Jakie zmiany dla instytucji obowiązanych wprowadzi mObywatel?

Artykuł

Jakie zmiany dla instytucji obowiązanych wprowadzi mObywatel?

Nowe obowiązki dla instytucji obowiązanych w zakresie identyfikacji i weryfikacji tożsamości

Biuletyn prawny dla branży finansowej | 3/2023

14 lipca 2023 roku weszła w życie większość przepisów ustawy z dnia 26 maja o aplikacji mObywatel ("Ustawa o mObywatelu"). Choć aplikacja mObywatel nie jest nowością - pierwszy raz została udostępniona już w 2017 roku - jej tegoroczna odsłona przyniosła wiele dodatkowych funkcjonalności. Do najważniejszych należą: dokument mObywatel (w samej aplikacji określany jako „mDowód”) oraz profil mObywatel. Są to narzędzia, które szczególne znaczenie mają dla instytucji obowiązanych - czyli podmiotów, na których ciążą obowiązki wynikające z ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu („Ustawa AML”). Zgodnie z art. 83 Ustawy o mObywatelu, podmioty te, są obowiązane stosować przepisy ustawy w zakresie wykorzystywania dokumentu mObywatel jako środka bezpieczeństwa finansowego do identyfikacji klienta oraz weryfikacji jego tożsamości. Obowiązek ten wchodzi w życie 1 września 2023 roku.

 

Zakres zastosowania dokumentu mObywatel

Definicja dokumentu mObywatel, która wynika z ustawy mObywatel, precyzuje, że jest to dokument mobilny stwierdzający tożsamość i obywatelstwo polskie użytkownika aplikacji mObywatel. Ten dokument jest ważny na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, gdy obie strony fizycznie są obecne. Z kolei termin „dokument mobilny” odnosi się do dokumentu elektronicznego obsługiwanego przy użyciu usługi udostępnianej w aplikacji mObywatel.

Ustawa o mObywatelu wskazuje przy tym wprost, że jeżeli z przepisu prawa wynika obowiązek stwierdzenia tożsamości lub obywatelstwa polskiego na podstawie dokumentu tożsamości, obowiązek ten uznaje się za spełniony w przypadku dokumentu mObywatel. Dokument ten posiada unikalny identyfikator (numer i seria), określony okres ważności oraz datę wydania.

Powyższe w sposób znaczący ogranicza obowiązek akceptowania dokumentu mObywatel - można się nim bowiem posłużyć tylko przy jednoczesnej fizycznej obecności obu stron i tylko na terytorium Polski.

 

Rola dokumentu mObywatel w kontekście Ustawy AML

Choć ustawa o mObywatelu literalnie wskazuje, że dokument mObywatel ma służyć jako „środek bezpieczeństwa finansowego”, to należy ów obowiązek rozumieć, jako konieczność akceptowania dokumentu mObywatel na potrzeby przeprowadzenia środków bezpieczeństwa finansowego w postaci identyfikacji i weryfikacji. Sam dokument mObywatel środkiem bezpieczeństwa finansowego nie jest.

Identyfikacja, zgodnie z Ustawą AML, polega na ustaleniu określonego w przepisach katalogu danych dotyczących klienta, a weryfikacja polega na potwierdzeniu ustalonych danych identyfikacyjnych na podstawie dokumentu stwierdzającego tożsamość. Zatem aby instytucja obowiązana mogła skutecznie przeprowadzić wskazane powyżej środki bezpieczeństwa finansowego, dokument mObywatel powinien:

  1. umożliwić instytucji obowiązanej ustalenie i potwierdzenie wszystkich wymaganych Ustawą AML danych (katalog zebranych informacji może ewentualnie być dostosowany z uwagi na poziom ryzyka związanego z daną relacją),
  2. umożliwić instytucji obowiązanej udokumentowanie przeprowadzonych środków bezpieczeństwa finansowego.

Jeśli chodzi o katalog danych dostępnych w dokumencie mObywatel, to obejmuje on dane z Rejestru PESEL, zdjęcie z Rejestru Dowodów Osobistych, a także informacje o numerze, serii, dacie wydania i ważności dokumentu mObywatel. Dane te niemal całkowicie pokrywają się z katalogiem wymaganym na potrzeby Ustawy AML (brak jest informacji o państwie urodzenia).

W kwestii dokumentowania przeprowadzonych środków bezpieczeństwa finansowego, wydaje się, że na ten moment instytucje obowiązane powinny opierać się na art. 19 ust. 1 pkt. 7) lit. b) Ustawy o mObywatelu, czyli dedykowanej usłudze online udostępnianej przez Ministra ds. Cyfryzacji. Przepisy odsyłają przy tym do ogólnych warunków usługi przekazania danych (tj. art. 15 Ustawy o mObywatel), które to warunki w połowie lipca zostały oficjalnie opublikowane przez Ministerstwo Cyfryzacji1, a zgodnie z komunikatem z dnia 14 lipca 2023, wdrożenie rozwiązań technicznych służących świadczeniu tej usługi miało nastąpić 29 lipca 2023 roku2. Skorzystanie przez podmioty prywatne z tej usługi wymaga przy tym podjęcia dodatkowych kroków, m.in. przekazaniu do ministerstwa odpowiednich oświadczeń czy przeprowadzenia testów usługi.

 

Profil mObywatel jako środek identyfikacji elektronicznej

Jak zostało wskazane powyżej, dokument mObywatel może być wykorzystywany wyłącznie przy fizycznej obecności stron. Instytucje obowiązane nie mogą zatem akceptować tego dokumentu przy zdalnym nawiązywaniu stosunków gospodarczych. Ustawa o mObywatelu wprowadza jednak rozwiązanie w postaci profilu mObywatel. Profil mObywatel jest środkiem identyfikacji elektronicznej zgodnym z eIDAS3.

Zgodnie z kolei z art. 37 Ustawy AML, przy weryfikacji tożsamości instytucje obowiązane mogą wykorzystywać m.in. środki identyfikacji elektronicznej, a tym samym również profil mObywatel. Co jednak istotne, przyjmowanie profilu mObywatel przez instytucje obowiązane w przy stosowaniu środków bezpieczeństwa finansowego jest dobrowolne, a kwestia czy profil mObywatel umożliwi weryfikację wszystkich ustalonych danych identyfikacyjnych klienta pozostaje otwarta.

Na rynku już obecnie powstają narzędzia umożliwiające potwierdzanie tożsamości z wykorzystaniem rozwiązań oferowanych przez mObywatela (w połączeniu z innymi środkami, takimi jak wideoweryfikacja).

 

Podsumowanie

Od 1 września 2023 instytucje obowiązane będą musiały przyjmować dokument mObywatel w celach identyfikacji i weryfikacji swoich klientów, jednak wyłącznie przy fizycznej obecności stron. Oznacza to konieczność wprowadzenia zmian w wewnętrznych procesach i procedurach w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, a także zadbanie o należyte dokumentowanie przeprowadzonych środków bezpieczeństwa finansowego i możliwość wykorzystania w tym celu dedykowanej usługi udostępnianej przez Ministerstwo Cyfryzacji.

 

Przypisy:

1https://mc.bip.gov.pl/aplikacja-mobywatel/informacje-o-aplikacji-mobywatel.html.

2https://monitorpolski.gov.pl/M2023000070701.pdf.

3Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 910/2014 z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym oraz uchylające dyrektywę 1999/93/WE („eIDAS”).

Subskrybuj "Biuletyn prawny dla branży finansowej"

Subskrybuj na e-mail powiadomienia o nowych wydaniach tego biuletynu.

Czy ta strona była pomocna?