OSIR

Analizy

OSiR – czy przyszedł czas na spółkę?

Akademia Skutecznego Samorządu - Newsletter Sektora Publicznego (05/2018)

Znaczenie sportu i rekreacji w strategiach rozwoju lokalnego JST z każdym rokiem jest coraz większe. W jakim kierunku zmierzają funkcjonujące obecnie w Polsce ośrodki sportu i rekreacji? Czy przekształcenie OSiRów w spółki prawa handlowego przyniesie oczekiwane korzyści?

Zgodnie z art. 7 ust 1 ustawy o samorządzie gminnym zadania z zakresu kultury fizycznej i turystyki, w tym terenów rekreacyjnych i urządzeń sportowych należą do zadań własnych gminy. W Polsce gminne lub miejskie ośrodki sportu i rekreacji działają najczęściej w formie jednostek lub zakładów budżetowych. Zarówno jednostki, jak i zakłady budżetowe nie posiadają osobowości prawnej. Jednostka budżetowa wszystkie swoje wydatki pokrywa bezpośrednio z budżetu, natomiast wszystkie dochody takiej jednostki odprowadzane są na rachunek jednostki samorządu terytorialnego (rozliczenie brutto – pełnymi kwotami).  Zakłady budżetowe to jednostki sektora finansów publicznych, które wykonują zadania odpłatnie, pokrywając koszty swojej działalności z przychodów własnych (z możliwością otrzymywania dotacji). Podstawą gospodarki finansowej jednostki i zakładu budżetowego jest roczny plan finansowy.

Jakie są plany rozwoju OSIR, możliwe scenariusze oraz napotykane bariery?

Od 2004 roku dzięki dofinansowaniu ze środków UE powstało i zostało zmodernizowanych wiele gminnych i miejskich obiektów sportowych i rekreacyjnych. Z uwagi na coraz większe zainteresowanie mieszkańców aktywnym wykorzystaniem infrastruktury sportowej i rekreacyjnej, ośrodki sportu i rekreacji przechodzą metamorfozy i dążą do dynamicznego rozwoju oferowanych usług. Często barierą w sprawnej polityce inwestycyjnej takich ośrodków jest tradycyjna i niekoniecznie rynkowa forma działalności prowadzona w postaci jednostki lub zakładu budżetowego. OSiRy w formie jednostki czy zakładu budżetowego, co do zasady funkcjonują dobrze, jednakże w wielu przypadkach są to działania ograniczone do ustawowego minimum. Żeby odpowiedzieć na zapotrzebowanie mieszkańców i stworzyć atrakcyjną ofertę zasadne jest otwarcie tych ośrodków nie tylko „w godzinach urzędowania gminy” ale przede wszystkim w czasie największej aktywności użytkowników i mieszkańców. OSiRy w tradycyjnej formie organizacyjnej są powiązane z właściwą jednostką samorządu terytorialnego organizacyjnie i finansowo.

Subskrypcja

Subskrybuj na e-mail powiadomienia o nowych wydaniach tego newslettera.

Zarejestruj się

OSiR - większe możliwości jako spółka?

Wszelkie wydatki pokrywane są w całości z budżetu gminy, zaś wypracowane dochody podlegają odprowadzeniu do tegoż budżetu. Taki „gorset” zależności od jednostki samorządu terytorialnego nie zawsze pozwala na oczekiwane przez mieszkańców inwestycje w infrastrukturę ośrodków, nowe usługi i elastyczność w ich udostępnianiu oraz sprzedaży.

- Agnieszka Dawydzik, Menedżer, Zespół ds. Sektora Publicznego, Innowacji i Zachęt Inwestycyjnych, Deloitte

Coraz częściej do zarządzania infrastrukturą odpadową, wodno-ściekową, transportową czy turystyczną w miastach i gminach powoływane są spółki komunalne, które z punktu widzenia zasad finansowania, relacji właścicielskich, swobody działania i rozwoju są lepszym rozwiązaniem niż tradycyjne formy organizacyjne, powiązane z gminą zależnościami finansowymi i organizacyjnymi.

