Dyrektywa AML IV

Analizy

Dyrektywa AML IV

Rosnące znaczenie oceny ryzyka prania pieniędzy

Nadchodzą istotne zmiany w polskim prawie dotyczącym przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu wynikające z przepisów unijnych.

26 czerwca 2017 r. mija termin, do kiedy państwa członkowskie UE mają obowiązek wprowadzenia w życie przepisów niezbędnych do wykonania Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady UE w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu (tzw. IV Dyrektywa AML).

Na czym będą polegać zmiany

IV Dyrektywa AML wprowadza istotne zmiany w zakresie funkcjonowania systemu przeciwdziałania praniu pieniędzy na poziomie krajowym, jak również na poziomie instytucji zobowiązanych. Najważniejsze zmiany wynikające z IV Dyrektywy AML dotyczą:

  • wzrostu znaczenia i rozbudowania podejścia opartego o ocenę ryzyka prania pieniędzy,
  • rozszerzenia zakresu pojęć istotnych z punktu widzenia ryzyka prania pieniędzy (m.in. osób zajmujących eksponowane stanowiska politycznie, beneficjentów rzeczywistych),
  • zwiększenia zakresu stosowania środków bezpieczeństwa finansowego,
  • wprowadzenia obowiązku dokumentowania czynności,
  • zaostrzenia oraz zwiększenia zakresu kar za nieprzestrzeganie wymogów.

Z praktycznego punktu widzenia instytucje obowiązane będą musiały przeprowadzić ocenę ryzyka prania pieniędzy przy uwzględnieniu takich czynników jak zasięg geograficzny, baza klientów, produkty, usługi, transakcje, czy kanały dystrybucji. Ocena ryzyka powinna być udokumentowana i okresowo aktualizowana. W oparciu o tę ocenę instytucje powinny budować i rozwijać system przeciwdziałania praniu pieniędzy, czyli ukierunkować go na obszary o wysokim ryzyku. Takie zmiany w praktyce oznacza dla instytucji finansowych konieczność modyfikacji obowiązujących procedur, aktualizację funkcjonujących procesów oraz mechanizmów kontrolnych, a także wprowadzenie zmian w zakresie działania systemów i narzędzi IT.

Rozszerzenie definicji osób zajmujących eksponowane stanowiska polityczne (tzw. PEP) może mieć istotne implikacje dla operacyjnej działalności instytucji. W obecnym stanie prawnym status PEP nie obejmuje osób mających miejsce zamieszkania poza terytorium Polski, a zatem nie dotyczy wielu osób sprawujących istotne funkcje publiczne. IV Dyrektywa AML znosi kryterium miejsca zamieszkania oraz rozszerza definicję PEP o osoby sprawujące znaczące funkcje publiczne w organizacjach międzynarodowych. Podaje także szczegółowy wykaz wszystkich funkcji publicznych określanych jako PEP.

Większa liczba generowanych alertów PEP będzie wiązała się z koniecznością uzyskania zezwolenia kadry kierowniczej wyższego szczebla oraz podjęcia dodatkowych działań, np. ustalenia źródeł majątku takich osób oraz monitorowania stosunków gospodarczych w sposób ciągły. Status PEP ma również wpływ na poziom ryzyka klienta i powinien zostać uwzględniony w modelu oceny ryzyka wykorzystywanym przez instytucję.

IV Dyrektywa AML podkreśla konieczność dokumentowania czynności związanych z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy. Instytucje obowiązane powinny być w stanie wykazać przez nadzorem, wykonywanie obowiązków wynikających z przepisów prawa.

Kary za niedostosowanie

Zmiany wynikające z IV Dyrektywy AML będą miały szczególne znaczenie dla władz instytucji obowiązanych. Duże emocje budzi zwiększenie wysokości oraz zakresu kar nakładanych na instytucje oraz osoby pełniące funkcje zarządcze. Wśród przewidzianych sankcji znalazły się:

  • publiczne oświadczenia / upomnienia;
  • cofnięcie lub zawieszenie zezwolenia;
  • tymczasowy zakaz pełnienia funkcji kierowniczych w podmiotach zobowiązanych;
  • kary pieniężne wynoszące co najmniej dwukrotność kwoty korzyści uzyskanej w wyniku naruszenia, lub jeżeli nie można ustalić takiej korzyści, co najmniej 1 mln EUR.

W przypadku instytucji finansowych kary te mogą dodatkowo obejmować:

  • kary pieniężne do wysokości 5 mln EUR lub 10% rocznego obrotu;
  • w przypadku os. fizycznej kary pieniężne do wysokości 5 mln EUR lub waluty krajowej.

Wysokość kar musi robić wrażenie nawet na dużych podmiotach i najlepiej zarabiających menedżerach w kraju. I choć wspomniane sankcje dotyczą sytuacji ekstremalnych, to projekt zmian daje dużo większe niż dotychczas możliwości karania instytucji i osób za niedopełnienie obowiązków.

