Umowa leasingu już nie tylko w formie pisemnej

Artykuł

Umowa leasingu już nie tylko w formie pisemnej

Dotychczasowy wymóg zachowania formy pisemnej stwarzał wiele trudności operacyjnych i praktycznych zarówno dla firm leasingowych, jak i dla ich klientów. Inicjatywy ustawodawcze podjęte w tym roku mają na celu złagodzenie rygorów formy pisemnej w umowach leasingowych na rzecz formy dokumentowej.

Biuletyn prawny dla branży finansowej | 3/2023

Zmiany w umowach leasingowych: zniesienie formy pisemnej na rzecz dokumentowej

W dzisiejszych czasach digitalizacja odgrywa coraz większą rolę, również w dziedzinie prawa i umów. Jednym z obszarów, który najprawdopodobniej w tym zakresie doczeka się zmian, jest sposób zawierania umów leasingowych. Dotychczasowy wymóg zachowania formy pisemnej stwarzał wiele trudności operacyjnych i praktycznych zarówno dla firm leasingowych, jak i dla ich klientów. Inicjatywy ustawodawcze podjęte w tym roku mają na celu złagodzenie rygorów formy pisemnej w umowach leasingowych na rzecz formy dokumentowej. Ta zmiana wiązałaby się z możliwością wykorzystywania do zawarcia umowy znacznie szerszego spektrum narzędzi (w tym choćby zawarcie umowy z wykorzystaniem e-maila). Warto przyjrzeć się bliżej nadchodzącym zmianom, tego reżimu, zwłaszcza w dobie postępującej cyfryzacji.

Problemy przy zawieraniu umów leasingu

Obecny tryb zawierania umowy leasingu (zgodnie z art. 709 [2] Kodeksu cywilnego forma pisemna zastrzeżona pod rygorem nieważności) powoduje, że skuteczne nawiązanie stosunku prawnego między stronami wymaga złożenia na dokumencie własnoręcznego podpisu lub wykorzystania w tym celu podpisu kwalifikowanego, którego popularność w obrocie gospodarczym nie jest jeszcze najwyższa. Przedsiębiorca może wprawdzie udostępnić klientowi możliwość skorzystania z kwalifikowanego podpisu elektronicznego w oparciu o umowę, którą zawarł z zewnętrznym dostawcą, wpłynie to jednak na wydłużenie całego procesu, a także zwiększenie kosztów takiej operacji. Z kolei z perspektywy klienta, zakup tego typu podpisu wyłącznie w celach zawarcia jednej umowy nie jest opłacalny, w związku z czym, w wielu przypadkach, klient z takiej opcji rezygnuje. W praktyce zatem zawarcie umowy leasingu niezwykle często wymagać będzie fizycznej obecności klienta w placówce przedsiębiorcy.

Wszystkie te elementy istotnie wpływają na poziom sformalizowania trybu zawierania umowy, a także wydłużają procedurę onboardingu.
Rozwiązanie to od lat spotyka się z niezrozumieniem wśród rynku. W praktyce coraz mniej umów wymaga zachowania formy pisemnej, co jest przejawem m.in. postępującej digitalizacji i uproszczenia pewnych procesów od strony formalnej. Jako przykład można tutaj wskazać kodeksową umowę pożyczki, gdzie obowiązek zachowania formy pisemnej został zniesiony, a dla której umowa leasingu stanowi często w praktyce alternatywę. Wobec tego, rozróżnienie na tym tle zdaje się niezasadne.

Tak surowe ujęcie wymagań formalnych, prowadzi w aktualnym stanie faktycznym (zdominowanym przez technologicznie zaawansowane rozwiązania) do nadmiernych utrudnień i stanowi przez to dość istotną barierę dla branży leasingowej. Jest to przy tym problem dostrzeżony przez ustawodawcę, choć prace legislacyjne w tym zakresie już od jakiegoś czasu są odwlekane.

