Zmiany w regulacjach dotyczące ochrony konkurencji i konsumentów

Artykuł

Zmiany w regulacjach dotyczące ochrony konkurencji i konsumentów

Nowe uprawnienia UOKiK

Biuletyn prawny dla branży finansowej | 3/2023

Minęły już 3 miesiące od wejścia w życie implementacji dyrektywy ECN+ zwiększającej uprawnienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Nowe przepisy istotnie rozszerzyły kompetencje UOKiK i wprowadziły liczne dodatkowe rozwiązania zaostrzające publicznoprawną odpowiedzialność za naruszenia prawa konkurencji (więcej informacji o samej nowelizacji dostępne jest w czerwcowej publikacji tutaj). Świadomość tych zmian u przedsiębiorców niestety wciąż nie jest powszechna. Brak wiedzy o nowych przepisach sprawia, że przedsiębiorcy zwlekają z wdrożeniem procedur Compliance, których wprowadzenie pozwala na odpowiednie przygotowanie organizacji na nowe ryzyka.

W związku z tym przygotowaliśmy serię krótkich wpisów dotyczących najważniejszych zmian regulacyjnych. Z nowymi przepisami powinny szczegółowo zapoznać się zwłaszcza podmioty sektora finansowego, gdyż niedostosowanie się do nich może skutkować dotkliwymi karami finansowymi nakładanymi przez Prezesa UOKiK nie tylko na sam podmiot, ale również na managerów.

Praktyczne omówienie implementacji dyrektywy ECN+ – najważniejsze zmiany. Część I.

Jedną z istotniejszych zmian, wprowadzonych obowiązującą od 20 maja br. nowelizacją ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów (dalej: „ustawa okik”) związaną z implementacją dyrektywy 2019/1 z dnia 11 grudnia 2018 r. („dyrektywa ECN+”) jest podmiotowe rozszerzenie zakresu odpowiedzialności za naruszenia prawa konkurencji. W pierwszej części omówimy zmiany w tym obszarze.

1. Rozszerzenie odpowiedzialności za praktyki ograniczające konkurencję stosowane przez podmioty zależne na przedsiębiorców wywierających na nie decydujący wpływ.

Zgodnie z nowymi przepisami przedsiębiorca wywierający decydujący wpływ na podmiot będący sprawcą naruszenia1 może ponieść odpowiedzialność z tytułu naruszenia przez tego przedsiębiorcę zakazu stosowania praktyk ograniczających konkurencję.

Przez wywieranie decydującego wpływu rozumieć należy sytuację, w której pomiędzy przedsiębiorcami istnieją takie powiązania ekonomiczne, prawne lub organizacyjne, których skutkiem jest wykonywanie lub dostosowywanie się przez przedsiębiorcę, na którego jest wywierany decydujący wpływ, do instrukcji udzielanych mu przez innego przedsiębiorcę wywierającego decydujący wpływ, w sposób ograniczający lub uniemożliwiający jego samodzielne zachowania na rynku. Ustawa przewiduje także domniemanie wywierania dominującego wpływu w przypadku, w którym udział spółki dominującej w spółce zależnej przekroczy 90%2. Chociaż domniemanie to w praktyce możliwe jest do obalenia, w istocie będzie to niezwykle trudne.
W ocenie Prezesa UOKiK, rozszerzona odpowiedzialność dotyczyć może nie tylko tzw. spółek matek, ale także kolejnych podmiotów, które wywierają na nie decydujący wpływ (może to być więc również spółka „babka” i kolejne spółki).

Ma to bardzo istotne znaczenie, bowiem wraz z rozszerzeniem podmiotów odpowiedzialnych za naruszenia prawa konkurencji, rozszerzeniu uległa również indywidualna odpowiedzialność osób zarządzających takimi przedsiębiorcami3.