Jeśli chodzi o działalność sportową i rekreacyjna to nadal normą jest zakład budżetowy, chociaż na przykładzie Jarocina, Zabrza czy Śremu można dostrzec korzyści płynące z powołania spółki celowej do zajmowania się kulturą fizyczną w gminie.

Jakie są zatem pozytywne aspekty przekształcenia zakładu budżetowego w spółkę?

Przede wszystkim dzięki osobowości prawnej – spółka, jako odrębna osoba prawna, nie pokrywa swoich strat z dotacji gminnych, a zysków nie odprowadza do budżetu. Koszty działalności pokrywane są z osiąganych przychodów, a zyski przeznaczane są na rozwój spółki. Na wysokość zysków wpływ mają:

  • atrakcyjność świadczonych usług,
  • sprawne zarządzanie obiektami, ich najem, dzierżawa,
  • świadczenie usług z zakresu gastronomii,
  • a także wynajmu miejsc noclegowych.

Ośrodek sportu działający jako spółka prawa handlowego może pozyskać dodatkowe środki na rozwój w ramach dotacji rządowych i unijnych nie tylko z działań przeznaczonych dla JST na rozwój infrastruktury sportowej. Może również aplikować o dofinansowanie na rozwój konkurencyjności, jak typowy przedsiębiorca. Dodatkowo spółce prawa handlowego łatwiej zaciągnąć kredyty i pożyczki.

Dzięki uwolnieniu dostępu do kapitału, ośrodki sportu działające jako spółki mogą planować i realizować nowe inwestycje w sposób niezależny od podmiotu właścicielskiego, w szczególności od jego budżetu i własnych przedsięwzięć inwestycyjnych. Nad spółką nadzór właścicielski nadal sprawuje gmina ale w ograniczony sposób, nie ingerując nadmiernie w jej codzienną działalność ( jego zakres i poziom ingerencji powinien być uregulowany w umowie spółki). Bieżące funkcjonowanie spółki prawa handlowego, kluczowe biznesowo i pilne decyzje nie muszą czekać na posiedzenie rady gminy czy miasta.

OSiR – konsekwencje i korzyści z przekształcenia

Przekształcenie ośrodka sportu i rekreacji (zakładu budżetowego) w spółkę daje takiemu podmiotowi większe możliwości w zakresie współdziałania z innymi podmiotami, partnerstwa publiczno-prywatnego, a nawet prywatyzacji – szczególnie w przypadku spółek działających w miastach, gdzie baza sportowo-rekreacyjna jest bardzo dobrze rozwinięta. Dodatkowo spółki prawa handlowego tworzone przez JST, w myśl ustawy centralizacyjnej, nie podlegają obowiązkowi centralizacji VAT. Forma organizacyjna, jaką jest spółka daje większą motywację do działania, kreatywności osób nią zarządzających oraz pracowników.

Agnieszka Dawydzik, Menedżer, Zespół ds. Sektora Publicznego, Innowacji i Zachęt Inwestycyjnych, Deloitte

Jak przygotować OSiR do przekształcenia? Krok po kroku.

Przystępując do ewentualnych działań w zakresie przekształceń, należy pamiętać, żeby czynności związane z procesem przekształcenia poprzedzić odpowiednią analizą finansową i stworzyć precyzyjny biznes plan tworzonego podmiotu połączony z harmonogramem przekształceń oraz szczegółową analizę finansową.

Podstawę prawną dokonania przekształcenia stanowią przepisy ustawy o finansach publicznych, ustawy o samorządzie gminnym i ustawy o gospodarce komunalnej, a także kodeksu spółek handlowych. Utworzenie spółki prawa handlowego z udziałem jednostki samorządu terytorialnego składa się z dwóch etapów: samorządowego oraz rejestracyjnego. Całość procedury zajmuje średnio od 4 do 8 miesięcy. W ramach pierwszego z etapów tworzenia spółki organy uchwałodawcze właściwych jednostek samorządu terytorialnego podejmują uchwały wyrażające zgodę na objęcie przez gminę (powiat, województwo samorządowe) udziałów czy akcji w tworzonej spółce. Podjęte uchwały podlegają ogólnej procedurze nadzorczej przewidzianej w przepisach o nadzorze nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego.

