Toekomst van steden: Leefomgeving & gezondheid

Article

Veiligheid en slimme steden: waar staan we?

Serie Toekomst van steden: Veiligheid

Deze vijfde aflevering van de serie 'Toekomst van steden' heeft als thema Veiligheid, en gaat over de vraag hoe de slimme stad, waar alles steeds meer digitaal verbonden raakt en datagedreven werken de norm is, controle houdt op de cyberrisico's en privacykwesties die met deze ontwikkelingen samenhangen. 'Hou bij alles wat je ontwerpt rekening met veiligheid, privacy en ethiek', betoogt Hokkie Blogg. 'Formuleer als gemeente een goede visie over de vraag hoe om te gaan met datagedreven werken en ethisch handelen', bepleit Frank Smilde.

Afvalcontainers met slimme sensoren die zelf doorgeven wanneer ze geleegd moeten worden, burgers die via een app vernielingen melden bij de gemeente en drones die ondersteunen bij het groenbeheer in de stad. Het is een wereldwijde trend dat steden steeds meer van deze diensten digitaliseren en slimmer organiseren, zegt Hokkie Blogg, Partner Risk Advisory, en gespecialiseerd in cybersecurity. 'Die trends zie je ook op het gebied van veiligheid, denk onder meer aan het toenemend aantal camera's in de grote steden, waarbij ook burgers vaak worden gevraagd hun camerabeelden te uploaden ten behoeve van politieonderzoek.' In Singapore gebeurt een groot deel van het toezicht op straat zelfs al door middel van AI en slimme technologie, vertelt Blogg. 'Vroeger waren een flink aantal beveiligers nodig om alle camerabeelden in de gaten te houden, zodat ze konden ingrijpen als er iets misging. Tegenwoordig is dat allemaal geautomatiseerd, en herkent de software wanneer er twee groepen dreigend tegenover elkaar komen te staan, of als er te veel mensen in een bepaald gebied zijn. Het herkent automatisch een brand of een schot, en kan zelf de politie of brandweer eropaf sturen. Er zijn slechts twee operators nodig om alles te controleren.' Door de snelle vlucht die deze ontwikkelingen nemen, is het van groot belang dat steden ook de bijkomende risico's rondom privacy en beveiliging borgen, stelt Blogg. Want het feit dat steeds meer diensten digitaal, geïntegreerd en onderling verbonden zijn, vergroot ook de risico's op problemen rondom die gegevensuitwisseling en dus is de beveiliging ervan van cruciaal belang.

De afgelopen jaren heeft het aantal cyberaanvallen een vlucht genomen. Met grote (financiële) gevolgen. Zo liep de schade van een hack bij de gemeente Hof van Twente eind 2020 in de miljoenen. Steden zouden zich dan ook meer bewust moeten worden van hun veranderende rol als het gaat om het managen van de processen rondom cyberrisico's en privacykwesties, zegt Frank Smilde, senior manager, met een focus op de interne beheersing bij gemeenten. 'Voorheen waren steden vaak uitvoerder van een proces dat ze veelal in eigen beheer hadden, maar tegenwoordig draaien processen op allerlei systemen en ben je veel meer afhankelijk van andere partijen, wat het des te belangrijker maakt dat er in de héle bedrijfsvoering wordt nagedacht over de risico's die hiermee samenhangen.' Gemeentes maken steeds meer gebruik van data, ziet ook  Smilde, zo is het datagedreven werken de afgelopen vijf jaar enorm toegenomen. Wat hem daarin zorgen baart is dat de interne beheersing op dat vlak begint achter te lopen. 'In de primaire uitvoering gaan de ontwikkelingen razendsnel, maar de ondersteunende afdelingen en diensten kunnen lang niet altijd met die snelheid meebewegen', legt Smilde uit. 'Denk aan de (overheids)organisatie die voor haar dienstverlening gebruik maakt van allerlei AI-modellen, terwijl de veiligheids- en privacyfunctionarissen in diezelfde organisatie daar onvoldoende van op de hoogte zijn, en dus de bijbehorende wet- en regelgeving nog niet op orde hebben', zegt Blogg in aanvulling hierop.

