Achtergrond onderzoek uitkomst rechtszaken in belastingrecht | Deloitte Nederland

Article

Achtergrond onderzoek uitkomst rechtszaken in belastingrecht

Indirect Tax Alert

Deloitte heeft een analyse uitgevoerd op alle belastingzaken zoals die zijn gepubliceerd op de website rechtspraak.nl. Aanleiding hiervoor was beter inzicht te krijgen in de kans van slagen bij het voeren van een procedure in het belastingrecht.

De resultaten van dit onderzoek (o.a. dat een belastingplichtige in Nederland in ongeveer 45% van de rechtszaken wint) zijn de aanleiding van het op 5 maart gepubliceerde artikel in het Financieel Dagblad en een radio interview op BNR .

Het onderzoek en de analyses waar deze publicatie aan refereert zijn uitgevoerd door een team van tien data-analisten, programmeurs en fiscaal adviseurs. De analyses zijn verwerkt in een online omgeving, die binnen Deloitte ter beschikking wordt gesteld aan werknemers onder de naam tax-i™. Deze omgeving is deels publiek toegankelijk via https://tax-i.deloitte.nl/.

De verschillen die worden benoemd in de publicatie zijn de grootste afwijkingen van het gemiddelde. Dit bericht gaat in op het onderzoek, de gevonden verschillen en de mogelijke verklaring daarvan.
 

Het onderzoek

De onderzoeksmethode

Voor het onderzoek was het van belang een toetsingskader te ontwikkelen voor de vraag wanneer de belastingplichtige in een belastingzaak wint. In het onderzoek is het uitgangspunt genomen dat winst voor de belastingplichtige betekent:

  1. de belastingplichtige een beroep heeft ingesteld en dit is toegewezen, of 
  2. de Belastingdienst in (hoger)beroep is gegaan en het beroep ongegrond is verklaard.

Als relevante data is het gedeelte van de belastingzaken die door rechtspraak.nl zijn gepubliceerd gebruikt. Slechts een deel van deze zaken wordt met tekst gepubliceerd. Hiervan is een groot deel (34.806 zaken) in de analyse meegenomen. Alle gepubliceerde zaken tot en met december 2019 zijn in de analyse betrokken.

Om de analyse zo zuiver mogelijk te houden zijn namelijk alle zaken waarbij het oordeel anders is dan het toe- of afwijzen van het ingestelde beroep (bijvoorbeeld verwijzen naar een andere instantie) buiten beschouwing gelaten.

Niet alle belastingzaken worden gepubliceerd. Dit betekent dat niet alle zaken kunnen worden gebruikt voor deze analyse. Rechtspraak.nl geeft op haar website aan dat de gepubliceerde zaken een weerspiegeling zijn van alle zaken die gevoerd worden, daarbij in acht nemend dat alle zaken die maatschappelijk relevant zijn, worden gepubliceerd. De nauwkeurigheid van dit onderzoek zou uiteraard verder gebaat zijn indien alle of meer zaken worden gepubliceerd.

De classificatie van zaken als winst of verlies is vervolgens gevisualiseerd per gerechtelijke instantie. Daarnaast is uit de tekst van de uitspraken afgeleid wie de individuele rechters zijn en op welk belastingmiddel c.q. onderwerp de zaak betrekking heeft.

Om te achterhalen welke partij beroep heeft ingesteld, wie de rechters zijn en wat het oordeel van de gerechtelijke instantie is geweest, is gebruik gemaakt van een reguliere expressie functie. Dit is een functie die geautomatiseerd zoekt naar herkenbare reeksen van tekens (bijvoorbeeld “op het beroep van” en “belanghebbende”).

Tax-i™ is op deze manier in staat om de uiteenlopende formuleringen binnen uitspraken terug te brengen tot de voor het onderzoek benodigde informatie (zoals het onderwerp van de procedure, de partij die het beroep heeft ingesteld en de uitkomst). De uitkomsten van deze functie zijn middels een steekproef gevalideerd om de nauwkeurigheid te verifiëren.

Bij de analyse van de winstpercentages voor individuele rechters is gewerkt met een ondergrens van 40 uitspraken. Enkel rechters die, als onderdeel van een meervoudige kamer, uitspraak hebben gedaan in meer dan 40 gepubliceerde zaken zijn in het onderzoek meegenomen.


