Analizy

Zastaw w prawie upadłościowym

Kiedy wierzyciel może złożyć oświadczenie o przejęciu przedmiotu zastawu na własność w postępowaniu upadłościowym?

Biuletyn prawny: Finanse i bankowość | Grudzień 2017

24 listopada 2017 r. Sąd Najwyższy zajmował się sprawą rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego skierowanego do niego przez jeden z Sądów Okręgowych. Sad Okręgowy pytał, w którym momencie wierzyciel-zastawnik uprawniony jest do złożenia skutecznego oświadczenia o przejęciu na własność przedmiotu zastawu rejestrowego znajdującego się w posiadaniu upadłego-zastawcy. Z uwagi na niewykazanie przez Sąd Okręgowy związku rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy z rozstrzygnięciem tego zagadnienia, Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały. Jest to jednak ważny problem i wciąż nie oceniany przez sądy jednakowo.

Zgodnie z art. 327 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe („PU”) wierzyciel zastawu rejestrowego może zaspokoić się z przedmiotu zastawu przez jego przejęcie albo zbycie w trybie określonym w art. 24 ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, jeżeli umowa o ustanowienie zastawu przewiduje taki sposób zaspokojenia zastawnika. Art. 328 ust. 1 PU wskazuje zaś, że jeżeli przedmiot zastawu rejestrowego, z którego wierzyciel może się zaspokoić, znajduje się we władaniu syndyka, a wierzycielowi przysługuje prawo do przejęcia przedmiotu na własność, sędzia-komisarz wyznacza wierzycielowi termin do wykonania tego prawa, nie krótszy niż jeden miesiąc.

Rozumienie korelacji obydwu przepisów jest niejednoznaczne w kontekście tego, kiedy wierzyciel-zastawnik może złożyć skuteczne oświadczenie o przejęciu przedmiotu zastawu, a konkretnie czy możliwość jego złożenia warunkuje uprzednie wyznaczenie na to wierzycielowi-zastawnikowi terminu przez sędziego-komisarza.

Problem należy uznać za ważki dla wierzyciela-zastawnika. Od rozstrzygnięcia w tym zakresie zależy bowiem to, jaki stopień zaspokojenia przypadnie mu z masy upadłości, a także to czy jako wierzyciel uprzywilejowany pozostaje takim po ogłoszeniu upadłości dłużnika-zastawcy.

Komentarz Deloitte:

Już sama wykładnia literalna art. 328 ust. 1 PU przemawia za tym, że wyznaczenie przez sędziego-komisarza terminu na złożenie oświadczenia o przejęciu przedmiotu zastawu nie jest warunkiem jego złożenia przez wierzyciela-zastawnika. Przepis stanowi wprost, że zastawnik ma prawo zaspokojenia z przedmiotu zastawu i nie warunkuje tego wyznaczeniem terminu przez sędziego komisarza. Wskazuje w zd. 2 ust. 2, że sędzia-komisarz może termin wyznaczyć – nie stanowi jednak, że bez takiego terminu przejęcie przedmiotu na własność nie jest możliwe. Przeciwne wnioski stanowiłyby nadinterpretację przepisu.

PU traktuje wierzyciela-zastawnika w sposób uprzywilejowany umożliwiając mu zaspokojenie się nie tylko przez podział sum uzyskanych ze zbycia rzeczy i praw obciążonych czy podział ogólnych funduszy masy upadłości, gdy zastawnik jest także wierzycielem osobistym upadłego, ale również poprzez przejęcie przedmiotu zastawu na własność lub jego sprzedaż.

Pewien problem, który jest podnoszony w doktrynie, stanowi art. 330 ust. 1 PU, który wskazuje, że jeżeli przedmiot obciążony zastawem rejestrowym jest składnikiem przedsiębiorstwa upadłego i jego sprzedaż wraz z przedsiębiorstwem może być korzystniejsza niż oddzielna sprzedaż przedmiotu zastawu, przepisów art. 327 oraz art. 328 PU nie stosuje się. Z przepisu tego wyciągane są wnioski, że dopóki syndyk ma szansę sprzedać całość przedsiębiorstwa korzystniej, nie można wydawać wierzycielowi-zastawnikowi przedmiotu zastawu. Pomijane jest jednak to, że przepis stanowi o sytuacji, gdy sprzedaż całości przedsiębiorstwa jest korzystniejsza niż oddzielna sprzedaż przedmiotu zastawu. Mowa jest tu jednak o sprzedaży – nie zaś o przejęciu przedmiotu zastawu na własność. Należy natomiast odróżniać sposób zaspokojenia w postaci przejęcia przedmiotu zastawu na własność od sposobu zaspokojenia w postaci sprzedaży. W przypadku, w którym wierzyciel-zastawnik decyduje się na przejęcie przedmiotu zastawu na własność art. 330 ust. 1 PU nie wyłącza naszym zdaniem tego uprawnienia. 

Subskrybuj "Biuletyn prawny: Finanse i bankowość"

Subskrybuj na e-mail powiadomienia o nowych wydaniach tego biuletynu.

Czy ta strona była pomocna?