Toekomst van de volksgezondheid in Nederland

Article

De toekomst van de volksgezondheid in Nederland

Een veerkrachtig gezondheidssysteem moet iedereen iets opleveren

De stijgende zorgkosten, de toenemende vergrijzing en oplopende arbeidstekorten in de zorg vragen al decennia om een fundamentele transitie van ons gezondheidssysteem. De wereldwijde coronapandemie kwam daar bovenop, waardoor des te zichtbaarder is geworden dat er een veerkrachtiger systeem moet komen dat zich focust op het voorspellen en proactief voorkomen van ziekte op gemeenschapsniveau. Een belangrijke vraag is wat daarvoor nodig is: welke uitdagingen liggen er en wat zijn de stappen die moeten worden gezet? 'De publieke gezondheid is een publiek-private verantwoordelijkheid die we gezamenlijk moeten dragen, waarbij het iedereen iets moet opleveren, stelt Matthijs Boom.

Als er iets is dat de wereldwijde coronapandemie duidelijk heeft gemaakt, dan is het wel dat de sociale omgeving waarin iemand opgroeit veel meer implicaties heeft voor zijn gezondheid op de lange termijn dan zijn genetica. 'Door COVID werden mensen op grote schaal ziek, en wordt heel zichtbaar welke sociale determinanten er zijn die onze gezondheid beïnvloeden, zoals afkomst en economische positie', zegt Matthijs Boom, Digital Health Director, en gespecialiseerd in positieve gezondheid en digitale transformaties in de gezondheidszorg. 'In de Verenigde Staten is die correlatie nog veel sterker, zoals te lezen valt in het recent verschenen rapport 'The future of public health' , omdat de ongelijkheid daar groter is dan bij ons in Nederland waar iedereen in principe toegang heeft tot de zorg.' Het rapport gaat niet zo zeer over de gezondheidszorgsector, maar juist over de gezondheid van de populatie, vertelt Boom. 'Het gaat erover hoe kwetsbaar ons gezondheidssysteem is, en hoe belangrijk het is dat we ons realiseren dat onder andere factoren als afkomst en sociaaleconomische achtergrond bepalen hoe iemands gezondheid zich ontwikkelt.

De coronacrisis kan de benodigde transformatie van ons gezondheidssysteem in een versnelling brengen, zegt Boom, omdat we nu meer dan ooit met het thema gezondheid bezig zijn. 'Daarbij is het nodig dat we onze focus op medische zorg voor het individu omzetten naar een focus op de gezondheid van een community, met oog voor de langetermijndoelen voor nieuwe toekomstige generaties.' Net als in de VS is het zorgsysteem in Nederland gericht op 'pleisters plakken', oftewel we steken er veel energie en geld in om reactieve zorg te bieden wanneer mensen ziek worden. 'Terwijl we ons beter zouden kunnen focussen op het voorspellen en proactief voorkomen van ziekte op gemeenschapsniveau, waardoor zowel de uitgaven voor de gezondheidszorg als het optreden en de ernst van de ziekte worden verminderd', stelt Boom. 'In het rapport wordt gesteld dat elke dollar die je steekt in positieve gezondheid en vroegtijdige interventie, de maatschappij op de lange termijn vier dollar oplevert.'

 

Het is belangrijk dat gezondheid een gezamenlijke verantwoordelijkheid wordt van het publieke, private én het non-profit domein.

    Matthijs Boom, Digital Health Director

Investeren in zaken als het creëren van een gezonde leefomgeving, de toegang tot onderwijs en gelijkheid in inkomen, levert volgens Boom dan ook veel meer op. 'Denk ook aan de plek waar mensen leven, want of je in de stad of op het platteland leeft, is ook zo'n belangrijke, sociale determinant. Als je naast een groot industrieel woont, heb je een grotere kans op bepaalde ziektes dan wanneer je tussen de boerderijen in de Achterhoek woont.' Volgens Boom ligt daar dan ook een belangrijke taak voor overheden. 'Er is politieke druk nodig om ervoor te zorgen dat we zoveel mogelijk mensen een gezonde leefomgeving kunnen bieden. Steden moeten daar hun verantwoordelijkheid nemen en manieren zoeken om bij te dragen aan gezondheid in plaats van dat zij de oorzaak zijn van gezondheidsklachten.' In Nederland is de economie en politieke agenda altijd op gelijkheid gericht geweest, maar dat is geen garantie voor de toekomst, waarschuwt Boom. 'We zien nu al gebeuren dat de toegang tot sociale voorzieningen lastiger wordt; zowel op het gebied van onderwijs, als ook wat betreft de toegang tot de gezondheidszorg. Op een zeker moment krijg je dan de situatie dat degene met de dikste portemonnee zelf de beste zorg inkoopt en de rest afhankelijk is van wat er los daarvan wordt aangeboden.'