Także w drodze uchwały rady gminy następuje postawienie zakładu budżetowego w stan likwidacji – z jednoczesnym powołaniem spółki (z ograniczoną odpowiedzialną lub akcyjnej) w celu zapewnienia ciągłości zadań realizowanych przez jednostkę lub zakład budżetowy. Następnie, po dokonaniu czynności likwidacyjnych oraz związanych z powołaniem spółki, następuje proces rzeczywistego przekształcenia OSiR. Czynności te obejmują m.in. inwentaryzację majątku i jego wycenę, ustalenie rodzaju i wielkości wkładu do spółki, przygotowanie projektu umowy (aktu założycielskiego) spółki, zamknięcie ksiąg rachunkowych zakładu, formalne załatwienie kwestii pracowniczych (np. wyrejestrowanie z ZUS, przygotowanie dokumentacji pracowniczej).

Ze względu na doniosłość czynności prawnej, jaką jest zawarcie umowy spółki czy podpisanie statutu spółki ustawodawca określił szczególną formę, w jakiej powinna zostać ona dokonana. Jest to forma aktu notarialnego. Zawarcie umowy spółki czy podpisanie statutu spółki powoduje podwójny skutek w postaci powstania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji czy spółki akcyjnej w organizacji, która posiada zdolność prawną. Kolejnym krokiem jest powołanie zarządu i rady nadzorczej spółki jako obligatoryjnych organów spółek z udziałem jednostek samorządu terytorialnego oraz wniesienie wkładów na pokrycie kapitału zakładowego spółki według zasad przewidzianych dla spółki określonego typu. Ostatnim etapem jest zgłoszenie spółki do Krajowego Rejestru Sądowego, które powinno nastąpić w terminie 6 miesięcy od dnia zawarcia umowy spółki czy podpisania aktu założycielskiego. Obowiązek zgłoszenia spółki do sądu rejestrowego właściwego ze względu na siedzibę spółki obarcza zarząd. Procedurę kończy wpis spółki do rejestru. Z chwilą wpisu do rejestru spółka w organizacji staje się spółką właściwą i nabywa osobowość prawną. Proces rejestracji trwa (w zależności od obciążenia organizacyjnego sądu rejestrowego) od 2 tygodni do 2 miesięcy.

Przekształcając zakład budżetowy w spółkę rozliczamy nie tylko przejmowane mienie, ale także prawa i zobowiązania. Koszty związane z dokonaniem przekształcenia (lub powołania spółki w przypadku gdy na terenie gminy nie funkcjonował dotychczas OSiR) wiążą się z koniecznością sporządzenia wyceny majątku przekazanego na rzecz spółki, kosztami sporządzenia umowy spółki w formie aktu notarialnego oraz opłaty za rejestrację w Krajowym Rejestrze Sądowym. Dodatkowo, w przypadku wniesienia do spółki aportem mienia, trzeba pamiętać o konieczności zapłacenia z tego tytułu stosownego podatku.

Przekształcenie jednostki lub zakładu budżetowego w spółkę nie jest jedyną metodą transformacji. Wyjście z ram funkcjonowania opartych na zakładzie budżetowym jest możliwe poprzez wydzierżawienie całości zorganizowanej części likwidowanego zakładu innemu podmiotowi, likwidacji w celu sprzedaży lub likwidacji bez powoływania innej struktury.

OSiR - sport i rekreacja w strategiach rozwoju lokalnego

Znaczenie sportu i rekreacji w strategiach rozwoju lokalnego z każdym rokiem jest coraz większe. Zarządzanie sportem lokalnym przestaje ograniczać się tylko do przygotowywania pojedynczych eventów. Aby samorządy lokalne mogły odnieść sukces, potrzebują długofalowej, konsekwentnie realizowanej strategii wsparcia sportu i rekreacji. Dobrze przygotowana i elastycznie zarządzana infrastruktura sportowa, oferująca szeroki wachlarz usług i atrakcji wpisuje się nie tylko w dobrą strategię, ale również w zdecydowany sposób podnosi ocenę aktywności władz gminnych w sferze sportu i rekreacji.

Agnieszka Dawydzik, Menedżer, Zespół ds. Sektora Publicznego, Innowacji i Zachęt Inwestycyjnych, Deloitte