraag of er met de exploitatie van de begraafplaats structureel overschotten worden behaald. Als dat niet op voorhand eenduidig is vast te stellen, dan kan het concurrentie-criterium nog leiden tot de conclusie dat er sprake is van een onderneming. Het gaat dan om potentiële concurrentie met belastingplichtige ondernemers.
Mocht een gemeente de op de begraafplaatsen betrekking hebbende voorbelasting verhalen op het BCF, zal er vanuit vennootschapsbelastingperspectief een overschot in de exploitatie kunnen bestaan. Immers, bij het vaststellen van de (maximaal kostendekkende) leges hoeft geen rekening gehouden te worden met het feit dat (een deel van) de btw op de kosten is te compenseren. Doordat bij de winstbepaling voor de vpb geen rekening wordt gehouden met btw op de kosten die wordt verhaald op het BCF, kan hier een overschot ontstaan.

Overigens is onze ervaring dat gemeenten de voorbelasting met betrekking tot begraafplaatsen doorgaans niet compenseren, mede ook gelet op de standpunten van de Belastingdienst en eerdere rechterlijke uitspraken.

Effectieve belastingheffing over een eventueel overschot kan worden voorkomen door de overheidstakenvrijstelling toe te passen (mits geen sprake is van feitelijke concurrentie).

De uitspraak van de Rechtbank leidt er toe dat btw niet (meer) kan worden verhaald op het BCF. De vraag is of de uitspraak van de Rechtbank ook betekent dat de overheidstakenvrijstelling in de vennootschapsbelasting ter discussie komt te staan. Vanuit de parlementaire behandeling geldt wel de omgekeerde zekerheid: als sprake is van handelen als overheid vanuit btw-perspectief, dan is de overheidstakenvrijstelling in principe van toepassing.
Tot slot kan de consequentie van de uitspraak van de Rechtbank zijn dat – indien uw gemeente de btw tot dusverre wél verhaalt op het BCF – het exploitatiesaldo van de begraafplaats verslechtert. Zonder tariefswijzigingen kan dit er toe leiden dat geen structurele overschotten meer worden behaald of zelfs structureel verliezen worden geleden. Uiteraard is dit afhankelijk van uw concrete situatie waaronder eventuele afspraken met de Belastingdienst.

Kortom: er is voldoende aanleiding de exploitatie van begraafplaatsen ook vanuit het perspectief van de vennootschapsbelasting (nogmaals) kritisch te bezien.

4. Meer informatie

Wilt u meer weten over de wijze waarop Deloitte u kan ondersteunen, neemt u dan contact op met uw vaste contactpersoon van Deloitte of onderstaande contactpersonen.

Vond u dit nuttig?