Zmiany klimatu a sektor bankowy

Artykuł

Zmiany klimatu a sektor bankowy

Co rosnąca presja inwestorów, instytucji nadzoru i konsumentów związana ze zmianami klimatu oznacza dla sektora bankowego?

Ryzyka związane ze zmianami klimatu będą miały rosnący wpływ na wyniki finansowe firm, w tym także banków. Rosła będzie presja na rzetelną i adekwatną identyfikację, zarządzanie i raportowanie ryzyk klimatycznych. Oznacza to również większe ryzyko reputacyjne dla firm i instytucji, które będą zwlekać z podjęciem stosownych działań w tym zakresie. Strategie klimatyczne będą coraz wnikliwiej analizowane pod kątem potencjalnego greenwashingu i spójności z modelem biznesowym firmy. W tych okolicznościach zmieniać się będą również relacje i ramy współpracy między firmami a instytucjami finansowymi, które będą potrzebowały pogłębionej wiedzy o działalności swoich kredytobiorców. Z drugiej strony gospodarka potrzebuje stabilnego sektora finansowego, szczególnie w obliczu wyzwań związanych z zieloną transformacją. Aby sprostać tym potrzebom i wymogom nadzoru finansowego banki będą musiały uwzględnić kwestie klimatyczne w swojej działalności. Procesy dostosowawcze sektora bankowego już się rozpoczęły, ale daleka jeszcze droga do odporności sektora na ryzyka klimatyczne.

 

Zmiany klimatu a ryzyka bankowe

Postępujące zmiany klimatu i ich skutki będą najważniejszym globalnym wyzwaniem stojącym przed światową gospodarką w najbliższych dekadach. Niosą one ze sobą szereg ryzyk w wielu obszarach działalności (zob. np. TCFD, 2021, BIS, 2021), w tym dla sektora bankowego. Z jednej strony są to ryzyka fizyczne związane ze zmieniającym się klimatem (np. podnoszenie się poziomu mórz, zmiany wzorców opadów), ale także prowadzące do częstszych ekstremalnych zjawisk pogodowych (np. fale upałów, susze, powodzie). Z drugiej strony są to także ryzyka transformacyjne związane z ograniczaniem emisji gazów cieplarnianych i przechodzeniem do zero-emisyjnego modelu gospodarki (co wiąże się z zaostrzeniem regulacji i norm oraz opodatkowaniem emisji).

Ryzyka te, poprzez wpływ na klientów banków, przekładają się na tradycyjne ryzyka bankowe:

  • ryzyko kredytowe, gdy np. zniszczenia w wyniku powodzi powodują falę bankructw, jednocześnie zmniejszając wartość zabezpieczenia kredytów; podobnie, pod wpływem regulacji zwiększających koszty emisji gazów cieplarnianych, rosną koszty działalności firm, co może prowadzić do wzrostu udziału kredytów zagrożonych, a nawet straconych,
  • ryzyko płynności wynikające z kluczowej roli banków jako pośredników finansowych dokonujących transformacji krótkoterminowych depozytów w długoterminowe kredyty; ryzyko to rośnie, gdy ekstremalne zjawiska pogodowe prowadzą do nagłego wzrostu zapotrzebowania na gotówkę i prowadzą do spadku wysokości depozytów i zaciągania linii kredytowych,
  • ryzyko rynkowe, gdy gwałtowne zdarzenia pogodowe lub konieczność transformacji powodują istotne zmiany wyceny aktywów, np. spadek wartości aktywów powiązanych z terenami nadmorskimi albo wysokoemisyjnymi sektorami gospodarki; zmiany wycen mogą też przebiegać gwałtownie, co w skrajnych przypadkach może zagrażać stabilności systemu finansowego,
  • ryzyko operacyjne, które rośnie wraz z ryzykami fizycznymi (np. fala upałów zmniejszająca produktywność pracowników i prowadząca do zakłóceń w działaniu infrastruktury), jak i transformacyjnymi (np. rosnące obciążenia regulacyjne; ryzyko prawne, wynikające z zaniedbań w zarządzaniu ryzykami klimatycznymi),
  • ryzyko reputacyjne, szczególnie ważne z punktu widzenia banku jako instytucji zaufania publicznego; presja ze strony klientów na podjęcie działań będzie rosła wraz z materializacją ryzyk klimatycznych i lepszym rozumieniem skali czekających gospodarkę zmian.

