Raadslid van de toekomst: Social Impact Bonds

Article

Social Impact Bonds: maatschappelijke uitdagingen anders oplossen

Thema's voor raadsleden: Social Impact Bonds

Voor het oplossen van prangende vraagstukken in de samenleving werd vroeger vooral naar de overheid gekeken. Tegenwoordig zoeken burgers, ondernemers en investeerders steeds vaker elkaar op om maatschappelijke problemen op te lossen.

In dit nieuwe, productieve economische systeem waarin bedrijven, burgers en sociale ondernemingen samen publieke waarde creëren, vervagen dus de oude scheidslijnen tussen publiek en privaat. De overheid is slechts een van de betrokken partijen. In deze solution revolution is als innovatief financieel arrangement de Social Impact Bond ontstaan.

Een Social Impact Bond, kortweg SIB genoemd, is een model waarbij interventies op complexe beleidsvelden worden gerealiseerd met private investeringen, bijvoorbeeld het verminderen van werkloosheid. Het rendement aan de investeerders wordt door de overheid terugbetaald zodra de vooraf afgesproken resultaten zijn bereikt. Met een SIB kunnen overheden dus meetbare maatschappelijke effecten realiseren tegen een sterk beperkt risico en vaak ook tegen lagere kosten.

Kansen voor u als nieuwe raad

Een SIB biedt voor u als raadslid mogelijkheden om maatschappelijke impact te realiseren. Samenwerking op basis van gelijkwaardigheid met (lokale) private partijen, zoals burgers, ondernemers en impact investeerders is hierbij essentieel. Als gemeente bent u niet langer regisseur, subsidieverstrekker én uitvoerder, maar treedt u voorwaardenscheppend op.

Startpunt van een SIB vormt een idee voor een innovatieve oplossing voor een maatschappelijk probleem en het opstellen van een rendabele business case. Een intermediair stelt het contract op tussen de betrokken partijen, werft het kapitaal van de investeerders en fungeert als bemiddelaar door het gehele proces. Een onafhankelijke beoordelaar evalueert na afloop of de beoogde resultaten zijn behaald, en welke vergoeding wordt uitgekeerd aan de investeerders. Bij resultaat lopen de investeringen inclusief rendement via de intermediair terug naar de investeerders.

Een praktijkvoorbeeld laat zien hoe een SIB succesvol kan bijdragen aan het terugdringen van de werkloosheid in een stadsdeel. Als werkgevers de handen ineen slaan en samenwerken met de gemeente en onderwijsinstellingen, wordt een weerbarstig sociaal probleem benaderd vanuit een innovatieve, frisse aanpak. Lokaal, en vooral ook integraal.

Een raad die kansen creëert en faciliteert

Net als bij andere vormen van publiek-private samenwerking gelden ook voor het succesvol opzetten en uitvoeren van een SIB een aantal randvoorwaarden. Deloitte heeft vanuit actieve betrokkenheid bij SIB’s een goed inzicht in de succesfactoren van Social Impact Bonds. De belangrijkste punten op een rij:

Initiatief moet komen vanuit ondernemers die ook zorgen voor de uitvoering
In onze visie is het cruciaal dat er een sociaal ondernemer is die een plan heeft wat hij graag wil realiseren. Daar ligt de start. Ondernemers schieten anders weer snel in de subsidie-reflex.

Een onafhankelijk aanspreekpunt binnen de gemeente
Een SIB betekent in veel gevallen een privaat initiatief dat beweert het beter te kunnen dan een bestaande publieke dienst. Dit genereert logischerwijs een bepaalde mate van weerstand. Daarom is het van groot belang dat de regie over het proces van de totstandkoming van de SIB binnen de gemeente wordt belegd bij iemand die los staat van de publieke dienst die de betreffende taak uitvoert.

Betrokkenheid van management is noodzakelijk
Het realiseren van een SIB vraagt op verschillende momenten om ingrijpende keuzes. Daarom is het belangrijk dat het management van alle partijen nauw betrokken is en als stuurgroep geregeld bij elkaar komt.

Een vast proces waarin commitment en vertrouwen centraal staat
Een helder stappenplan biedt houvast en duidelijkheid aan alle betrokkenen. Zo’n procesbeschrijving bestaat in onze visie uit de volgende stappen:

1)    Het ontstaan van het idee, dat wordt uitgewerkt in een plan van aanpak.

2)    Het toetsen van dit plan bij financiers en de gemeente(n)

3)    Het bevestigen van wederzijds commitment in een intentieovereenkomst

4)    Het gezamenlijk uitwerken van de business case en de samenwerkingsovereenkomst.

Details
Over vrijwel alle aspecten van de samenwerking moet vooraf worden nagedacht en vooraf (proces)afspraken worden gemaakt. Dat vraagt veel tijd, met name ook voor de ‘randzaken’, zoals belastingen. Het is daarom aan te bevelen vanaf het begin een juridisch en fiscaal adviseur te betrekken.

Onafhankelijk intermediair die het proces faciliteert
De belangen bij een SIB zijn over het algemeen groot. In dat kader helpt het als een onafhankelijke derde de regie voert over het proces.

PEC Zwolle en gemeente Zwolle: voetbal als metafoor voor verbetering

Voetbalclub PEC Zwolle vervult een belangrijke rol in de regio. In 2010 is, met diverse partners, gestart met Stichting PEC Zwolle United. Hierin zijn allerlei maatschappelijke activiteiten gebundeld, om mensen die dat nodig hebben een steuntje in de rug te geven.

De energie die wordt ervaren in het stadion, blijkt mensen in de bijstand te stimuleren om de draad van hun leven weer krachtig op te pakken. Om in voetbaltermen te blijven: de gemeente Zwolle fungeert als verdediger, die met de bijstand een vangnet biedt, uitzendbureaus vormen het middenveld, die mensen stimuleren en helpen weer aan het werk te gaan, en lokale ondernemers zijn de aanvallers die scoren en waar uiteindelijk de duurzame baan wordt gerealiseerd.

Gemeente en PEC Zwolle hebben in hun samenwerking Deloitte betrokken. Als een scheidsrechter, die tussen de partijen in staat, heeft Deloitte geholpen om de business case op te stellen. Nu deze fase is afgerond, worden private investeerders aangetrokken om het project te financieren. De gemeente Zwolle keert daarbij prestatiebeloningen uit naar gelang de resultaten die PEC Zwolle United behaalt. De beloning wordt betaald uit de besparing die Zwolle realiseert als gevolg van het feit dat mensen geen uitkering meer nodig hebben. Een win-win situatie dus voor alle betrokken partijen: werknemers, investeerder én de overheid.

Wilt u weten welke thema's er nog meer relevant zijn voor raadsleden?

Bekijk deze overzichtspagina

Vond u dit nuttig?