Analizy

CE TOP 500 w branży energetycznej i surowcowej

Perspektywa polska i środkowoeuropejska

Przedstawiamy komentarz do raportu Deloitte CE Top500 dotyczący aktualnej sytuacji przedsiębiorstw z branży energetycznej i surowcowej w wybranych państwach Europy Centralnej.

Perspektywa środkowoeuropejska

W tym roku w wiodącej grupie pięciuset znalazły się 134 firmy energetyczne (w porównaniu do 140 w roku 2014).  W grupie tej 53% firm odnotowało spadek w rankingu CE 500 w porównaniu do roku 2014, co jest odzwierciedleniem trudności związanych ze zmniejszeniem lub stabilizacją popytu oraz presją na ceny towarów, przeżywanych przez firmy z sektora energetyki i zasobów naturalnych. Największy spadek przychodów odnotowały firmy z sektora ropy naftowej i gazu. Jest on spowodowany znaczącym zmniejszeniem cen giełdowych przy niezmienionym poziomie popytu.

Firmy energetyczne borykają się z licznymi trudnościami, takimi jak:

  • spadek cen na giełdach towarowych;
  • konieczność spełnienia warunków zawartych w trzecim pakiecie energetycznym Unii Europejskiej;
  • oddziaływanie nowych technologii;
  • postępy technologii cyfrowej;
  • niespotykany wzrost skali międzynarodowych działań zapobiegających globalnemu ociepleniu.

Odbyta w grudniu 2015 roku Konferencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zmiany klimatu (w skrócie COP 21) była jednym z najważniejszych wydarzeń roku dla sektora energetyki i zasobów naturalnych.  Porozumienie paryskie, podpisane przez kraje uczestniczące, podkreśla, że ograniczenie skali globalnego ocieplenia do poziomu poniżej 2 stopni Celsjusza (a nawet do 1,5 stopnia) w porównaniu z okresem przedprzemysłowym ma szczególne znaczenie dla przyszłości ludzkości.


Sektor energetyki i zasobów naturalnych w Rumunii

Rumunia przechodzi właśnie trudny proces formułowania strategii energetycznej, który powinien zakończyć się w ostatnim kwartale 2016 roku.

Kraj odnosi korzyści dzięki zastosowaniu korzystnego miksu energetycznego i jest jednym z największych w regionie producentów ropy naftowej i gazu. W obliczu trudnych warunków gospodarczych w sektorze poszukiwania i wydobycia ropy i gazu (upstream) szczególne nadzieje budzą poszukiwania prowadzone na Morzu Czarnym.  Zgoda Komisji Europejskiej na finansowanie projektu rurociągu łączącego Bułgarię, Rumunię, Węgry i Austrię (zwanego w skrócie BRUA), który będzie realizowany przez krajową spółkę przesyłową Transgaz S.A., oznacza rozpoczęcie jednej z kluczowych inwestycji, która umożliwi Rumunii wejście na światowy rynek gazu, a także znaczący etap w budowaniu europejskiego rynku gazowego.

Energooszczędność mogłaby być rozwiązaniem wielu problemów sektora energetyki, takich jak:

  • bezpieczeństwo energetyczne (Rumunia w puli energetycznej państw Europy Środkowej);
  • wyjście z technologii produkującej duże ilości dwutlenku węgla;
  • redukcja zanieczyszczeń;
  • ochrona odbiorców wrażliwych;
  • zwiększenie popytu na energię itp.

Wobec tego energooszczędność jest jednym z kluczowych elementów unijnej polityki energetycznej, a także jednym z celów strategicznych przyjętych przez Rumunię.  Oczekuje się, że wywrze ona znaczący wpływ na strategie gospodarcze i inwestycyjne spółek z sektora energetyki i zasobów naturalnych w krajach środkowoeuropejskich, w tym w Rumunii.  Działania pro-energooszczędnościowe wdrożone przez Rumunię, wspierane redukcją zużycia w warunkach pokryzysowego spowolnienia gospodarczego oraz pewnymi korektami naturalnymi i strukturalnymi rumuńskiej gospodarki, pomogą temu krajowi w osiągnięciu celów energetycznych przyjętych do roku 2020.  Warto również zwrócić uwagę na najnowsze trendy dotyczące inteligentnych liczników i renowacji budynków, w których to dziedzinach Rumunia wyprzedza inne kraje UE. Dzięki temu może nawet przekroczyć zakładane wskaźniki pod warunkiem zachowania dyscypliny i podejmowania odpowiednich działań.

