De impact van emissievrije luchtvaart op de publieke sector

Article

Groene, slimme steden in Nederland: wat is er nodig?

Hoe gaan steden om met de groeiende vraag naar groene energie?

Wereldwijd wonen steeds meer mensen in steden, zo ook in Nederland waar ruim acht miljoen mensen in de Randstad leven. Al deze extra bewoners zorgen voor een flinke groei in de vraag naar groene energie. Duurzame energiebronnen (‘renewables’) zoals zonne- en windenergie zijn onderdeel van de oplossing, maar zorgen tegelijk voor uitdagingen zoals de impact op de openbare ruimte en capaciteitsproblemen bij netbeheerders. 'Groene, slimme steden bieden enorme kansen voor een leefbare, gezonde en economisch aantrekkelijke samenleving, mits we de praktische knelpunten zo snel mogelijk tackelen', betoogt Lennert Middelkoop. Zijn belangrijkste boodschap: kijk voorbij grenzen, organiseer samenwerkingsprocessen en wees creatief én pragmatisch.

Overal ter wereld groeien steden in snel tempo. In Nederland woont bijna drie kwart van de bevolking in stedelijke regio's, en dat aantal neemt alleen maar toe. Steden zijn dus succesvol, we vinden er werk en plezier, maar het zorgt ook voor nieuwe uitdagingen. Zoals het feit dat de (groene) energievraag toeneemt doordat er steeds meer stedelingen bijkomen. Hoe om te gaan met deze stijgende en tevens veranderde energiebehoefte is dan ook een uitdagend vraagstuk voor steden, vertelt Lennert Middelkoop, partner bij Deloitte en gespecialiseerd in gezonde, groene en slimme steden en regio's. 'Door de zichtbare klimaatverandering is er steeds meer urgentie ontstaan om over te stappen op duurzame energiebronnen als water-, zonne- en windenergie, maar er is op dat gebied nog een grote slag te maken, zegt Middelkoop. 'Thuiswerken en de hele dag vergaderen via Teams is bijvoorbeeld niet per definitie groen en duurzaam. We moeten ons realiseren dat alle stroom die we verbruiken ergens moet worden opgewekt en getransporteerd. De vraag is inmiddels zo groot dat we nog lang niet genoeg wind- en zonneparken hebben gebouwd om aan eraan te kunnen voldoen.'

Dat de aanwas van groene energie de vraag niet bijhoudt, heeft volgens Middelkoop verschillende oorzaken. Zo is de energietransitie weliswaar een groot maatschappelijk thema, maar het concurreert voortdurend met andere grote vraagstukken zoals de woningnood, landbouwtransitie of een inclusieve samenleving. En dat vertraagt. Daarnaast spelen er ook andere, meer praktische knelpunten die de groei van de slimme, groene stad dreigen te remmen, zoals de impact van duurzame energiebronnen op de openbare ruimte. 'Er wordt vaak gedacht dat je er bent met zonnepanelen op de daken en hier en daar een windpark of zonneweide, maar dat is bij lange niet genoeg om in de groeiende energievraag te voorzien', zegt Middelkoop. 'Er zijn vrijwel altijd protesten als er ergens een windmolen- of zonnepark dreigt te komen. Mensen ervaren het als horizonvervuiling en hebben er moeite mee dat op die plekken geen huizen, sportvelden of scholen meer kunnen komen. Het helpt als je die weerstand op tijd weet te ondervangen.' Een tweede knelpunt dat de 'groene groei' in de weg kan komen te staan, zijn capaciteitsproblemen van het netwerk. Energiebronnen op basis van wind en zon zorgen voor meer pieken en dalen in het netwerk, waardoor investeringen nodig zijn om het netwerk bestendig te maken. Middelkoop: 'Netbeheerders geven regelmatig aan dat het elektriciteitsnet de hoeveelheid stroom, opgewekt door onder meer zonnepanelen, niet aankan. Het netwerk is op veel plaatsen nog niet klaar voor de snelgroeiende hoeveelheid zonnepanelen, laadpalen en aardgasvrije woningen.'