Ryzyka te mogą materializować się w różnym stopniu w poszczególnych bankach, ale skala wyzwań, z jakimi będzie się mierzyć gospodarka może mieć wymiar systemowy. Na znaczenie ryzyk klimatycznych dla sektora bankowego w coraz większym stopniu zwracają uwagę banki centralne i instytucje nadzoru. Dotyczy to zarówno nadzoru nad działalnością poszczególnych banków, jak i monitorowania stabilności całego systemu finansowego. Od kiedy Bank Anglii w 2014 r. jako pierwszy wskazał na znaczenie ryzyk klimatycznych, problem ten podjęła w ramach nadzoru nad systemem finansowym większość banków centralnych. Duże znaczenie miała również współpraca tych instytucji w ramach Network for Greening the Financial System (NGFS, 2019). Instytucje nadzoru oczekują od instytucji finansowych włączenia kwestii klimatycznych do systemów zarządzania ryzykiem oraz raportowania ryzyk klimatycznych zgodnie z wiodącymi ujednoliconymi standardami w tym zakresie (co jest już obowiązkowe np. w Wielkiej Brytanii i Nowej Zelandii).


Ryzyka fizyczne stanowią zagrożenie dla jakości portfeli kredytowych

Coraz częściej występujące ekstremalne zjawiska pogodowe prowadzić mogą do spadku wartości zabezpieczeń kredytów, ale także do istotnego zaburzenia działalności gospodarczej i w efekcie pogorszenia wyników finansowych przedsiębiorstw. Zmiany klimatu już realnie wpływają na funkcjonowanie gospodarek, chociażby poprzez ekstremalnie niskie stany rzek w Europie w miesiącach letnich, co istotnie ogranicza działalność sektora energetycznego (brak wody do chłodzenia elektrowni jądrowych oraz wyłączenia hydroelektrowni). Co więcej, ze względu na dużą złożoność i inercję systemu klimatycznego, zmiany te będą postępować, na co w najbliższych trzech dekadach nie możemy już praktycznie wpłynąć.
Jednak jak pokazują wyniki pilotażowego stress-testu dotyczącego ryzyka klimatycznego opublikowane przez Europejski Bank Centralny (EBC) w lipcu 2022 r., kluczowe banki europejskie nie są wystarczająco przygotowane do zarządzania tym ryzykiem. W około 60% badanych banków przeprowadzane stress-testy i analiza scenariuszy nie obejmują jeszcze w sposób systemowy ryzyka klimatycznego i środowiskowego. Wiele banków zaczyna dopiero uwzględniać ryzyko klimatyczne w swoich modelach ryzyka kredytowego (EBC, 2022i).

 

Jednak w krótkim okresie to ryzyka transformacyjne są dużo ważniejsze

O ile ryzyka fizyczne zostały już praktycznie zdeterminowane poprzez ilość gazów cieplarnianych wyemitowanych do atmosfery od początku ery przemysłowej, o tyle ryzyka związane z tempem transformacji gospodarki do modelu zeroemisyjnego pozostają nieokreślone. Przejawiają się one nie tylko w postaci ryzyka regulacyjnego (np. w postaci opodatkowania sektorów wysokoemisyjnych w celu ograniczenia emisji), ale też ryzyka technologicznego, reputacyjnego czy rynkowego. Skala wyzwań koniecznych do osiągnięcia celu neutralności klimatycznej jest bezprecedensowa. Im szybciej podjęte zostaną skuteczne działania, tym większa szansa na uniknięcie scenariusza katastroficznego. Szybsze i bardziej radykalne działania wiążą się jednak z wyższymi kosztami transformacji. Z drugiej strony brak działań oznacza wyższe straty fizyczne i wyższe koszty adaptacji do coraz dalej idących i potencjalnie katastrofalnych zmian klimatu w przyszłości.

Dla wyników przedsiębiorstw i instytucji finansowych różnica między scenariuszem business as usual (z niezmienionym lub rosnącym poziomem emisji), a scenariuszem radykalnych działań (zerowe emisje netto w 2050 r.) jest ogromna. Wyniki pilotażowego stress-testu przeprowadzonego przez EBC wskazują, że szacowane straty dla sektora bankowego w ciągu najbliższych trzech dekad będą niższe, jeśli transformacja przebiegnie w sposób uporządkowany, niż jeśli nastąpi ona zbyt późno lub wcale (EBC, 2022). To wskazuje jak ważne (również z perspektywy banku) jest podjęcie działań odpowiednio wcześnie i uniknięcie chaotycznych, niekontrolowanych procesów dostosowawczych. W tym sensie transformacja oznaczać może również szansę dla podmiotów, które będą w stanie z sukcesem przeprowadzić ją wcześniej niż ich konkurenci. Jednak, jak zauważa EBC, różne scenariusze transformacji i ryzyko z nimi związane nie są jeszcze uwzględniane przez banki w ich długookresowych strategiach rozwoju.

