Erfbelasting verschuldigd bij vruchtgebruik op vordering | Deloitte Nederland

Article

Erfbelasting verschuldigd bij vruchtgebruik op vordering

In een recent arrest heeft de Hoge Raad ingestemd met het oordeel van het hof dat erfbelasting is verschuldigd omdat de verkrijging van een vordering door de kinderen niet was gebaseerd op de huwelijkse voorwaarden.

11 maart 2021

Overdracht van vermogen met voorbehoud vruchtgebruik

Als iemand in Nederland overlijdt, kan erfbelasting worden geheven van de erfgenamen en andere verkrijgers van een erfenis. Daarbij wordt in beginsel aangesloten bij de nalatenschap van de erflater. Om te voorkomen dat de erflater buiten zijn nalatenschap om vermogen doet toekomen aan zijn erfgenamen, kent de wet verschillende antimisbruikbepalingen. Een van die bepalingen zorgt ervoor dat ook erfbelasting kan worden geheven als de erflater tijdens leven vermogen heeft overgedragen aan de erfgenamen en daarbij een recht van vruchtgebruik heeft voorbehouden. In zo’n geval mist de erflater tijdens zijn leven het vermogen niet, terwijl bij overlijden het vermogen geen deel uitmaakt van de nalatenschap. Om een dergelijke constructie te voorkomen wordt het overgedragen vermogen toch belast met erfbelasting. In een recent arrest was de reikwijdte van deze regeling aan de orde.

Afwikkeling nalatenschap vader

In de betreffende zaak hadden vader en moeder huwelijkse voorwaarden gemaakt. Op basis daarvan was alleen de inboedel gemeenschappelijk vermogen en hadden de echtgenoten verder ieder hun eigen vermogen. Daarnaast konden de echtgenoten vorderen dat de waarde van hun vermogens werd verdeeld als waren zij gehuwd in gemeenschap van goederen. Bij het overlijden van vader in 1998 heeft moeder zich op deze bepaling beroepen. Omdat het vermogen van moeder op dat moment hoger was dan het vermogen van vader, leidde dit ertoe dat de erfgenamen van vader, de twee kinderen, een vordering van f 1.770.177 op hun moeder hebben gekregen. Op basis van het testament van vader heeft moeder het vruchtgebruik van de nalatenschap gekregen. Daardoor kreeg moeder ook het vruchtgebruik op de vordering, waardoor ze geen rente hoefde te betalen op de schuld aan haar kinderen. Moeder is in 2013 overleden.

Erfbelasting verschuldigd?

Ter zake van het overlijden van moeder is discussie gerezen over de verschuldigde erfbelasting. De inspecteur is van mening dat de vordering van de kinderen is belast met erfbelasting, omdat moeder tot haar overlijden het vruchtgebruik van de vordering heeft gehad. De kinderen zijn van mening dat zij de vordering hebben verkregen door de uitvoering van de huwelijkse voorwaarden. In dat geval vloeide moeders vruchtgebruik op de vordering rechtstreeks voort uit het testament van vader. Dan is er geen constructie waarbij moeder zelf haar vermogen heeft omgezet in een vruchtgebruik, zodat de antimisbruikbepaling niet van toepassing is.

Uitleg huwelijkse voorwaarden

Gerechtshof Den Haag oordeelt dat bij het overlijden van vader de huwelijkse voorwaarden niet goed zijn uitgelegd. Het vorderen van verrekening van de waarde van het vermogen was na overlijden van een van de echtgenoten niet meer mogelijk. De consequentie daarvan is dat de vordering van de kinderen niet afkomstig is uit de nalatenschap van vader, maar uit het vermogen van moeder. Omdat moeder daarbij het vruchtgebruik van de vordering heeft voorbehouden, is de vordering belast met erfbelasting. De Hoge Raad laat het oordeel van het hof in stand. Hoewel het een feitelijke aangelegenheid is, is de uitleg die het hof aan de huwelijkse voorwaarden geeft niet onbegrijpelijk.


Bron: Hoge Raad 19 februari 2021, ECLI:NL:HR:2021:263

Did you find this useful?