Zgodnie z danymi dostarczonymi przez krajowe organy regulacyjne, dynamika zużycia i produkcji energii elektrycznej i gazu w Rumunii przedstawia się następująco:

  • niewielki (0,7%) wzrost produkcji gazu przy ogólnym spadku zużycia o 4%;
  • wzrost produkcji energii elektrycznej o 1,6% i zużycia o 2,8%.

Najważniejszym wydarzeniem dotyczącym sektora produkcji energii elektrycznej jest propozycja wejścia na giełdę firmy Hidroelectrica S.A., krajowego lidera w produkcji energii wodnej.  Spółka zachowała wiodącą pozycję na rynku produkcji energii elektrycznej; w roku 2015 dostarczała 24,6% energii elektrycznej produkowanej w Rumunii. 

Romgaz S.A. i OMV Petrom S.A. odczuły spadek przychodów ze względu na redukcję cen giełdowych towarów.  W roku 2015 w gospodarce zaznaczył się spadek popytu na energię, zaś import utrzymał się na poziomie poniżej 5%. 

Electrica S.A. i GDF Suez Energy Romania odnotowały rozwój działalności dystrybucyjno-zaopatrzeniowej. W obu firmach jednak zmniejszyły się zyski.

 

Sektor energetyki i zasobów naturalnych w Czechach

W czeskim sektorze energetycznym toczy się ożywiona debata obejmująca różnorodne zagadnienia.  Limity wydobycia węgla brunatnego to temat trudny, górnictwo węgla kamiennego przeżywa zawiłości gospodarcze, zaś ewentualne zwiększenie mocy elektrowni jądrowych nadal pozostaje tematem kontrowersji.  Sektor energii ze źródeł odnawialnych również boryka się z kłopotami, ponieważ rząd stara się skompletować dokumentację dla Unii Europejskiej w związku z niewłaściwym wykorzystaniem funduszy unijnych w przeszłości. 

W roku 2015 zużycie energii elektrycznej i gazu zwiększyło się odpowiednio o 2% i 5% w porównaniu z okresem poprzednim. Czechy są uzależnione od importu gazu, zaś ilość wytwarzanej energii elektrycznej spadła w roku 2015 o 2%. Energooszczędność stopniowo nabiera znaczenia w czeskiej gospodarce.  Jeżeli jednak chodzi o osiągnięcie średnioterminowych wskaźników oszczędności energii zgodnych z Art. 7 Dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, Republika Czeska ma jeszcze przed sobą długą drogę i jest wysoce prawdopodobne, że nie osiągnie celów zakładanych na rok 2020.  Rząd wzmaga wysiłki w celu uzdrowienia sytuacji, ale ponieważ niesprawny jest cały system, konieczne są zmiany polityki energetycznej.  Wkrótce przedmiotem debaty staną się cele na rok 2030, choć w chwili obecnej wydaje się to kwestia odległa.  Prawdopodobnie zamiast zmian strategicznych zostanie wprowadzony system szybkich usprawnień. 

Elektrownia jądrowa Dukovany przeżywa problemy, ponieważ warunkiem uzyskania długoterminowego pozwolenia na prowadzenie działalności jest zewnętrzna inspekcja spawów w zakładzie.  W efekcie ČEZ musi znacząco przedłużyć okres przestoju dwóch bloków, co oznacza spadek produkcji energii elektrycznej o ok. 1,5 TWh.  ČEZ będzie musiał wprowadzić korekty we wszystkich blokach. Podjęto decyzję o pełnej renowacji wszystkich powiązanych procesów.  Kwestia ta znacząco zaważy na reputacji i finansach ČEZ w najbliższych latach. 

Węgiel brunatny zawsze odgrywał istotną rolę w czeskim sektorze energetycznym, zaś znaczące zasoby tego surowca stanowią dla Czech ważne i tanie źródło energii elektrycznej.  Problemem stają się obecnie limity ekologiczne ograniczające wydobycie, których negatywne skutki odczuwają dwie największe kopalnie odkrywkowe w kraju.  Może to spowodować w przyszłości problemy z dostępnością paliw w niektórych elektrowniach opalanych węglem brunatnym (Bílina i ČSA) i konieczność pilnego podjęcia ostatecznych decyzji dotyczących ich dalszego funkcjonowania.

