Fundacja rodzinna a ceny transferowe

Nowości

Fundacja rodzinna a ceny transferowe

Jak określić obowiązki w zakresie cen transferowych?

Ceny transferowe, 12 października 2023 r.

Wejście w życie przepisów o fundacji rodzinnej było mocno wyczekiwane przez wielu podatników, przede wszystkim właścicieli rodzinnych przedsiębiorstw. Fundacja rodzinna pozwala zabezpieczyć biznes lub aktywa rodzinne fundatora i ustalić przejrzyste metody sukcesji na rzecz beneficjentów fundacji. Dodatkowo fundacja rodzinna jest instytucją uprzywilejowaną podatkowo: zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (dalej: ustawy o CIT) fundacja rodzinna jest podmiotowo zwolniona od podatku dochodowego od osób prawnych (dalej: CIT). Powyższe nie oznacza jednak, że fundacja rodzinna nie może być przedmiotem żadnych obowiązków nałożonych przez ustawę o CIT. Przykładem takich obowiązków mogą być te związane z przepisami o cenach transferowych (art. 11a – 11t ustawy o CIT) i dotyczyć nie tylko samej fundacji, ale także podmiotów powiązanych, w tym fundatora i beneficjentów (na podstawie analogicznych przepisów art. 23m – 23zf ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych). Na co zatem zwrócić uwagę?

Założenie fundacji rodzinnej a ceny transferowe

Założenie fundacji wiąże się, zgodnie z art. 17 ustawy o fundacji rodzinnej, m.in. z wniesieniem przez fundatora (fundatorów) mienia na pokrycie funduszu założycielskiego o wartości określonej w statucie, nie niższej niż 100 000 zł. W tym kontekście może pojawić się pytanie czy takie działanie stanowi „transakcję kontrolowaną” w rozumieniu art. 11a ust. 1 pkt 6 ustawy o CIT (art. 23m ust. 1 pkt 6 ustawy o PIT) i podlega obowiązkom w zakresie cen transferowych.

Zgodnie z powołanymi powyżej przepisami, aby mówić o transakcji kontrolowanej musi ona dotyczyć działań o charakterze gospodarczym. Ustawodawca nie zdefiniował co rozumie poprzez „działania o charakterze gospodarczym”, tym niemniej w interpretacji ogólnej1 Minister Finansów stwierdził, że podstawową cechą działania o charakterze gospodarczym jest jego cel zarobkowy rozumiany jako nastawienie (zamiar) na osiągnięcie zysku.

Tymczasem założenie fundacji rodzinnej i wniesienie do niej mienia nie jest w założeniu obliczone na osiągniecie zysku, a raczej na zabezpieczenie majątku przed różnymi typami ryzyk i określenie przejrzystych zasad sukcesji. Powyższe przemawiałoby więc za uznaniem, iż wniesienie majątku do fundacji – jako działanie o charakterze niegospodarczym – nie powinno stanowić transakcji kontrolowanej w rozumieniu cen transferowych. Dodatkowo, wniesienie majątku nie jest działaniem o charakterze ekwiwalentnym (nie wiąże się ono z uzyskaniem przez fundatora jakiegokolwiek prawa majątkowego), co powinno dodatkowo przesądzić o stwierdzeniu, że wniesienie majątku do fundacji rodzinnej nie ma charakteru gospodarczego2.

Niemniej jednak należy pamiętać, że ustawodawca nie określił zamkniętego katalogu transakcji kontrolowanych. W praktyce cen transferowych poprzez transakcję kontrolowane rozumie się nie tylko transakcje handlowe czy usługowe, ale również finansowe (pożyczki, poręczenia) i kapitałowe. Przykładowo, zgodnie z utrwaloną linią interpretacyjną3 podwyższenie kapitału zakładowego spółki kapitałowej (poprzez wniesienie wkładu pieniężnego lub niepieniężnego) stanowi transakcję kontrolowaną w rozumieniu przepisów o cenach transferowych. Oczywiście wniesienia majątku do fundacji rodzinnej nie można wprost porównać do podwyższenia kapitału w spółce, tym niemniej zarówno w jednym, jak i drugim przypadku dochodzi do wyposażenia podmiotu w niezbędny do działania kapitał (fundacja rodzinna może również w ograniczonym zakresie prowadzić działalność gospodarczą).