Omawiana zmiana jest szczególnie istotna z perspektywy przedsiębiorców działających w rozbudowanych strukturach grup kapitałowych. Przede wszystkim kapitał zakładowy, jako podstawowe źródło finansowania posiadanych przez spółkę aktywów wniesionych przez wspólników będzie z reguły przesądzać o rozmiarach działalności gospodarczej spółki, zatem zasadniczo to właśnie on będzie brany pod uwagę przy określaniu udziałów wspólników spółki. Co istotne, powyższe zasady będą stosowane bez względu na siedzibę spółek – oznacza to, że również podmioty z innych państw członkowskich Unii Europejskiej lub z państw trzecich będą mogły zostać pociągnięte do odpowiedzialności.

Warto w tym zakresie rozważyć:

- dokonanie analizy powiązań organizacyjnych, kapitałowych i osobowych przedsiębiorstw z innymi przedsiębiorcami, w celu ustalenia struktury grupy kapitałowej oraz weryfikacji, czy któremukolwiek z podmiotów wchodzących w skład grupy kapitałowej można przypisać status „przedsiębiorcy wywierającego decydujący wpływ” na danego przedsiębiorcę

oraz

- w zależności od wyników przeprowadzonej analizy – wprowadzenie dodatkowych zmian w systemie Compliance, uwzględniających nowy czynnik ryzyka.
2. Nowe zasady nakładania kar na związki przedsiębiorców.

Przedsiębiorców zrzeszonych w organizacjach branżowych powinna szczególnie zainteresować zmiana dotycząca karania związków i organizacji zrzeszających podmioty gospodarcze za naruszenie prawa konkurencji. Przed nowelizacją, wysokość kary jaka mogła zostać nałożona na związek przedsiębiorców związana była jedynie z przychodami uzyskiwanymi przez sam związek. Od nowelizacji kara będzie obliczana na podstawie sumy obrotów członków związku – maksymalny wymiar kary, która może zostać nałożona na związek przedsiębiorców, wynosi obecnie do 10% sumy obrotów jego członków w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary4.

Nowe przepisy będą stosowane w sytuacji, gdy naruszenie prawa konkurencji przez związek przedsiębiorców będzie „związane z działalnością jego członków".

Również członek związku może odpowiadać za naruszenia organizacji branżowej

Nowelizacja wprowadziła również zmiany w zakresie egzekwowania kary pieniężnej nałożonej na związek przedsiębiorców. Wprowadzono możliwość jej dochodzenia od członków ukaranej organizacji branżowej, w przypadku niewypłacalności samego związku. Maksymalna wysokość kwoty objętej obowiązkiem zapłaty kary pieniężnej przez przedsiębiorcę będącego członkiem ukaranego związku przedsiębiorców nie może przekroczyć 10% obrotu tego przedsiębiorcy, osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary.

Warto zwrócić uwagę, że w niektórych przypadkach Prezes UOKiK nie będzie mógł żądać uiszczenia kary od przedsiębiorcy. Będzie to mieć miejsce w przypadku członków związku, którzy wykażą, że:

  • nie wdrożyli decyzji związku przedsiębiorców powodującej naruszenie

i jednocześnie

  • nie wiedzieli o istnieniu takiej decyzji albo aktywnie zdystansowali się od niej przed wszczęciem postępowania5.

Warto w tym zakresie rozważyć:

- przeanalizowanie zasad uczestnictwa danego przedsiębiorcy w związkach przedsiębiorców i organizacjach branżowych, w celu zidentyfikowania ewentualnych ryzyk związanych z potencjalnymi naruszeniami reguł konkurencji dokonywanych przez związki, których przedsiębiorca jest członkiem;

- weryfikację procedur Compliance, mających na celu zminimalizowanie ryzyka poniesienia finansowych konsekwencji naruszenia reguł konkurencji przez związek przedsiębiorców, którego przedsiębiorca jest członkiem.

Subskrybuj "Biuletyn prawny dla branży finansowej"

Subskrybuj na e-mail powiadomienia o nowych wydaniach tego biuletynu.

Czy ta strona była pomocna?