Udzielenie kredytu na spłatę sumy gwarancyjnej poza klauzulą przeciw unikaniu opodatkowania

Artykuł

Grupy VAT dźwignią rozwoju polskich instytucji finansowych?

Biuletyn Zespołu Doradztwa Podatkowego dla Instytucji Finansowych | Komentarz eksperta 18/2020 | 7 września 2021 r.

Pod koniec lipca 2021 r. do konsultacji publicznych skierowany został projekt tzw. Polskiego Ładu obejmujący swoim zakresem kluczowe nowelizacje przepisów podatkowych. Oprócz wielu kontrowersyjnych zmian, w szczególności w podatkach dochodowych, w zakresie VAT przewidziano możliwość wspólnego rozliczania się przez kilku podatników w ramach tzw. „grupy VAT”.

Grupy VAT funkcjonują obecnie w większości państw członkowskich UE. Stanowią rozwiązanie przewidziane przez Dyrektywę VAT, która zakłada, że po konsultacji z unijnym komitetem VAT, każde państwo członkowskie UE może uznać za jednego podatnika osoby (podmioty) mające siedzibę na terytorium tego samego państwa członkowskiego, które będąc niezależnymi pod względem prawnym, są ściśle powiązane pod względem finansowym, ekonomicznym i organizacyjnym. Dyrektywa VAT nie przewiduje dalszych bardziej szczegółowych regulacji odnośnie do grup VAT, co pozostawia pewną dozę dowolności dla poszczególnych państw członkowskich UE w odniesieniu do jej implementacji, jak też wiąże się w zasadzie z brakiem ujednolicenia obowiązujących na terytorium UE regulacji. Z praktycznego punktu widzenia, grupy VAT składają się na podstawę efektywności rozliczeń VAT w krajowych grupach kapitałowych, jak też prowadzą do zapewnienia swego rodzaju konkurencyjności danego systemu podatkowego i ewentualnej przewagi podatników korzystających z grup VAT.

Implementacja wskazanych przepisów w Polsce i możliwość utworzenia grupy VAT, wedle projektu ustawy miałaby się opierać na zawarciu umowy grupy VAT na okres co najmniej 3 lat i warunku istnienia trojakiego rodzaju powiązań – finansowych, ekonomicznych oraz organizacyjnych. Wspomniane przesłanki – upraszczając – zakładają konieczność realizacji przez członków grupy VAT wspólnego interesu całej, współzależnej grupy kapitałowej, w której jeden z podmiotów posiada bezpośrednio ponad 50% udziałów w kapitale zakładowym pozostałych członków grupy VAT (podobnie jak w przypadku PGK, gdzie wartość ta wynosi 75%), a równocześnie podmioty te znajdują się pod wspólnym kierownictwem, co zdecydowanie nie stanowi przesadnie restrykcyjnych warunków.

Obecna propozycja ustawowa dotycząca warunku powiązań finansowych zakłada bezpośrednie posiadanie przez członka Grupy VAT ponad 50% udziałów w pozostałych członkach grupy VAT, co jednoznacznie nie wynika w treści Dyrektywy VAT. Mając na uwadze powyższy warunek oraz pozostałe założenia projektowanych zmian, przedstawione rozwiązanie w rezultacie wyklucza możliwość zastosowania przepisów dot. grup VAT przez instytucje finansowe z zagranicznymi udziałowcami (bez spółki holdingowej w Polsce), jak też przez grupy kapitałowe, których struktura własnościowa nie opiera się ściśle na pionowej hierarchii. Przedstawione rozwiązanie w obecnej postaci może tym samym budzić wątpliwości w kontekście zgodności z zasadami prawa unijnego. 

Co również warte podkreślenia, przedstawione wymogi różnią się diametralnie od założeń przedstawionych w ramach tzw. pre-konsultacji prowadzonych przez MF. Główna zmiana polega na uniezależnieniu utworzenia grupy VAT od wcześniejszego funkcjonowania danych podmiotów w ramach PGK w rozumieniu ustawy o CIT, co stanowiło kwestię sporną w relacjach MF z unijnym komitetem VAT.

