Analizy

Rozwiązania i systemy monitorowania nadużyć

Jak podmioty działające na rynku finansowym mogą uniknąć dotkliwych sankcji pieniężnych ?

Biuletyn prawny: Finanse i bankowość | Kwiecień 2018 r.

Uczestnicy rynku finansowego są zobowiązani do stosowania przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 596/2014 z dnia 16 kwietnia 2014 roku w sprawie nadużyć na rynku („MAR”). Celem regulacji jest m.in. zapobieganie nadużyciom na rynku w formie manipulacji na rynku oraz ustalenie środków mających zapobiegać strategiom manipulacyjnym. Uzupełnieniem MAR jest m.in. dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/57/UE z dnia 16 kwietnia 2014 r. w sprawie sankcji karnych za nadużycia na rynku („MAD”).

Oba akty prawne przewidują m.in. dotkliwe sankcje finansowe dla podmiotów, które nie stosują się do ich postanowień. Przed sankcjami tymi można się jednak ustrzec, nawet jeżeli wewnątrz podmiotu wystąpią pewne nieprawidłowości, które uda się odpowiednio sprawnie wykryć.

MAR zagwarantować ma w zamiarze ustawodawcy unijnego przejrzystość rynku, ochronę integralności rynku finansowego i budowanie zaufania do rynku. Art. 2 MAR określa szeroko jego zastosowanie, wskazując na instrumenty finansowe dopuszczone do obrotu m.in. na rynku regulowanym, MTF, OTF i in. Przepisy dotyczące ściśle manipulacji na rynku (art. 12 i 15 MAR) znajdują zastosowanie dodatkowo m.in. do zachowań związanych ze wskaźnikami referencyjnymi, pod co podciągnąć można działania na rynku transakcji międzybankowych.

MAR i MAD, a w konsekwencji także dostosowana do tychże przepisów Ustawa o obrocie instrumentami finansowymi („UOIF”), przewidują bardzo dotkliwe sankcje za niezastosowanie się przez podmioty działające na rynku finansowym do przepisów i wymogów narzuconych przez MAR. Art. 183 UOIF stanowi m.in., że osoba dokonująca manipulacji na rynku finansowym podlega karze grzywny w wysokości do 5 000 000 zł albo karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5, albo obu tym karom łącznie. Osobie, która wchodzi z nią w porozumienie grozi zaś grzywna w wysokości do 2 000 000 zł.

Zgodnie z art. 173 ust. 4 UOIF KNF jest uprawniona dodatkowo do nałożenia kary w wysokości 10 364 000 zł lub do kwoty stanowiącej równowartość 2% całkowitego rocznego przychodu wykazanego w ostatnim zbadanym sprawozdaniu finansowym za rok obrotowy, jeżeli przekracza ona 10 364 000 zł, na osobę prawną, która narusza obowiązek posiadania rozwiązań, systemów i procedur, mających na celu (i) zapobieganie wykorzystywaniu informacji poufnych i manipulacjom na rynku oraz usiłowaniu wykorzystywania informacji poufnych i manipulacji na rynku, a także (ii) ich wykrywanie. Kary te są więc bardzo dotkliwe. W interesie każdego adresata MAR spoczywa podjęcie wszelkich możliwych działań, które pozwolą na ograniczenie ryzyka ich nałożenia.

Należy podkreślić, że „manipulacje na rynku” definiowane są przez MAR bardzo szeroko. Za manipulację na rynku finansowym w rozumieniu MAR można uznać praktycznie każde bezprawne działanie zarówno podmiotu działającego na rynku obrotu instrumentami finansowymi, jak i jego pracowników bądź osób nim zarządzających, pod warunkiem ustalenia, że ich celem jest wpływ na same instrumenty lub wskaźniki, od których zależą ich ceny (np. wskaźniki referencyjne).

Art. 15 MAR wprost zabrania każdej osobie dokonywania lub usiłowania dokonywania manipulacji na rynku. Jest to zakaz bezwarunkowy, którego adresatem jest każdy uczestnik obrotu instrumentami finansowymi.