Tym samym (pomimo, że taka interpretacja wydaje się być nadmiernie profiskalna i sprzeczna z celem przepisów o cenach transferowych) nie można zupełnie wykluczyć scenariusza, w którym organy podatkowe mogą intepretować wniesienie majątku do fundacji rodzinnej jako transakcję kontrolowaną. W takiej sytuacji, jeżeli wartość majątku przekroczy 2 miliony PLN, powstaną w roku założenia fundacji następujące obowiązki:

  • sporządzenia lokalnej dokumentacji cen transferowych zarówno po stronie fundacji, jak i fundatora (fundatorów),4
  • podpisania i złożenia informacji o cenach transferowych (TPR) zarówno po stronie fundacji, jak i fundatora (fundatorów)5.

Fundacja rodzinna

Instrument przyszłości do skutecznego planowania sukcesji w firmach rodzinnych

Sprawdź jak możemy pomóc
Działanie fundacji rodzinnej i obowiązki w zakresie cen transferowych

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o fundacji rodzinnej, fundacja może prowadzić działalność gospodarczą, m.in. w zakresie:

  • najmu, dzierżawy lub udostępniania mienia do korzystania na innej podstawie;
  • nabywania i zbywania papierów wartościowych, instrumentów pochodnych i praw o podobnym charakterze;
  • udzielania pożyczek: spółkom kapitałowym, w których fundacja rodzinna posiada udziały albo akcje, spółkom osobowym, w których fundacja rodzinna uczestniczy jako wspólnik oraz beneficjentom fundacji.

Powyżej wskazana działalność może być (lub w przypadku pożyczek – domyślnie jest) realizowana z podmiotami powiązanymi z fundacją rodzinną. W takiej sytuacji mogą pojawić się obowiązki związane z cenami transferowymi – w tym:

  • sporządzenie lokalnej dokumentacji cen transferowych,
  • analiz porównawczych,
  • formularzy TPR.

TPR-C za 2022 rok – pozostało niewiele czasu na wypełnienie obowiązków w zakresie raportowania cen transferowych

Do końca listopada należy złożyć formularz TPR-C

Dowiedz się więcej

Paradoksalnie fakt, iż fundacja rodzinna jest podmiotowo zwolniona z CIT nie tylko nie ogranicza, ale potencjalnie nawet rozszerza obowiązki związane z cenami transferowymi. Dotychczas bowiem spora część transakcji pomiędzy podmiotami krajowymi była zwolniona z konieczności sporządzenia dokumentacji lokalnych i analiz porównawczych (tzw. zwolnienie krajowe z art. 11n pkt 1 ustawy o CIT). Transakcje te były jedynie w ograniczonej formie pokazywane w formularzu TPR. Jeśli jednak stroną takiej transakcji będzie fundacja rodzinna, zwolnienie nie będzie mogło być zastosowane, co wynika wprost z art. 11 n pkt 1 lit. a ustawy o CIT6. W konsekwencji – w razie przekroczenia progów wartościowych dla transakcji z podmiotami powiązanymi – zarówno fundacja rodzinna, jak i podmioty powiązane będą podlegały pod określone ustawą obowiązki w zakresie cen transferowych bez możliwości zwolnienia.

W zależności od rodzaju transakcji progi wartościowe wynoszą7:

  • 2 mln PLN – dla transakcji najmu, dzierżawy lub udostępniania mienia do korzystania na innej podstawie,
  • 10 mln PLN – dla transakcji związanych z pożyczkami8, papierami wartościowymi oraz instrumentami pochodnymi i prawami o podobnym charakterze.

Analogicznie jak w przypadku opisywanej powyżej kwestii wniesienia mienia do fundacji, brak sporządzenia dokumentacji lokalnej lub brak złożenia formularza TPR dla transakcji realizowanych przez fundację rodzinną z podmiotami powiązanymi stanowią przestępstwa skarbowe zagrożone karą grzywny.

Terminy na sporządzenie dokumentacji cen transferowych za 2022 r.

Kiedy należy sporządzić dokumentację cen transferowych i kto musi tego dokonać?

Dowiedz się więcej
Jak zidentyfikować obowiązki i ograniczyć ryzyka cen transferowych przy fundacji rodzinnej

Mając na uwadze nowy charakter instytucji fundacji rodzinnej oraz niejednoznaczność przepisów (w szczególności w zakresie wniesienia mienia do fundacji) rekomendujemy rozważenie wdrożenia następujących działań, które pomogą zidentyfikować obowiązki i ograniczyć ryzyka w zakresie cen transferowych.