Ostatnia w kraju spółka wydobywająca węgiel kamienny, OKD, jest obecnie niewypłacalna, a jej skumulowane straty sięgają 600 mln EUR.  Jej przyszłość jest niejasna, mówi się o zagrożeniu 12.000 miejsc pracy.  Ostatnia należąca do spółki kopalnia ma zostać zamknięta w roku 2023, co wpłynie również na powiązane z nią branże, zlokalizowane w rejonie Śląska i Północnych Moraw. 

ČEZ utworzyła fundusz venture capital pod nazwą INVEN CAPITAL, który ma finansować innowacyjne spółki czystych technologii na obszarze Europy.  Zainwestowała w spółki o nazwach Sonnen, Sunfire i tado° oraz ETF LP. Jej celem jest wspieranie rozwoju innowacyjnych firm energetycznych, poszerzenie ich perspektyw działalności, zbadanie potencjału w obszarze czystych technologii oraz ich zintegrowanie z własną działalnością energetyczną. 

EPH nabył od E.On. sześć włoskich elektrowni opalanych gazem ziemnym i jedną cieplną. Firma kupiła również udziały większościowe w elektrowniach cieplnych Budapesti Erömü.

Jeżeli chodzi o branżę petrochemiczną, to pożar w zakładzie Unipetrol w Litvinovie całkowicie zniszczył blok etylenowy, powodując straty w kwocie ok. 250 mln EUR. 

Lokalny dystrybutor gazu rozważa budowę dwóch nowych gazociągów, które połączyłyby Polskę i Austrię.  Oba projekty jednak nie wyszły jeszcze poza stadium dyskusji.

 

Sektor energetyki i zasobów naturalnych na Węgrzech

W roku 2015 główne trudności doświadczane przez węgierski sektor ropy naftowej i gazu były związane z niskimi cenami ropy i spadkiem marż w zakładach petrochemicznych i rafineriach.  Sektor energetyczny borykał się ze skutkami obniżenia cen energii elektrycznej, rosnącą konkurencją i trudnymi warunkami regulacyjnymi. 

W tej sytuacji Grupa Mol odnotowała szesnastoprocentowy spadek przychodów w porównaniu z rokiem poprzednim.  EBITDA wzrósł jednak o 60% dzięki wysokiej rentowności działalności w obszarze przerobu i sprzedaży ropy (downstream).  W roku 2015 Grupa zakupiła sieć ENI, działającą na Węgrzech i w Słowacji, a także składniki majątku służące poszukiwaniu i wydobyciu ropy na Morzu Północnym oraz rozpoczęła budowę nowych zakładów petrochemicznych w Bratysławie (LDPE4) i w Tiszaújváros, których oddanie do użytku przewidziano na rok 2016.  W roku 2016 Grupa będzie prowadzić działalność poszukiwawczą w Europie Środkowej i Wschodniej oraz w Pakistanie.

Grupa MVM odnotowała wzrost zarówno przychodów, jak i EBITDA (odpowiednio o 6% i 4%) dzięki produkcji energii jądrowej w Paks oraz ekspansji regionalnej w dziedzinie obrotu gazem ziemnym i energią elektryczną.  Grupa przejęła elektrownię wodną w Rumunii w ramach bieżącej strategii ukierunkowanej na:

  • osiągnięcie pozycji regionalnego lidera na rynku energetycznym;
  • utrzymanie pozycji lidera innowacji energetycznych na Węgrzech;
  • zwiększenie produkcji energii ze źródeł odnawialnych;
  • optymalizację łańcucha wartości. 

Perspektywa polska

Ubiegły rok to spora ilość zmian w polskiej energetyce, na czele z powstaniem nowego Ministerstwa Energii. Był to również kolejny rok prac nad restrukturyzacją polskiej branży górniczej.

Jednym z najbardziej emocjonujących momentów ubiegłego roku był bez wątpienia powrót stopni zasilania czyli pierwsze od ćwierćwiecza ograniczenie w poborze energii ze względu na trudną sytuację w systemie elektroenergetycznym. Warto odnotować, że obecny wzrost zapotrzebowania na energię w kraju (o 2 TWh, czyli prawie 3% rok do roku) i rosnące zapotrzebowanie na moc latem tego roku, nie przełożyły się na tak dramatyczne problemy w dostępności energii.