Smilde pleit er daarom voor dat steden veel vaker de regie van deze processen op zich nemen door te zorgen dat hun hele bedrijfsvoering hierop is aangepast. 'Je wilt niet alleen weten dat je software betrouwbaar is, maar je moet je er ook van verzekeren dat alle data die je verzamelt, goed beveiligd is en blijft', aldus Smilde. 'Als het gaat om dit soort beveiligingskwesties vinden veel steden het nog altijd prettiger om, bijvoorbeeld door aanbestedingen, fysieke zaken zoals hardware te beveiligen. Terwijl het minstens zo noodzakelijk is dat je kunt aantonen dat je software op en top beveiligd is.'

Ethische implicaties

In de stad van de toekomst waarin alles steeds meer verbonden en datagedreven is, speelt vertrouwen een essentiële rol, stelt Blogg. 'Als we die nieuwe slimme datagedreven stad als maatschappij willen omarmen, moeten bij uitstek zaken als privacy en cybersecurity goed worden geborgd.' Hou bij alles wat je ontwerpt daarom rekening met veiligheid, privacy en ethiek, is dan ook een belangrijk advies dat Blogg aan (met name) gemeenteambtenaren wil meegeven. 'Hang bijvoorbeeld niet alleen maar extra camera's op in Rotterdam-Zuid of de Haagse Schilderswijk, maar denk ook na over de ethische implicaties van zo'n beslissing.'

Veel steden denken nog steeds dat het niet met zo'n vaart zal lopen, en dat de cybercrimineel hen zal overslaan, maar dat is een misvatting, waarschuwt Smilde. 'Formuleer als stad een sterke visie rondom de vraag hoe om te gaan met datagedreven werken en ethisch handelen, adviseert Smilde. 'Discussieer over de vraag wat ethiek en veiligheid binnen jouw organisatie betekenen, en aan welke voorwaarden dat moet voldoen. Als je nieuwe activiteiten en beleid wilt formuleren rondom AI of datagedreven werk, maak dan in je risicoafweging cybersecurity een belangrijk onderdeel daarvan.' Smilde wijst erop dat er binnen gemeenten weliswaar veel veiligheidsprotocollen bestaan, van de beveiliging van mensen die aan de balie werken tot de vraag hoe het gaat als een paspoort wordt opgehaald, maar dat die protocollen vaak ontbreken als het gaat om de opslag en beveiliging van data. Daar zijn nog grote stappen te maken.

Staat de visie eenmaal op papier, pak dan door, vervolgt Blogg. 'Zorg dat deze thema's in je hele organisatie gaan leven. Het is belangrijk dat mensen weten wat de implicaties zijn van datagedreven werken, en hoe werkprocessen daardoor veranderen. Je moet mensen daarin meenemen, trainen en bewust maken dat de impact anders is.' Laat je daarbij niet tegenhouden door je eigen gemeentegrenzen, zegt Blogg. 'Doe het als gemeente niet alleen, zorg voor een ecosysteem door de samenwerking op te zoeken met andere grote gemeenten.' Blogg en Smilde zien dat veel gemeenten bezig zijn om zelf het wiel uit te vinden, terwijl het basisprobleem ('hoe ga je om met ethische handelen en privacykwesties') overal gelijk is. Smilde: 'Wellicht dat de ene gemeente al wel de gegevens over afval ophalen verzamelt, en de andere nog niet, maar hoever je gaat met het ophalen van die persoonsgegevens en hoe je die data bewaart, dat zijn kwesties waar steden onderling niet veel in zullen afwijken.' In het verleden kwam je wellicht nog weg door pas bij te sturen als er iets misging, maar als er nu iets fout gaat rondom datauitwisseling is het leed al geschied en kan dat, zonder goed risicobeheer, enorme (financiële) gevolgen hebben, aldus Smilde.

Nieuwsbrief Toekomst van Steden

De 12 trends uit het wereldwijde rapport Urban future with a purpose zijn op te delen in 6 thema's: Economie, Leven & gezondheid, Mobiliteit, Energie & Omgeving, Overheid & Educatie en Veiligheid. Deze zes thema's - met de bijhorende trends, uitdagingen en kansen - zijn ook voor Nederlandse steden van toepassing. De komende maanden publiceren onze experts zes artikelen, waarin zij per thema de relevantie beschouwen voor Nederlandse steden. Meld u aan voor de 'Toekomst van Steden' nieuwsbrief en ontvang de zes thema's per e-mail.

Did you find this useful?