Szef zbada czy pracownik bierze narkotyki – nowe rozwiązania w kodeksie pracy

Analizy

Szef zbada czy pracownik bierze narkotyki – nowe rozwiązania w kodeksie pracy

Strefa Pracodawcy 9/2022 | 10 czerwca 2022 r.

Długo oczekiwana nowelizacja Kodeksu pracy obejmująca m.in. kwestie badania pracowników na obecność alkoholu i innych substancji, wchodzi w finałową fazę. Projekt jest już w Sejmie i spodziewane jest jego uchwalenie jeszcze w najbliższe wakacje.

Aktualny stan prawny

Obecnie, prewencyjne sprawdzanie pracowników na obecność alkoholu w organizmie nie jest dopuszczalne. Kwestie badania pracowników na obecność substancji innego rodzaju o charakterze odurzającym nie są uregulowane w ogóle. Powoduje to słuszne niezadowolenie wśród pracodawców, którzy z jednej strony mają obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy pracownikom, a z drugiej nie mają prawa do wyrywkowego badania trzeźwości pracowników i realnego przeciwdziałania obecności alkoholu i narkotyków w swoich firmach.

Obowiązująca Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi z 1982 r. jest przestarzała i nie przystaje do realiów dzisiejszych firm. Przepisy dotyczące kwestii wnoszenia czy też bycia pod wpływem alkoholu przez pracownika są rozsiane. Uregulowany jest ogólny zakaz sprzedaży, podawania, wnoszenia i spożywania napojów alkoholowych na teren zakładu pracy. Kierownik albo upoważniona osoba może nie wpuścić do firmy osoby, która nie przestrzega powyższych zakazów. Jedynie, gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie, że pracownik stawia się do pracy w stanie po użyciu alkoholu albo ten alkohol w czasie pracy spożywał, szef może nie dopuścić go do pracy albo od niej odsunąć, informując z jakiego powodu podjął taką decyzję. Samo badanie trzeźwości może nastąpić na żądanie pracownika, pracodawcy lub osoby przez niego upoważnionej, ale też wówczas, gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie, że pracownik jest nietrzeźwy, a dodatkowo badanie powinien przeprowadzić uprawniony organ, czyli realnie policja. Nadal jest to jednak badanie następcze. Bez podstawy prawnej do badań prewencyjnych pracodawcy podejmowali pewne ryzyko dokonując takich badań na własną rękę. Choć w uzasadnionych przypadkach powinni powoływać się na wyrok Sądu Najwyższego, który w jednym z wyroków uznał, że wykonywanie pewnych rodzajów prac może uzasadniać nałożenie na pracownika obowiązku poddania się profilaktycznym badaniom trzeźwości (wyr. SN z 22.11. 2018 r., sygn. akt II PK 199/17, Legalis).

Co istotne nie należy obawiać się żądania od pracownika poddania się badaniu. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego ,,W interesie pracodawcy leży wezwanie uprawnionego organu powołanego do ochrony porządku publicznego w celu przeprowadzenia na miejscu, w zakładzie pracy, badania stanu trzeźwości pracownika” (wyr. SN z 4.12.2018 r., I PK 194/17, Legalis).


Nadchodzące rozwiązania

Zgodnie z procedowanym projektem, w kodeksie pracy zostanie uregulowana kwestia kontroli trzeźwości oraz kontroli obecności w organizmie innych środków działających podobnie do alkoholu. Planowane są również nowe przepisy wykonawcze wskazujące techniczne aspekty ww. badań tj. Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie badań na obecność alkoholu lub środków działających podobnie do alkoholu w organizmie pracownika.
Jakie nowe rozwiązania są projektowane i jakie uprawnienia dostaną pracodawcy?