Żaden podmiot nie może mieć nigdy pewności, że w jego szeregach nie pojawi się osoba bądź osoby, które pewnych nadużyć się dopuszczają. W sytuacji zaistnienia takiego zdarzenia osoby te oczywiście zostaną ukarane, jednakże w takim wypadku pojawi się pytanie, czy w systemie monitorowania tego typu zachowań w danej instytucji nie pojawiają się przypadkiem luki, które pozwalają na te nadużycia.

Zgodnie z art. 16 MAR operatorzy rynku, firmy inwestycyjne prowadzące system obrotu i osoby zawodowo zajmujące się pośredniczeniem w transakcjach są zobowiązani ustanawiać i utrzymywać skuteczne rozwiązania, systemy i procedury mające na celu zapobieganie wykorzystywaniu informacji poufnych, manipulacjom na rynku i usiłowaniu wykorzystywania informacji poufnych i manipulacji na rynku oraz ich wykrywanie. Brak posiadania rozwiązań i systemów, które zapobiegają tego typu nadużyciom spotka się z koniecznością nałożenia na uczestnika rynku obrotu instrumentami finansowymi dotkliwej kary pieniężnej.

Przed sankcjami tymi można się jednak ustrzec, dbając o jakość stosowanych systemów monitorowania transakcji i zachowań związanych i wpływających na instrumenty obrotu finansowego. Zgodnie z motywem 30 MAR „W przypadku, gdy osoby prawne zastosowały wszelkie racjonalne środki, by zapobiec wystąpieniu nadużycia na rynku, jednak zatrudnione przez nie osoby fizyczne popełniają nadużycie na rynku w imieniu osoby prawnej, nie należy tego uznać za nadużycie na rynku popełnione przez daną osobę prawną”.

Badając, czy środki są wystarczająco „racjonalne” należy na pewno w pierwszej kolejności brać pod uwagę status i wielkość podmiotu będącego uczestnikiem rynku finansowego. W praktyce bowiem stawia się większe wymogi bankom, będącym instytucjami zaufania publicznego, niż drobnym firmom inwestycyjnym. Nie oznacza to oczywiście, że te drugie mogą przykładać mniejszą wagę do kwestii zwalczania nadużyć.

Zapewnienie skuteczności wykrywania nadużyć na rynku obrotu instrumentami finansowymi to obowiązek każdego jego uczestnika, a jej realizacja możliwa jest jedynie przez wprowadzenie właściwych systemów monitorowania zleceń i transakcji. Podkreślić należy nie tylko wagę tworzenia tych systemów wewnątrz podmiotu, ale także dokonywany cyklicznie przegląd systemów monitorowania przez doradców zewnętrznych. Doradcy tacy, o ile specjalizują się w audytach śledczych i korzystają z odpowiednich rozwiązań technologicznych, są w stanie wykryć potencjalne luki w systemie, które mogły nie wykryć poważnych nadużyć. Weryfikacja taka może nastąpić przykładowo poprzez badanie próbek dokumentacji lub komunikacji wewnętrznej danego podmiotu.

Art. 176f UOIF stanowi, że KNF nakładając na podmiot sankcję pieniężną uwzględnia okoliczności, o których mowa w art. 31 ust. 1 MAR. Okoliczności te to zaś m.in. (i) waga naruszenia i czas jego trwania, (ii) gotowość osoby odpowiedzialnej za naruszenie do współpracy z właściwym organem, bez uszczerbku dla potrzeby zapewnienia wyrównania korzyści uzyskanych lub strat unikniętych przez taką osobę, (iii) uprzednie naruszenia popełnione przez osobę odpowiedzialną za naruszenie lub chociażby (iv) środki zastosowane przez osobę odpowiedzialną za naruszenie w celu zapobieżenia powtórnemu naruszeniu. Znaczenie mają, zatem w takim wypadku wszelkie podejmowane przez dany podmiot czynności zapobiegawcze, które świadczą o najwyższych standardach profesjonalizmu.

Subskrybuj "Biuletyn prawny: Finanse i bankowość"

Subskrybuj na e-mail powiadomienia o nowych wydaniach tego biuletynu.

Czy ta strona była pomocna?