Individualisering (hoger) onderwijs vraagt om andere vorm van financiering

Article

Individualisering (hoger) onderwijs vraagt om andere vorm van financiering

Leerrechten en een leven lang leren

De nieuwe onderwijswereld is internationaal georiënteerd, sluit beter aan op het bedrijfsleven en legt de nadruk op 21th century skills zoals het vermogen tot reflectie, samenwerken, creativiteit, omgang met big data en pragmatisch oplossingsvermogen. Deze wereld legt de nadruk op de verantwoordelijke student in plaats van op de investerende student en vraagt om een andere organisatie van het onderwijs: meer vraaggestuurd, modulair en gericht op maatwerk.

Het is 3 april 2025 en Hanna heeft haar eerste baan te pakken, bij een gerenommeerd architectenbureau. Een afstudeerfeest geeft ze niet, om de simpele reden dat ze geen formeel diploma heeft gehaald en omdat haar studieloopbaan als het aan haar ligt, nog niet ten einde is. Om zich te kwalificeren voor de carrière van haar dromen heeft Hanna certificaten verzameld waarmee ze aantoont dat ze over de benodigde vaardigheden beschikt. Ze verdiepte haar kwantitatieve vaardigheden en wiskundekennis in Leiden, volgde MOOCs aan Harvard en MIT, deed bij verschillende universiteiten vakken rondom architectuur en liep stage bij een architectenbureau. Hanna kreeg af ten toe hulp van een loopbaancoach, maar bouwde vooral zelf in haar eigen tempo aan het portfolio waarmee ze haar eerste baan binnensleepte.

Flexibiliteit onderwijssysteem

Hanna is dan misschien een fictief persoon, haar situatie is levensecht. Sinds in 2010 in een onderzoek naar de toekomstbestendigheid van het hoger onderwijs onder meer werd vastgesteld dat er te weinig flexibiliteit in het systeem was om de gevarieerde vraag van studenten en arbeidsmarkt goed te bedienen, is er veel veranderd.

Onderwijs anders organiseren

De in de Tweede Kamer in 2015 aangenomen motie Van Meenen c.s. onderschrijft de noodzaak om het onderwijs anders te organiseren, waarbij er meer aandacht nodig is voor de positie van de onderwijsvrager, de kwaliteit en effectiviteit van het onderwijs en de aanpassing van het onderwijs aan de behoeften en eigenschappen van individuen. ‘Leerrechten’ en ‘een leven lang leren’ zijn termen die in de discussie over meer vraaggestuurd onderwijs continu voorbijkomen en in 2005 al voorkwamen in een plan van Mark Rutte, destijds staatssecretaris Onderwijs.

Bekostiging hoger onderwijs - studenten vouchers

Hoewel er dus al veel is veranderd, lopen de ontwikkelingen niet synchroon met de snel veranderende maatschappij. Het huidige onderwijsbeleid en de onderwijsbekostiging zijn niet gericht op de studenten die onderwijs vragen, maar op de onderwijsinstellingen die onderwijs aanbieden.

De bekostiging van het hoger onderwijs is dus aan een update toe. Ook volgens ons verdient het aanbeveling het studentgebonden deel anders te besteden en écht studentgebonden te maken. Nu keert de overheid het studentgebonden deel uit aan instellingen op basis van aantallen van twee jaar geleden. Een alternatief zou kunnen zijn dat studenten vouchers krijgen van de overheid waarmee ze overal modules kunnen volgen die passen in hun portfolio.

Experimenten

Er zijn op verschillende instellingen al experimenten in deze richting, maar die gaan om relatief kleine bedragen en zorgen er helaas nog niet voor dat een significant deel van de bekostiging vraaggestuurd is. De experimenten hebben, kortom, te weinig impact.

Een leven lang leren

Het hoger onderwijs op een andere manier financieren doet recht aan de ontwikkelingen in en wensen van de samenleving om een leven lang leren makkelijker te maken. Met politieke signatuur heeft het volgens ons dan ook weinig te maken. Daarom is het goed om te zien dat er in vrijwel alle verkiezingsprogramma’s aandacht was voor dit onderwerp.

Samenwerking tussen opleidingen, instellingen en arbeidsmarkt

Zo pleiten meerdere politieke partijen voor betere toegankelijkheid van met name het hoger onderwijs, meer aansluiting en samenwerking tussen verschillende opleidingen én instellingen én de arbeidsmarkt (o.a. i.v.m. stapelen) en meer mogelijkheden tot een leven lang leren voor iedereen en overal. Het ontbreekt in de meeste verkiezingsprogramma’s echter aan prikkels die de plannen mogelijk kunnen maken.

Vraaggestuurde financieringsvorm

Wij realiseren ons dat een nieuwe, vraaggestuurde financieringsvorm niet van de ene op de andere dag ingevoerd kan worden en dat hij onzekerheid voor onderwijsinstellingen met zich meebrengt. Met de huidige financiering weten hogescholen en universiteiten vrij precies waar ze de komende jaren aan toe zijn. Die zekerheid valt weg als studenten als Hanna met hun budget gaan shoppen en elk trimester ergens anders vakken gaan volgen. Maar is het reëel dat deze instellingen stabiliteit verwachten, terwijl ze studenten klaarstomen voor een wereld die op geen enkele manier meer stabiel is?

De huidige financieringsvorm van het hoger onderwijs vormt een rem op de ontbundeling en personalisering van het hoger onderwijs. Kortom, waar wachten we nog op?

Vond u dit nuttig?