Droga do zmian – projekt ustawy

Rezygnacja z rygoru formy pisemnej przy zawieraniu umowy leasingu i zastąpienie go formą dokumentową została ujęta w 2022 roku, w Wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów jako projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (UD395). Rada Ministrów miała w planach przyjęcie tego projektu w IV kwartale 2022 r. Z planów tych jednak zrezygnowano i ostatecznie projekt nie został przyjęty.

Nadzieja na rynku powróciła wraz z projektem ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu ulepszenia środowiska prawnego i instytucjonalnego dla przedsiębiorców1 (projekt przyjęty 10 lipca b.r. i skierowany do Sejmu z dniem 19 lipca b.r. – numer nie został jeszcze nadany). Choć jest to projekt ingerujący w bardzo wiele istniejących ustaw, to pierwotnie nie przewidywano w nim zmian w zakresie umowy leasingu. Dopiero w ramach dalszych prac, do pierwotnego brzmienia projektu wprowadzono propozycję nowelizacji Kodeksu cywilnego, tak aby dla zawarcia umowy leasingu wystarczające było zachowanie formy dokumentowej zastrzeżone pod rygorem nieważności. W takim kształcie został on przekazany do Sejmu. Co jednak interesujące, nieco wcześniej, bo 5 lipca, do Sejmu trafił Komisyjny projekt ustawy o ograniczeniu biurokracji i barier prawnych (Druk nr 3502)2, który również zakłada ustanowienie formy dokumentowej dla zawarcia umowy leasingu. Istotną różnicą jest jednak fakt zrezygnowania z przewidzianego w poprzednim projekcie zastrzeżenia rygoru nieważności w razie jej niedochowania. Jednocześnie forma dokumentowa w ramach tego projektu ma zostać zachowana również w przypadku informacji przekazywanych leasingobiorcy przez leasingodawcę.

Podsumowanie: Zamian w kierunku cyfrowego zawierania umów

Obecnie w Sejmie znajdują się dwa projekty ustaw przewidujące złagodzenie formy zawarcia umowy leasingu (przejście z formy pisemnej na formę dokumentową), różniące się jednak pod względem zastrzeżonych konsekwencji w razie jej niedochowania. W ramach dalszych prac legislacyjnych wskazane jest jednak, aby kwestie te zostały uspójnione (najpewniej poprzez rezygnację z procedowania tej zmiany w projekcie ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu ulepszenia środowiska prawnego i instytucjonalnego dla przedsiębiorców, gdzie propozycja ma mniej kompleksowy charakter).

Wprowadzenie zmian oznaczałoby w praktyce, że dla oceny skuteczności zawarcia umowy leasingu, analizie podlegałby fakt, czy złożono oświadczenia woli w postaci dokumentu, w sposób umożliwiający ustalenie osoby składającej oświadczenie (przy czym dokument rozumiany jest szeroko jako nośnik informacji umożliwiający zapoznanie się z jej treścią, np. SMS, e-mail).

W naszej opinii wprowadzenie zmian wpłynęłoby korzystnie na działalność branży leasingowej, która od lat alarmowała o ograniczonej konkurencyjności i elastyczności ich działalności w porównaniu do innych podmiotów, zawierających m.in. umowy pożyczki niepodlegające tak surowym wymaganiom co do formy. Takie rozwiązanie przyczyniłoby się przy tym do ograniczenia wykorzystywania papieru, pozostając w zgodzie z podnoszonymi postulatami, co do zrównoważonego rozwoju.


Materiały źródłowe:
1Projekt dostępny online: http://legislacja.rcl.gov.pl/getIdFromLegislacja?number=RM-0610-80-23

2Projekt dostępny online: https://www.sejm.gov.pl/sejm9.nsf/druk.xsp?nr=3502.

Subskrybuj "Biuletyn prawny dla branży finansowej"

Subskrybuj na e-mail powiadomienia o nowych wydaniach tego biuletynu.

Czy ta strona była pomocna?