Zabezpieczanie finansowania prawami IP w Polsce: krajobraz regulacyjny i praktyczne zastosowanie.

Artykuł

Zabezpieczanie finansowania prawami IP w Polsce: krajobraz regulacyjny i praktyczne zastosowanie.

IP backed-financing część II

Blog Prawo Nowych Technologii | Czerwiec 2024

Artykuł stanowi drugą część serii poświęconej IP-backed financing, tj. formie finansowania opartej o wykorzystanie aktywów własności intelektualnej jako przedmiotu zabezpieczenia w celu uzyskania środków finansowych.

Wprowadzenie

Polskie prawo własności intelektualnej (IP) opiera się na międzynarodowych oraz unijnych ramach legislacyjnych. Z perspektywy prawa krajowego rolę kluczowych ustaw pełni odpowiednio ustawa o prawie autorskim z 1994 roku oraz ustawa o własności przemysłowej z 2000 roku. Dodatkowe przepisy dotyczące praw sui generis uregulowane są w ustawach takich jak ustawa o ochronie baz danych oraz ustawa o ochronie prawnej odmian roślin - mają one natomiast mniejsze znaczenie praktyczne dla finansowania zabezpieczonego IP.

W ramach polskiego porządku prawnego wszystkie prawa własności intelektualnej mogą pełnić funkcję przedmiotu zabezpieczenia. Wybór danego prawa jest uzależniony m.in. od rodzaju działalności gospodarczej podmiotu chcącego uzyskać finansowanie - na przykład, studia gier mogą zabezpieczać finansowanie za pomocą praw IP związanych z grami wideo, firmy produkcyjne mogą preferować zabezpieczenia oparte na wzorach przemysłowych lub wzorach użytkowych, a start-upy biotechnologiczne mogą oferować wierzycielom zastaw rejestrowy na patentach.


Prawa własności intelektualnej wykorzystywane do IP-backed financing

Wyróżnia się dwa główne reżimy praw własności intelektualnej, które mogą być i zazwyczaj są wykorzystywane do zabezpieczania finansowania:

  1. Prawa autorskie – chroniące każde indywidualne dzieło twórcze, niezależnie od jego wartości, przeznaczenia czy sposobu wyrażenia (dzieło);
  2. Prawa własności przemysłowej – czyli patenty, znaki towarowe, wzory przemysłowe, oznaczenia geograficzne oraz topografie układów scalonych.

Główna różnica między tymi dwoma reżimami polega na sposobie zagwarantowania ochrony – prawo własności przemysłowych wymaga dokonania rejestracji zgodnie z wymogami ustawowymi, natomiast dzieło jest chronione przez prawo autorskie niezależnie od podjęcia jakichkolwiek działań ze strony twórcy (tj. nie jest wymagana rejestracja ani żadne inne działania, takie jak użycie znaku ©, aby chronić dzieło; jedynym wymogiem jest spełnienie wymagań określonych przez prawo). W rezultacie transakcje związane z finansowaniem zabezpieczonym na prawach autorskich zwykle wymagają dokładnego due diligence w celu ich prawidłowego zidentyfikowania.

Istnieją również inne pokrewne prawa, które mogą być wykorzystane do zabezpieczenia finansowania (np. prawa do baz danych), jednak te aktywa nie odgrywają istotnej roli na polskim rynku. Kredytodawcy mogą również używać innych aktywów dłużnika w celu zabezpieczenia finansowania, np. roszczeń o tantiemy wynikających z praw IP.


Preferencje w zabezpieczaniu finansowania IP

W ramach zabezpieczenia finansowego w oparciu o prawa własności intelektualnej najczęściej wykorzystywanym aktywem są prawa własności przemysłowej. Ma to związek w szczególności z mniejszym potencjalnym ryzykiem roszczeń osób trzecich oraz ułatwioną identyfikacją i weryfikacją takich praw, chociażby ze względu na dostęp do rejestru Urzędu Patentowego RP (oraz rejestru EUIPO, gdzie znajdują się znaki towarowe UE lub wzory wspólnotowe), co zmniejsza koszty i ryzyko związane z analizą due diligence.

Prawa autorskie związane z określoną branżą lub celem są trudniejsze do wykorzystania w celu zabezpieczenia finansowego. Produkty tworzone z myślą o określonym modelu biznesowym lub konkretnej usłudze mają zazwyczaj ograniczoną grupę odbiorców. Ich wartość rynkowa jest ściśle związana z daną branżą lub specyficznym zastosowaniem, co oznacza, że ich potencjalni nabywcy są ograniczeni do firm lub osób działających w tej samej niszy. Z tego względu, z perspektywy IP-backed financing bardziej praktyczne są dzieła charakteryzujące się dużym stopniem uniwersalności, należą do nich na przykład dzieła artystyczne (muzyka, filmy, literatura itp.), gry wideo czy pewne rodzaje oprogramowania.


Ochrona know-how i tajemnic przedsiębiorstwa

Polskie prawo chroni także know-how i tajemnice przedsiębiorstwa. Nie są one jednak strukturyzowane jako prawa wyłączne, a ich ochrona jest zapewniana przez polskie prawo o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Choć stworzenie zabezpieczenia finansowego opartego na tych aktywach jest możliwe, byłoby to skomplikowane i trudne do wyegzekwowania, a większość kredytodawców raczej nie zdecydowałaby się na takie rozwiązanie ze względu na trudności w ocenie wartości i ryzyko związane z ochroną tych aktywów. W ostatnich latach pojawiły się również niestandardowe zabezpieczenia finansowe na aktywach niematerialnych, takich jak zastaw na kryptowalutach. Jednak ich znaczenie na rynku polskim pozostaje marginalne.


Podsumowanie

Różne rodzaje praw własności intelektualnej mogą być wykorzystywane do zabezpieczania finansowania w Polsce, jednak ich praktyczne zastosowanie różni się w zależności od rodzaju IP. W miarę jak rynek finansowania zabezpieczonego na IP ewoluuje, można spodziewać się dalszego rozwoju praktyk w tym obszarze. Rosnąca innowacyjność i zaawansowane technologie, takie jak blockchain i sztuczna inteligencja, mogą przyczynić się do lepszego zarządzania i wyceny niematerialnych aktywów. Ponadto, pojawienie się niestandardowych zabezpieczeń, takich jak zastaw na kryptowalutach, wskazuje na rosnącą elastyczność i kreatywność w podejściu do zabezpieczania finansowania.


Autorka artykułu: Weronika Czekaj, Deloitte Legal

to activtae fullwidth component . Do not delete! This box/component contains JavaScript that is needed on this page. This message will not be visible when page is activated.

Czy ta strona była pomocna?