Om een veerkrachtig systeem te creëren dat nieuwe crises in de toekomst het hoofd kan bieden, is het belangrijk dat gezondheid een gezamenlijke verantwoordelijkheid wordt van het publieke, private én het non-profit domein, en dat het voor iedereen iets oplevert, zegt Boom. 'Zoals ook in het rapport wordt beschreven zien bedrijven gezondheid lang niet altijd als een interessante business case. Vanuit het verleden is de gedachte dat de behoefte van de consument vooral om pleasure draait, en iemand proberen te bewegen om zijn levensstijl te veranderen valt niet in die categorie.' Volgens Boom is dat een misvatting. 'Wat bedrijven moeten gaan ervaren is dat een succesvolle business case goed kan samengaan met het leveren van een positieve bijdrage aan zowel de individuele levens van mensen als aan een collectief doel zoals de volksgezondheid.'

Welke elementen daarbij vooral van belang zijn, worden in het rapport uitvoerig besproken aan de hand van een aantal basisprincipes waaraan een aantal adviezen zijn gekoppeld. We bespreken hieronder de principes die het meest relevant zijn voor de Nederlandse markt. Boom: 'Er zijn een aantal basisprincipes die invloed hebben op de Nederlandse volksgezondheid en die kun je niet los van elkaar zien, oftewel: je zult dus overal tegelijkertijd in moeten investeren.'

Zoek een gedeelde waarde binnen de publieke, private en non-profit sector

Binnen de publieke, private en non-profit is het van belang een gedeelde waarde op te stellen om de economische en sociale gelijkheid te creëren die een positieve invloed heeft op langdurige gezondheid. Een gedeelde waarde zorgt er bovendien voor dat alle partijen iets uit deze samenwerking halen. Boom: 'De overheid wil er bijvoorbeeld voor zorgen dat mensen zo lang mogelijk gezond blijven, en private organisaties kunnen daarop inspelen door de aankoop van gezonde producten te bevorderen, onderwijs en voorlichting te geven, of wat er dan ook past bij de activiteiten die je al ontplooit.' Wat dat is volgens Boom wel van belang: de bijdrage die je levert moet passen bij dat wat je al goed kunt. 'De retailer die boodschappen levert, kan zijn klanten bijvoorbeeld advies gaan geven over gezonde producten, de architect die huizen bouwt kan nadenken over meer groen in zijn ontwerp, en de zorgprofessional die gastlessen geeft op scholen, kan vertellen over hoe je gezond leeft.'

Maak data vindbaar, toegankelijk, en uitwisselbaar binnen het hele ecosysteem

We doen veel onderzoek naar wanneer en hoe mensen ziek worden, maar het is veel interessanter als we binnen het ecosysteem van private, publieke en non-profit partijen informatie uitwisselen die samenhangt met de vraag hoe gezondheid zich ontwikkelt op basis van sociale determinanten zoals sociaaleconomische positie en afkomst, zegt Boom. 'Welke invloed hebben persoonlijke leefomgeving, inkomensklasse, en onderwijs op de lange termijn op gezondheid?' Volgens Boom is het daarvoor nodig dat al die informatie uitwisselbaar en beschikbaar komt voor onderzoek. 'Dat vraagt om samenwerking rondom thema's als datauitwisseling en standaardisering van opslag van gegevens. Uiteraard moet alles rondom de privacy en veiligheid van de gegevens vooraf goed worden geborgd.'

Motiveer jonge mensen al vroegtijdig voor nieuwe functies binnen de gezondheidszorg

Een andere blik op gezondheid - oftewel de switch van een gezondheidsvisie die focust op medische zorg naar een bredere visie op gezondheid waarin wordt gewerkt aan een gezonde leefomgeving voor mensen - vraagt om andere rollen binnen het ecosysteem dan die we nu kennen. 'We hebben niet alleen artsen en verpleegkundigen nodig, maar bijvoorbeeld ook data-analisten en gedragsdeskundigen', legt Boom uit. 'Dat betekent dat er onderwijsprogramma's moeten komen waarin jonge mensen al vroegtijdig in aanraking komen met deze nieuwe banen van de toekomst waarin zij een bijdrage kunnen leveren aan gezonde populaties.'

In het rapport wordt benadrukt dat het allesbehalve een donkere tijd is voor de volksgezondheid. 'Het is het tijdperk waar we ons op voorbereiden sinds de start van de volksgezondheid', staat er zelfs geschreven. Boom kan zich daarin vinden. 'Positief is dat er nu veel aandacht is voor het thema gezondheid, al gaat dat vooral nog over de coronagedragsregels die je als individu in acht moet nemen om te voorkomen dat je ziek wordt of een ander ziek maakt. Dit rapport laat juist zien hoeveel meer factoren er zijn die van invloed zijn op de gezondheid van de bevolking op de lange termijn. En bovenal dat volksgezondheid iets is waar we allemaal een bijdrage aan moeten leveren, als individu, maar ook collectief.'

Did you find this useful?