  1. Wprowadzenie nowego pojęcia tj. inne środki działające podobnie do alkoholu.
  2. Możliwość prewencyjnych badań na obecność alkoholu w organizmie (każdego dnia, w poszczególne dni).
  3. Przesłanką będzie zapewnienie ochrony życia i zdrowia pracowników, ale też innych osób np. pasażerów pojazdów, klientów sklepów, pracujących na budowach podwykonawców albo ochrona mienia. Co ważne badanie musi być niezbędne by powyższe zapewnić.
  4. Kontrola przez pracodawcę będzie możliwa tylko przy pomocy skalibrowanego alkomatu (analizatora wydechu – zgodnie z rozporządzeniem).
  5. Pracodawca zdecyduje, czy posługuje się np. alkomatem ustnikowym, czy bezustnikowym bądź bramką z alkomatem.
  6. Pracodawca będzie miał ustawową podstawę do przetwarzania informacji wynikających z przeprowadzonego badania i przechowywania ich przez okres maksymalnie roku w aktach osobowych pracownika (lub dłużej, gdy np. dojdzie do procesu).
  7. Jeśli zastosowana zostanie kara porządkowa informacje o wyniku badania będą przechowywane do zatarcia się kary.
  8. Zasady dotyczące prowadzonych kontroli obowiązkowo będą musiały być uregulowane w układzie zbiorowym pracy, regulaminie pracy albo obwieszczeniu w zależności od tego który z dokumentów funkcjonuje w spółce. Zatem kontrola prewencyjna będzie możliwa, ale dopiero po dostosowaniu wewnętrznych źródeł prawa.
  9. Układ, regulamin lub obwieszczenie będzie musiał zawierać m.in. które grupy pracowników są objęte kontrolą oraz w jaki sposób i jakim urządzeniem będzie ona przeprowadzana.
  10. O tym, że w danej firmie kontrole są i o ich zasadach pracownik będzie musiał być informowany jeszcze przed dopuszczeniem do pracy.
  11. Utrzymane zostaną przepisy o badaniu pracownika przez uprawniony organ na żądanie jego albo pracodawcy, w sytuacji, gdy pracownik nie zostanie dopuszczony do pracy. Tu również w pierwszej kolejności użyty będzie alkomat (analizator wydechu), a w uzasadnionych przypadkach przeprowadzone będzie badanie krwi.
  12. Przebieg takiego badania wykonanego przez organ uprawniony do ochrony porządku publicznego lub laboratorium będzie szczegółów opisany, a pracodawca dostanie wyciąg z takiej informacji.
  13. Na analogicznych zasadach pracodawcy będą mogli przeprowadzać kontrolę pracowników na obecność w ich organizmie środków działających podobnie do alkoholu, oczywiście z zastrzeżeniem, że do badania nie będzie używany alkomat. Tu badanie będzie mogło być przeprowadzone wyłącznie przez urządzenie dające możliwość badania nieinwazyjnie pobranych próbek śliny.
  14. Badaniem będzie można objąć również pracowników tymczasowych, kontraktorów, zleceniobiorców, tu w naszej ocenie niezbędne będzie uregulowanie zasad przeprowadzania kontroli w innym dokumencie niż ZUZP czy regulamin pracy np. w zasadach współpracy/zasadach wykonywania pracy na terenie danej spółki, ustalić też zasady przechowywania wyników takiej kontroli.
  15. Wprowadzono katalog środków, które są uznane za środki działające podobnie do alkoholu. Są to m.in.: opioidy, amfetamina i jej analogi (związki chemiczne podobnie zbudowane i o tożsamym działaniu), kokaina, tetrahydrokanabinole (czyli thc substancja czynna w marihuanie, benzodiazepiny (substancje w lekach psychotropowych), morfina.


Ustawodawca daje pracodawcom wiele uprawnień, ale jednocześnie nakłada szereg nowych obowiązków do których należy się przygotować z wyprzedzeniem.

Już dziś należy rozpocząć pracę nad nowymi postanowieniami do ZUZP albo regulaminu pracy (wiadomo, że takie prace trwają często tygodniami), obowiązkowymi informacjami dla pracowników, odrębnymi dokumentami dla innych niż pracownicy osób, które świadczą na rzecz firmy pracę, wyborem dostawcy urządzeń czy też zgodną z prawem ich kalibracją.

Otwarte szkolenie on-line: Jak wdrożyć pracę hybrydową: najlepsze praktyki dla HR i Liderów

28 czerwca 2022 r., godz. 10:00-14:00

Zarejestruj się

Subskrybuj newsletter "Strefa pracodawcy: podatki i prawo"

Subskrybuj na e-mail powiadomienia o nowych wydaniach

Czy ta strona była pomocna?