Jakich instytucji dotyczy Dyrektywa

Obecnie w Polsce przepisami Ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu objęte są następujące instytucje:

  • banki,
  • instytucje finansowe i kredytowe w rozumieniu ustawy prawo bankowe,
  • zakłady ubezpieczeń,
  • fundusze inwestycyjne, towarzystwa funduszy inwestycyjnych
  • instytucje pieniądza elektronicznego,
  • firmy inwestycyjne, banki powiernicze w rozumieniu ustawy o obrocie instrumentami finansowymi,
  • podmioty prowadzące działalność maklerską oraz towarowe domy maklerskie,
  • spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe (tzw. SKOK-i),
  • podmioty prowadzące działalność w zakresie gier losowych, zakładów wzajemnych i gier na automatach,
  • operatorzy pocztowi,
  • notariusze, biegli rewidenci, doradcy podatkowi,
  • podmioty prowadzące działalność w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych (księgowi),
  • podmioty prowadzące działalność w zakresie wymiany walut (kantory),
  • przedsiębiorcy prowadzących: domy aukcyjne, antykwariaty, działalność factoringową, działalność w zakresie obrotu metalami lub kamieniami szlachetnymi i półszlachetnymi, sprzedaży komisowej lub pośrednictwa w obrocie nieruchomościami,
  • fundacje,
  • przedsiębiorcy w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej przyjmujący płatności za towary w gotówce o wartości równej lub przekraczającej równowartość 15 000 euro.

Od czego zacząć?

Należy mieć na uwadze, że ryzyko prania pieniędzy, a tym samym sposoby zapobiegania temu zjawisku, zależą w dużym stopniu od specyfiki działalności prowadzonej przez instytucję. Dlatego punktem wyjścia dla dostosowania organizacji do nowych wymogów oraz zbudowania skutecznego systemu przeciwdziałania praniu pieniędzy powinna być prawidłowo przeprowadzona ocena ryzyka tego typu nadużyć. Ocena ryzyka powinna uwzględniać m.in. takie czynniki jak zasięg geograficzny, baza klientów, produkty, usługi, transakcje, czy kanały dystrybucji.

Wdrożenie systemu przeciwdziałania praniu pieniędzy nie musi jednak wcale wiązać się z wielkim wysiłkiem organizacyjnym ani być kosztowna. Warunkiem jest przede wszystkim posiadanie odpowiedniej wiedzy i doświadczenia w tym zakresie. W wielu przypadkach możliwe jest wykorzystanie już funkcjonujących w organizacji rozwiązań (procesów, systemów oraz zasobów ludzkich), które pozwoli na skuteczne przeprowadzenie wdrożenia. Kluczowa jest także prawidłowa interpretacja wymogów, dokładna analiza obecnie funkcjonujących rozwiązań oraz odpowiednie rekomendacje, które nie będą generować zbędnych kosztów. Równie ważną kwestią przy wdrożeniu jest zwiększenie świadomości pracowników wykonujących obowiązki na styku z wymogami dyrektywy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy.

Rafał Turczyn Lider Praktyki Forensic oraz Financial Crime Deloitte.

Uchwalenie Czwartej Dyrektywy AML (2015/849/EC) przez Komisję Europejską poprzedziło przeprowadzenie dwóch istotnych badań obszaru przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowania terroryzmu. Chodzi o analizę międzynarodowych standardów przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowania terroryzmu przeprowadzoną przez Financial Action Task Force (FATF) oraz badanie wdrożenia oraz stosowania Trzeciej dyrektywy (AML 2005/60/EC) w krajach członkowskich przeprowadzone przez Komisję Europejską wspólnie z Deloitte. Wyniki, które zostały uzyskane z powyższych analiz, były jednym z kluczowych motywów do powołania nowej Czwartej Dyrektywy AML Unii Europejskiej. Nowa regulacja uwzględnia zmodyfikowane rekomendacje FATF, zapewnia obecnie większą spójność co do sposobu wdrażania regulacji w krajach członkowskich UE oraz ogranicza wcześniejsze trudności dla podmiotów aktywnych w różnych krajach. Wkrótce na drodze harmonizacji prawa Czwarta dyrektywa AML będzie transponowana do polskiego porządku prawnego. W wyniku wprowadzanych zmian zapewniona zostanie większa transparentność beneficjentów rzeczywistych i rozszerzony zostanie reżim dotyczący PEP. Położony zostanie też większy ciężar na analizie ryzyka oraz, co szczególnie ważne, pojawią się nowe wymogi dokumentacyjne dla czynności kontrolnych.

Deloitte Forensic Blog

Eksperci Deloitte na bieżąco komentują aktualne wydarzenia i zagadnienia związane z zarządzaniem ryzykiem nadużyć. 

Przejdź na stronę forensic-blog.deloitte.pl

Czy ta strona była pomocna?