Strategische risico’s op het spoor door dialoog in de keten

Article

Strategische risico’s op het spoor door dialoog in de keten

Risicomanagement is niets nieuws binnen de pensioensector. Eind 2005 publiceerde De Nederlandsche Bank (DNB) reeds het Handboek FIRM (Financiële Instellingen Risicoanalyse Methode). Daarin werd beschreven op welke wijze financiële instellingen risicoanalyses dienden uit te voeren. In 2012 werd deze toezichtsaanpak aangevuld met het interne toezichtsmodel FOCUS!, waarbij er meer aandacht kwam voor de integraliteit van risicomanagement, omgevingsrisico’s en risicocultuur. In 2012 presenteerde De Pensioenfederatie eveneens de Handreiking Integraal Risicomanagement voor Pensioenfondsen, waarmee zij de sector handvatten bood voor implementatie van integraal risicomanagement. Mede hierdoor is risicomanagement in de afgelopen jaren een steeds prominentere rol gaan spelen in de bestuurskamers van de verschillende pensioenfondsen en zijn bestuurders zich steeds bewuster geworden van hun verantwoordelijkheid hierin.

Voortdurend verbeteren

De afgelopen jaren is er dus al veel verbeterd op het gebied van risicomanagement in de pensioensector. Dit wordt mede onderschreven door het Deloitte-onderzoek in 2014-2015, waarin bestuurders aangeven het control-systeem, de transparantie en de rapportages rondom compliance-risico’s, financiële risico’s en operationele risico’s toereikend te beoordelen, zowel binnen de eigen organisatie (fonds en uitvoerder) als binnen de pensioenketen (uitbestedingsrelatie). Zij geven echter ook aan dat er voor de discussies rondom strategische risico’s en externe omgevingsrisico’s nog ruimte tot verbetering is. Vaak gehoorde kanttekeningen bij de huidige strategische discussies zijn, dat:

  • de aanpak veelal onvoldoende geborgd is in het systeem en beperkt methodisch;
  • de aanpak veelal wordt gekenmerkt door vooringenomenheid van de deelnemers en het denken vanuit eigen doelstellingen in plaats van gezamenlijke doelstellingen;
  • ‘blinde vlekken’ vaak een beperkt onderdeel zijn van de strategische discussies;
  • de juiste ‘setting’ veelal ontbreekt tijdens deze strategische discussies.

Uit het onderzoek bleek eveneens dat hetgeen bestuurders de meeste zorgen baart ten aanzien van deze strategische risico’s het continue veranderende karakter van dit type risico’s is. Waar de inschatting in 2013 zich voornamelijk nog richtte op reputatie, economische trends en het business model, zijn deze in het onderzoek van 2015 verschoven naar snelheid van innovatie en wet- en regelgeving.

Figuur 1A: Strategische risico’s die bestuurders de meeste zorgen baarden in 2013

Welke risicogebieden hebben de meeste impact op de bedrijfsstrategie (3 jaar geleden, vandaag en over 3 jaar)?

Figuur 1B: Strategische risico’s die bestuurders de meeste zorgen baarden in 2015

Welke risicogebieden hebben de meeste impact op de bedrijfsstrategie (3 jaar geleden, vandaag en over 3 jaar)
 

Veranderende context

In de praktijk zien we de bevestiging van dit beeld doordat pensioenfondsen en -uitvoerders zich momenteel geconfronteerd zien met deze veranderende context op verschillende fronten, waarvan de snelheid van innovatie zeker een van de belangrijkste is. Bij veranderende context en de ontwikkelingen die hieraan ten grondslag liggen, kan bijvoorbeeld gedacht worden aan:

  • de individualisering van de maatschappij, waarbij het ontbreken van solidariteit en van vertrouwen in de pensioensector het voortbestaan van de pensioensector in de huidige vorm steeds verder onder druk zet;
  • de fiscale beperkingen rondom de pensioenopbouw met daarbij het vooruitzicht van een ‘cap’ op de pensioenopbouw tot anderhalf keer modaal, die bijdragen aan een toename van nieuwe alternatieve producten op de pensioenmarkt;
  • FinTech en andere technologische ontwikkelingen en de snelheid waarmee die gepaard gaan, stellen hoge eisen aan de pensioensector, waar die wellicht niet aan kan voldoen;
  • de sponsor minder genegen is de pensioenlast, die de balans drukt, te blijven steunen.