De grote, concurrerende, maatschappelijke thema's worden nogal eens bestempeld als big hairy problems, zegt Middelkoop, 'maar de groene slimme stad biedt juist grote kansen voor een leefbare, gezonde en economisch aantrekkelijke samenleving mits we de (vaak onderbelichte) knelpunten samen weten te tackelen.' Hij doet een voorzet in drie praktische adviezen:

  1. Kijk voorbij de grenzen van een organisatie, gemeente, energiebedrijf of sector
  2. Wees creatief, maar ook pragmatisch
  3. Keuzes maken en samenwerkingsprocessen organiseren
Renewables (em)power smart cities

Kijk voorbij de grenzen van een organisatie, gemeente, energiebedrijf of sector

We praten weliswaar over steden, zegt Middelkoop, maar vaak gaat het om uitdagingen die de gemeentegrenzen overstijgen. 'Er zijn regionale energiestrategieën opgesteld, en dat is positief, maar zelfs een regio is nog te beperkt. Hier ligt een samenwerkingsopgave voor de Rijksoverheid, de provinciale overheid en gemeentes. Dat lijkt een open deur, maar dit is een manier van samenwerken die anders is dan de manier waarop we de afgelopen decennia samenwerkten en het meer ieder voor zich was.' Middelkoop organiseert vanuit Deloitte regelmatig samenwerkingstrajecten. 'Als wij van een woningbouwvereniging horen dat ze worstelen met de relatie met de gemeente en het moeilijk vinden om in gesprek te gaan met een bepaald energiebedrijf, dan organiseren wij een workshop waar we al die partijen uitnodigen.' Het helpt daarbij om ieders taal te kennen, en de vertaalslag te kunnen maken, zegt Middelkoop. 'Elke sector spreekt een eigen taal en dat is relevant, want soms ontstaan problemen eerder in de communicatie dan door de techniek.'

Wees creatief, maar ook pragmatisch

'Zoom in, zoom uit, en wees creatief bij het zoeken naar oplossingen voor onder meer die ruimtevraag', zegt Middelkoop. 'Sommige delen van Nederland zakken weg, waardoor de grond minder geschikt wordt voor veeteelt of het bouwen van woningen. Wellicht zijn dat de gebieden waar je een zonneweide zou kunnen aanleggen. Op een aantal bedrijventerreinen worden de daken inmiddels vol gelegd met zonnepanelen, steeds meer boeren zetten een windmolen op hun terrein. Er zijn ongetwijfeld nog veel meer plekken waar je meervoudig ruimtegebruik kunt stimuleren.' En soms is het gewoonweg nodig om pragmatisch te zijn, aldus Middelkoop. 'In de gemeente Utrecht zijn ze destijds begonnen om zonnepanelen op alle daken te krijgen. Cynici zeggen dat dat lang niet voldoende is, en dat is waar. Maar het is meer dan niets doen. Het project verloopt vooralsnog succesvol, steeds meer inwoners leggen panelen op hun dak, Utrecht loopt daarin voorop.'

Keuzes maken en samenwerkingsprocessen organiseren

Er ligt een belangrijke rol voor de overheid als het gaat om richting geven en kiezen wat prioriteit heeft, vindt Middelkoop. 'Om de strijd om de vierkante meters in goede banen te leiden, is het goed als de overheid beslist waar wat wordt gebouwd; bijvoorbeeld waar er woningen komen, en op welke plekken energieparken goed zouden passen.' Ook is het volgens hem verstandig als de overheid samenwerkingsprocessen organiseert. 'Het stopt niet bij het maken van een goed plan; ook de uitvoeringskracht moet georganiseerd worden. Een gemeente doet zoiets niet vanzelfsprekend, en als ze het wel doen, gebeurt het binnen de gemeentegrenzen. Datzelfde geldt voor energiebedrijven: als zij zoiets organiseren, gaat het over hun eigen aansluitingsgebied. Terwijl de vraagstukken die er liggen zoals gezegd gemeentes en regio's overstijgen, qua financiële middelen en capaciteit.' Daarbij speelt ook dat energiebedrijven in transitie zijn naar bijvoorbeeld energy as a service. Kortom: hun verdienmodel is aan het veranderen', zegt Middelkoop. 'Ook daar kan de overheid bedrijven bij helpen.' Tot slot wijst hij op het feit dat er op de lijst van slimme groene koplopers nog altijd geen Nederlandse stad te vinden is. 'Ik ben benieuwd welke stad daar als eerste opduikt. Zo'n wedstrijdelement motiveert ongetwijfeld om hier vandaag nog mee aan de slag te gaan.'

Did you find this useful?