De resultaten

Uit de analyse van de gepubliceerde zaken blijkt dat de belastingplichtige gemiddeld genomen in 45% van de rechtszaken geheel of gedeeltelijk in het gelijk wordt gesteld. In dit percentage zijn alle gerechtelijke instanties en belastingmiddelen meegenomen.

De winstpercentages verschillen per instantie flink. Zo wordt in de Rechtbank Noord-Nederland in 55% van de gevallen gewonnen door de belastingplichtige, terwijl dat voor de Rechtbank Den Haag en Rechtbank Noord-Holland in circa 35% van de zaken het geval is. Bij zaken voor de Hoge Raad is het winstpercentage voor belastingplichtige 47%.

Wellicht zijn deze uitschieters statistisch verklaarbaar. Ook kan een breed scala aan factoren bijdragen aan dit verschil tussen de gerechtelijke instanties. Zo kan de samenstelling van de verschillende kamers een rol spelen. Mogelijk is de ingrijpende herindeling van de gerechtelijke organisatie in 2013 van invloed geweest. Tenslotte is het ook goed mogelijk dat dit voortkomt uit de selectie van gepubliceerde zaken op rechtspraak.nl.

De verschillen per instantie roepen de vraag op of die verschillen ook bestaan tussen de individuele rechters. Voor het merendeel van de rechters is het winstpercentage voor de belastingplichtige tussen de 40-50%. Echter, aan de uiteinden van het spectrum zijn grotere verschillen dan tussen de gerechtelijke instanties te vinden. Zo zijn er rechters waarbij de belastingplichtige in 68% wint en rechters waarbij de belastingplichtige slechts in 22% van de gevallen wint.

De grote verschillen die bestaan tussen verschillende rechters roepen de vraag op wat de oorzaak hiervan is. Het zou simplistisch zijn dit verschil direct aan de persoon achter de toga te koppelen. Deze koppeling veronderstelt vooringenomenheid bij individuele rechters. Dit is naar onze mening niet verstandig of constructief.

Allereerst moet in acht worden genomen dat een gewezen oordeel nooit van een individuele rechter komt. De instanties bestaan uit wisselende samenstellingen van individuele rechters waarbij in het belastingrecht door een driekoppige kamer wordt geoordeeld. Ook leidt het grote aantal rechters ertoe dat er altijd gevallen zullen zijn waarbij op individueel niveau een hoog of laag winstpercentage voorkomt. Het is van belang te onderzoeken of de winstpercentages zo afwijkend zijn als ze lijken of statistisch verklaarbaar zijn.

Een eerste analyse ondersteunt de in de praktijk veronderstelde onpartijdigheid van de gerechtelijke macht in zijn algemeenheid. Ook is steekproefsgewijs gekeken naar de winstpercentages bij rechter-plaatsvervangers die nevenfuncties in de belastingadviespraktijk vervullen. Uit dit eerste onderzoek lijken wij te kunnen opmaken dat dit geen afwijkende winstpercentages oplevert.
 

Nadere achtergrond van het onderzoek

Met tax-i™ streeft Deloitte ernaar de uitkomst van rechtszaken op het gebied van het belastingrecht accurater te voorspellen met behulp van artificiële intelligentie. Om deze modellen te ontwikkelen is veel data nodig, waaronder een categorisatie van de gepubliceerde Nederlandse belastingrechtspraak op winst of verlies. Binnen tax-i™ heeft het team op basis van de bovengenoemde dataset een model ontwikkeld dat op basis van de feiten van een zaak kan voorspellen of een beroepsprocedure zal slagen. Een test van het model op basis van historische zaken leidt tot een nauwkeurigheid van meer dan 80%.

Wij wijzen er nogmaals op dat alle resultaten zijn gebaseerd op de zaken waarvan de volledige tekst is gepubliceerd. Een uitbreiding van de dataset zou met name de weg plaveien voor interessante analyses van eventuele vooringenomenheid van bepaalde rechters, consistentie van rechtelijke uitspraken en impact van jurisprudentie.

Het is onze intentie op onze manier een bijdrage te leveren aan een meer rechtvaardig en transparant rechtssysteem voor alle partijen in deze samenleving. We staan dan ook open voor vervolgonderzoek in samenwerking met geïnteresseerde partijen en lichten onze onderzoeksmethode en de resultaten graag nader toe.

Did you find this useful?