Dotychczasowe regulacje prowadziły do konieczności żmudnego fakturowania transakcji wewnątrzgrupowych, co przy uwzględnieniu regulacji dotyczących cen transferowych, nie sprzyjało prostocie prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce. Clou omawianych rozwiązań sprowadza się do tego, że dostawy towarów i świadczenie usług przez podmioty należące do grupy VAT nie stanowią czynności podlegających opodatkowaniu VAT, co pozostaje równoznaczne z ustanowieniem reżimu neutralności VAT w ramach grupy VAT. Ponadto, czynności wykonywane przez każdy podmiot z grupy VAT na rzecz podmiotów spoza tej grupy (i stanowiące czynności opodatkowane) uznaje się za wykonywane przez tę grupę VAT, a prawo do odliczenia VAT ustala się z uwzględnieniem czynności wykonywanych przez wszystkie podmioty należące do grupy VAT na rzecz podmiotów spoza tej grupy.

Powyższe wpływa na odciążenie podatników na gruncie dokumentacyjnym w postaci możliwości sporządzania wyłącznie jednej deklaracji JPK_V7 czy też ograniczenia konieczności wystawiania wewnątrzgrupowych faktur (wymagane będzie prowadzenie odrębnej ewidencji transakcji wewnątrzgrupowych). Naturalnie będzie miało to również wpływ na bardziej podstawowe kwestie takie jak wyeliminowanie ryzyk podatkowych w zakresie prawidłowości stosowania zwolnień z VAT, czy też efektywnie umożliwi wdrożenie projektów, które dotychczas były uważane za nieefektywne ze względów podatkowych (np. utworzenie tzw. centrum usług wspólnych (SSC), które były uważane za nieopłacalne biorąc pod uwagę ciężar nieodliczalnego podatku VAT).

Dzięki omawianej neutralności VAT rozliczeń, istotne korzyści odniosą w szczególności instytucje finansowe czy też inne podmioty nieodliczające VAT, na rzecz których usługi świadczą podmioty stanowiące SSC. W tym zakresie, brak opodatkowania VAT usług pomiędzy podmiotami z grupy kapitałowej może wykreować istotne oszczędności sięgające nawet wielu milionów złotych w zestawieniu z dotychczasowymi rozliczenia danej grupy kapitałowej, jak też może prowadzić do oszczędności w zakresie kosztów administracyjno-księgowych.

Swego rodzaju łyżkę dziegciu w beczce miodu stanowi jednak regulacja, zgodnie z którą w okresie posiadania statusu podatnika przez grupę VAT oraz po utracie przez tę grupę tego statusu, członkowie grupy VAT odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania z tytułu podatku. Na marginesie warto równocześnie wskazać, iż zgodnie z przedstawionymi regulacjami, wprowadzenie grup VAT do polskiego porządku prawnego wpłynie na objęcie VAT świadczeń pomiędzy polskimi oddziałami a ich zagranicznymi centralami należącymi do grupy VAT, niezależnie od – tymczasowo – korzystnej interpretacji Dyrektora KIS (por. interpretacja indywidualna nr 0114-KDIP1-2.4012.190.2021.2.RD z 16 lipca 2021 r.), co stanowi realizację orzeczenia TSUE C-7/13 w sprawie Skandia America Corp. (USA), filia Sverige.

Zgodnie z założeniami MF, grupy VAT mogą poprawić konkurencyjność usług świadczonych przez polskie instytucje finansowe wobec instytucji finansowych z UE, które dotychczas mogły korzystać z analogicznych rozwiązań. Ponadto podatnicy mogą chociażby rozważyć wprowadzenie outsourcingu części wspólnych usług, co w ramach obowiązujących dotychczas przepisów mogło być często niekorzystne. W ocenie MF, grupa VAT to istotne uproszczenie rozliczeń pomiędzy powiązanymi podmiotami i znaczna korzyść finansowa dla przedsiębiorstw, z czym w zasadzie nie sposób się nie zgodzić. Pewne wątpliwości może budzić natomiast kwestia zawężającego charakteru powiązań finansowych, która może stawiać pod znakiem zapytania zgodność przedstawionych regulacji z Dyrektywą VAT i zasadami prawa unijnego.

Autor: Andrzej Dziuba, Konsultant, Zespół Doradztwa Podatkowego dla Instytucji Finansowych

Czy ta strona była pomocna?