Deze ontwikkelingen maken dat er in de bestuurskamers juist nu behoefte bestaat om strategische en externe omgevingsrisico’s op een juiste manier te duiden en vervolgens adequaat te kunnen adresseren. Wanneer daar invulling aan wordt gegeven, zullen bestuurders niet verrast worden door nieuwe ontwikkelingen en de alsmaar veranderende context waarbinnen geopereerd dient te worden. Eveneens zullen zij meer inzicht hebben in de wederzijdse belangen in de pensioenketen en daar meer begrip voor hebben.


Strategische Risicodialoog

Deloitte ondersteunt bestuurders in de praktijk bij het adresseren van deze risico’s door een Strategische Risicodialoog te faciliteren. Deze Strategische Risicodialoog is vergelijkbaar met een Strategisch Risk Assessment, maar verschilt in ieder geval op een tweetal belangrijke onderdelen:

  • Het belangrijkste onderscheid dat gemaakt kan worden, is dat de Risicodialoog, het woord zegt het al, een discussie betreft tussen het pensioenfonds en de pensioenuitvoerder, waarbij zowel de gezamenlijke impact alsook de individuele impact van deze risico’s wordt besproken. Dit maakt dat er wederzijds begrip ontstaat voor zowel de individuele als de gezamenlijke belangen. Vanuit dit wederzijdse begrip kan vervolgens gesproken worden over de concrete consequenties en de te ondernemen acties.
  • Een ander belangrijk onderscheid is dat de Strategische Risicodialoog gebruikmaakt van persoonlijke inzichten in combinatie met data-analyses. Door het verrijken van ervaringen en ‘professional judgement’ met objectieve datapunten, indicatoren en data-analyses is het mogelijk om de dialoog te objectiveren, te verdiepen en meerdere relevante scenario’s te bespreken. Dit vereist dat voorafgaand aan de Strategische Risicodialoog indicatoren bepaald moeten worden aan de hand waarvan vervolgens de juiste data verzameld worden die de dialoog kracht kunnen bijzetten.

Wanneer minimaal invulling kan worden gegeven aan deze elementen, zullen bestuurders niet verrast worden door nieuwe ontwikkelingen en de alsmaar veranderende context waarbinnen geopereerd dient te worden. Een vroegtijdig inzicht in deze trends kan de bestuurders in staat stellen om zelfs het opwaartse potentieel van risico’s te benutten en betere risk/reward-afwegingen te maken. Daarnaast draagt deze dialoog bij aan meer inzicht in en begrip voor de wederzijdse belangen van de partijen in de pensioenketen.


Naar een succesvolle dialoog

Mocht u voor de eigen organisatie overwegen om een Strategische Risicodialoog in te zetten om vroegtijdig inzicht te verkrijgen in strategische en externe omgevingsrisico’s en hier niet verrast door te worden, dan zijn er in ieder geval vijf spelregels waar u rekening mee moet houden om deze dialoog succesvol te kunnen laten zijn:

  1. De dialoog vindt plaats in gezamenlijkheid. De toegevoegde waarde van de Strategische Risicodialoog is dat deze plaatsvindt met de ketenpartners en dat zowel de individuele als collectieve belangen worden geëvalueerd.
  2. De dialoog behandelt relevante impactvolle thema’s. De thema’s die tijdens de Strategische Risicodialoog op de agenda staan, zijn die thema’s die bestuurders ondersteunen in de strategische besluitvorming.
  3. De dialoog maakt gebruik van data-analyses. Op basis van de geselecteerde thema’s worden, voorafgaand aan de dialoog, indicatoren bepaald en datapunten verzameld om de discussie tijdens de dialoog te kunnen faciliteren.
  4. De dialoog vormt een combinatie van persoonlijke inzichten met data-analyses. De dialoog voegt de meeste waarde toe wanneer er een optimale balans is tussen de verzamelde data en de persoonlijke inbreng van de deelnemers.
  5. De dialoog beschikt over een ‘outside-in-perspectief’. Idealiter wordt een Strategische Risicodialoog gefaciliteerd door een doorgewinterde facilitator, die ook expert is op het desbetreffende themagebied, zodat hij de data-analyses kan duiden en de deelnemers op de juiste manier kan uitdagen op hun aannames.


Meer weten over de strategische risicodialoog?

Wilt u meer weten over de strategische risicodialoog? Neem dan contact op met Leonie Verhulst via +31 (0)88 2884 848 of Evert van der Steen via +31 (0)88 288 2978.

Vond u dit nuttig?