Przy zakładaniu fundacji rodzinnej

Działania:

a. wystąpienie z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej, która miałaby potwierdzić, że wniesienie mienia do fundacji rodzinnej nie stanowi transakcji kontrolowanej w rozumieniu przepisów o cenach transferowych lub ewentualnie

b. ostrożnościowe sporządzenie dokumentacji lokalnej i złożenie formularza TPR, jeśli wartość mienia wnoszonego do fundacji rodzinnej przekracza 2 mln PLN.

Termin sporządzenia dokumentacji oraz formularza TPR jest obecnie ustalony na odpowiednio dziesiąty i jedenasty miesiąc po zakończeniu roku podatkowego, w którym miały miejsce zdarzenia, tak więc wydawać się może, że jest jeszcze dużo czasu na złożenie wniosku o interpretację. Zwracamy jednak uwagę, iż na dzień publikacji, KAS nie wydał ani jednej takiej interpretacji, a w związku z tym nie sposób przewidzieć, jakie stanowisko zajmą organy podatkowe i czy podatnicy, którzy otrzymają negatywne interpretacje, nie będą zmuszeni do przygotowywania dokumentacji cen transferowych pod presją czasu.

W trakcie funkcjonowania i prowadzenia działalności przez fundację rodzinną

Działania:

a. weryfikacja, które podmioty będą uznane za powiązane z fundacją rodzinną, zgodnie z art. 11a ust. 1 pkt 4 ustawy o CIT / 23m ust. 1 pkt 4 ustawy o PIT;

b. weryfikacja wartości transakcji realizowanych z podmiotami powiązanymi w danym roku podatkowym;

c. sporządzenie odpowiedniej dokumentacji lokalnej oraz złożenie formularza TPR w razie realizowania transakcji o wartościach przekraczających progi ustawowe.

Należy również pamiętać, iż w wielu przypadkach – szczególnie, gdy do fundacji wniesione zostaną istotne aktywa – wartości transakcji już w pierwszym roku jej funkcjonowania mogą przekroczyć progi dokumentacyjne. Celowe wydaje się w takiej sytuacji przygotowanie odpowiednich analiz zawczasu, aby transakcje kontrolowane pomiędzy fundacją i jej podmiotami powiązanymi już od pierwszego dnia powiązań odpowiadały warunkom rynkowym i nie powstawała potrzeba korekty transakcji.

Co więcej, obowiązek stosowania cen rynkowych jest niezależny od obowiązku sporządzania dokumentacji cen transferowych – organy podatkowe są uprawnione do kontroli transakcji o dowolnej wartości i doszacowania dochodu w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości. Z tego powodu rekomendowane jest kompleksowe zaadresowanie obszaru cen transferowych na etapie tworzenia fundacji (lub niedługo po jej utworzeniu), co pozwoli nie tylko ograniczyć ryzyko, ale również lepiej zaplanować przepływy finansowe w biznesie objętym fundacją.

 

Przypisy:

1 Interpretacja ogólna Ministra Finansów z dnia 29 grudnia 2021 r., Nr DCT1.8203.4.2020

2 Brak charakteru ekwiwalentnego był jednym z argumentów użytych w interpretacji ogólnej, że wniesienie dopłat uregulowanych w art. 177-179 Kodeksu Spółek Handlowych nie stanowi transakcji kontrolowanej.

3 Np. interpretacja indywidualna z dnia 18 listopada 2021 r. nr 0111-KDIB2-1.4010.351.2021.2.AR, interpretacja indywidualna z dnia 23 kwietnia 2021 r., nr 0111-KDIB1-3.4010.38.2021.2.PC

4 Obowiązek nie powstanie dla fundatorów, jeżeli żaden z nich nie wniósł majątku większego niż 2 miliony PLN

Obowiązek nie powstanie dla fundatorów, jeżeli żaden z nich nie wniósł majątku większego niż 2 miliony PLN.

6 Zwolnienie od sporządzenia dokumentacji nie może być zastosowane, jeśli jakakolwiek ze stron transakcji jest podmiotowo zwolniona z CIT.

Dotyczy łącznej kwoty netto transakcji danego rodzaju z wszystkimi podmiotami powiązanymi w danym roku.

Kwota 10 mln PLN dotyczy kwoty głównej pożyczki/pożyczek.

 

Czy ta strona była pomocna?