Analizy

Nieuwzględnienie należycie interesu uczestników FIZ przy wprowadzaniu zmian do statutu

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2017 r. (sygn. akt VI SA/Wa 2569/16)

Biuletyn prawny: Finanse i bankowość | Grudzień 2017

Obowiązek działania w interesie uczestników funduszu inwestycyjnego podlega szczególnej weryfikacji w ramach uprawnień nadzorczych Komisji Nadzoru Finansowego („KNF”, „Komisja”). Jedną z sytuacji, w której może dojść do braku należytego uwzględnienia interesu uczestników funduszu jest wprowadzenie do statutu funduszu takich zmian, które mogą doprowadzić do ograniczenia albo zróżnicowania uprawnień uczestników. W praktyce, dotyczy to w szczególności postanowień odnoszących się do trybu i warunków, na jakich fundusz inwestycyjny dokonuje wykupu certyfikatów inwestycyjnych.

W przedmiotowej sprawie1, KNF wszczęła z urzędu postępowanie administracyjne w przedmiocie nakazania funduszowi inwestycyjnemu zamkniętemu („FIZ”) dokonania zmian w statucie w zakresie zasad wykupywania certyfikatów inwestycyjnych poprzez przywrócenie pierwotnej treści statutu funduszu. W ocenie Komisji seria zmian statutu funduszu spowodowała uszczuplenie uprawnień uczestników w zakresie możliwości składania żądań wykupu oraz ich realizacji, a także doprowadziła do zróżnicowania praw przysługujących uczestnikom w związku z wykupem posiadanych certyfikatów inwestycyjnych. Fundusz wniósł skargę od rozstrzygnięcia KNF do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego („WSA”).
Przed WSA, Komisja podniosła, m.in., że:

  • kwestia naruszenia interesu uczestników analizowana była w sposób uwzględniający zarówno uczestników, których certyfikaty są wykupywane, jak i wpływ każdorazowego dokonania wykupu na stan portfela inwestycyjnego funduszu i w konsekwencji pozostałych uczestników funduszu;
  • każdy uczestnik może złożyć żądanie wykupu obejmujące określoną liczbę certyfikatów ustaloną przez niego według własnego uznania, na podstawie indywidualnej oceny swojej sytuacji, zgodnie z postanowieniami statutu jednakowymi dla wszystkich uczestników; to, czy uczestnik jest zainteresowany całkowitym wykupem, czy też nie jest, nie należy do oceny towarzystwa i nie powinno stanowić podstaw dla określonych działań podejmowanych przez towarzystwo, mających na celu ograniczenie zamiaru uczestnika; 
  • po stronie towarzystwa istnieje obowiązek podejmowania decyzji inwestycyjnych dotyczących lokat w interesie uczestników funduszu oraz towarzystwo powinno dochować najwyższej staranności w doborze instrumentów finansowych nabywanych do portfela i tak realizować politykę inwestycyjną, aby zapewnić dostateczną płynność aktywów;
  • ogłoszenie o dokonaniu zmian umożliwiających przeprowadzenie dodatkowego wykupu na pięć dni przed datą wykupu, ograniczyło możliwość zapoznania się uczestników ze zmianą statutu.

WSA podzielił stanowisko Komisji i oddalił skargę funduszu uznając, że kolejne zmiany statutu funduszu powodowały oddalanie się dnia, w którym możliwy byłby wykup certyfikatów inwestycyjnych oraz prowadziły do nieuprawnionego zróżnicowania praw uczestników funduszu.

Komentarz eksperta:

Omówione orzeczenie ma duże znaczenie dla praktyki nadzorczej KNF i pokazuje kierunek i sposób, w jaki Komisja będzie w przyszłości dokonywała analizy zmian do statutów funduszy inwestycyjnych. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 228 ust. 2a ustawy o funduszach inwestycyjnych2  Komisja może nakazać funduszowi zmianę statutu w dwóch przypadkach: (i) jeżeli statut zawiera postanowienia niezgodne z prawem; lub (ii) jeżeli statut zawiera postanowienia nieuwzględniające należycie interesu uczestników funduszu. Z uwagi na ocenny charakter drugiej przesłanki, przy wprowadzaniu zmian do statutu, fundusz powinien każdorazowo przeanalizować, czy wprowadzana zmiana nie skutkuje uszczupleniem praw uczestników (np. poprzez wprowadzenie ograniczenia prawa wykupu certyfikatów inwestycyjnych w stosunku do treści statutu z dnia wejścia uczestnika do inwestycji), bądź zróżnicowaniem praw uczestników funduszu (np. w przypadku wprowadzenia limitów wykupu umożliwiających całkowite wyjście z inwestycji wyłącznie uczestnikom mniejszościowym). W naszej praktyce obserwujemy, że, m.in. w związku ze zmianą ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych3, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2017 r. (wprowadzając ograniczenia w podmiotowych zwolnieniach z podatku dochodowego od osób prawnych dla funduszy inwestycyjnych), część inwestorów decyduje się na wyjście ze struktury funduszu inwestycyjnego zamkniętego lub restrukturyzację portfela FIZ. Wprowadzane do statutu zmiany, ułatwiające przeprowadzenie restrukturyzacji, powinny podlegać ocenie szczególnie pod kątem należytego uwzględnienia interesu uczestników funduszu i nie prowadzić do zróżnicowania ich praw.

[1] Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2017 r. (sygn. akt VI SA/Wa 2569/16).
[2] Ustawa z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 1896 t.j.).
[3] Ustawa z dnia 29 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 1926).

Subskrybuj "Biuletyn prawny: Finanse i bankowość"

Subskrybuj na e-mail powiadomienia o nowych wydaniach tego biuletynu.

Czy ta strona była pomocna?