W pierwszym półroczu 2016 elektrownie na węgiel kamienny wyprodukowały 30,1 TWh czyli o 5% więcej energii niż rok wcześniej, wzrosły też możliwości wytwarzania energii przez sam przemysł (o ok 0,5 TWh), m.in. Orlen uruchomił swoją elektrociepłownię gazową. Jest to bez wątpienia trend który będzie się utrzymywał. W efekcie wyłączania bloków energetycznych spadła produkcja energii z węgla brunatnego (10% rok do roku). Przy czym, w tym roku zakończyła się już modernizacja dwóch bloków Elektrowni Bełchatów (nr 9 i 10) dodających o ok 20MW mocy każdemu z nich, co może spowodować ponowny wzrost produkcji energii z tego surowca.

Duże zmiany obserwowaliśmy i obserwujemy w obszarze odnawialnych źródeł energii. Powstała m.in. nowa ustawa o OZE wprowadzająca system aukcyjny mający na celu bardziej rynkowy sposób wsparcia tego rodzaju produkcji. Same farmy wiatrowe dostarczyły ok 1 TWh energii elektrycznej, przy wzroście ich mocy o 40% względem roku ubiegłego. Dalszy wzrost mocy wiatrowych staje jednak pod dużym znakiem zapytania, ponieważ 9 czerwca tego roku Senat przyjął bez poprawek nową ustawę o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych która w dosyć stanowczy sposób ogranicza możliwość ich lokalizacji.

Restrukturyzacja branży górnictwa węgla kamiennego weszła w kolejną fazę wraz z powstaniem Polskiej Grupy Górniczej, przejęciem LW Bogdanka poprzez wezwanie przez Grupę ENEA oraz Brzeszcz od SRK przez Grupę Tauron. Polskie kopalnie wydobyły 72,2 mln ton węgla kamiennego przy zmniejszeniu zatrudnienia o ok 10 tysięcy osób. Na dzień dzisiejszy nie ma planów zamykania całych kopalń, planowany jest natomiast proces zamykania poszczególnych ruchów czy szybów. Wydaje się jednak, że wspomniane inwestycje w nowe moce węglowe oraz kwestia bezpieczeństwa surowcowego i energetycznego powinny gwarantować pewny udział tego surowca w krajowym miksie energetycznym.

Polska, będąc importerem netto gazu oraz ropy naftowej, korzysta na niskich poziomach cen węglowodorów. Dla przykładu, w taryfach na gaz obowiązujących od 1 kwietnia 2016 roku po raz czwarty od początku 2015 roku obniżono ceny.

Główną szansą na dywersyfikację źródeł dostaw jest otwarty w 2015 r. terminal LNG w Świnoujściu. Obecnie pozwala on na regazyfikację do 5 mld m3 gazu ziemnego rocznie, co odpowiada mniej więcej wolumenowi gazu wydobywanego ze źródeł krajowych.

Dodatkowy potencjał dywersyfikacyjny wynika z możliwości rozbudowy terminalu LNG w Świnoujściu o 2,5 mld m3 oraz potencjalnego dostępu do złóż gazu znajdujących się na Morzu Północnym za pomocą planowanego gazociągu Baltic Pipe (szacowana przepustowość to ok 1-5 mln m3 gazu rocznie).

W 2015 r. Gaz-System i TGE podpisały list intencyjny w sprawie stworzenia w Polsce hubu gazowego. Dzięki m.in. centralnemu położeniu geograficznemu oraz wiodącej pozycji gospodarczej w Europie Środkowo-Wschodniej, Polska ma szansę zostać głównym centrum obrotu paliwem gazowym w regionie.

Z tegorocznego rankingu Deloitte CE TOP 500 wynika, że nadal nieco lepiej mają się firmy działające w sektorze oil & gas. PKN Orlen, kolejny rok z rzędu, jest największą firmą w Europie Środkowej, a wśród 10 największych znajduje się aż 5 firm energetycznych i surowcowych (w tym 3 z Polski – wspominany Orlen, PGNiG oraz PGE). Lotos w tym roku spadł do drugiej dziesiątki.

Top 20 firm z sektora energetyki i zasobów naturalnych w Europie Środkowej w roku 2015

* Przychody i dochody netto podano w mln EUR

Czy ta strona była pomocna?

Powiązane tematy