 

Rosnące obawy klimatyczne będą zwiększać presję na działania regulacyjne

Presja na działania regulacyjne, w tym lepszą identyfikację, zarządzanie i raportowanie ryzyk klimatycznych, będzie zapewne rosła. Rosło będzie również ryzyko reputacyjne dla firm i instytucji, które będą zwlekać z podjęciem stosownych działań w tym zakresie. Wraz z większą ekspozycją na skutki zmian klimatu rosną obawy klimatyczne oraz oczekiwania co do skali podejmowanych działań publicznych. Do takich wniosków prowadzą wyniki badania przeprowadzonego przez Deloitte w 2021 r. w 26 krajach i dotyczącego Indeksu Postaw Klimatycznych (ang. Climate Sentiment Index, Deloitte, 2022).

Szczególne znaczenie w tym kontekście ma działalność instytucji finansowych, ze względu na ich kluczową rolę pośredników kredytujących funkcjonowanie gospodarki. Ich dalszy rozwój i sukces zależeć będzie od wdrażanych przez nie strategii zarządzania ryzykiem klimatycznym, pozwalającym z jednej strony minimalizować ryzyka fizyczne, ale także wykorzystywać szanse wiążące się z transformacją.

 

Raportowanie ryzyka finansowego związanego ze zmianami klimatu – Czego oczekują i wymagają inwestorzy i instytucje nadzoru?

Istotność tych ryzyk dla funkcjonowania firm i perspektyw gospodarki przyciąga rosnącą uwagę inwestorów i instytucji nadzoru. Od firm oczekuje się zarządzania i raportowania w obszarze ryzyka finansowego związanego ze zmianami klimatu w sposób wiarygodny i porównywalny, np. zgodnie ze standardami wypracowanymi przez Grupę Zadaniową ds. Ujawniania Informacji Finansowych związanych z Klimatem (Task Force on Climate-Related Financial Disclosures, TCFD).

Raportowanie w tym zakresie dla największych firm działających w UE staje się obowiązkowe od 2024 r. w związku z wdrożeniem unijnej dyrektywy o sprawozdawczości dotyczącej zrównoważonego rozwoju przedsiębiorstw (Corporate Sustainability Reporting Directive, CSRD), którą uzupełniają jednolite europejskie standardy sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju (European Sustainability Reporting Standard, ESRS). Standardy te w dużej mierze opierają się na rekomendacjach TCFD. Jak wynika z konsultacji przeprowadzonych przez Komisję Europejską, takie rozwiązania są zbieżne z rosnącymi oczekiwaniami instytucji finansowych, będących podmiotami sporządzającymi raporty, ale również ich użytkownikami.

Kolejną ważną regulacją jest obowiązująca już od marca 2021 r. dyrektywa dotycząca ujawniania informacji związanych ze zrównoważonym rozwojem w sektorze usług finansowych (Sustainable Finance Disclosure Regulation, SFDR), mająca na celu większą przejrzystość w ramach działalności prowadzonej przez uczestników rynku finansowego i doradców finansowych. Tymczasem, jak dowodzi przegląd dokumentów sprawozdawczych 58 spółek z indeksów WIG20, WIG30 oraz mWIG40 za 2021 rok, prawie połowa z nich (25) nie ujawnia jakichkolwiek działań prowadzonych w celu oszacowania ryzyka i szans klimatycznych dla swojej działalności (Deloitte, 2022i, wyniki badania sprawozdań spółek publicznych za 2022 r. dostępne będą w czerwcu 2023 r.). Co więcej, jednym z istotnych problemów wskazywanych przez liderów biznesu jest zjawisko greenwashingu, tj. przedstawiania mylących lub nawet nieprawdziwych informacji na temat wpływu własnej działalności na środowisko (Deloitte, 2022).

 

Kierunki rozwoju regulacji i wnioski dla sektora bankowego

  • Eliminacja praktyk greenwashingu. Rosnąca świadomość wyzwań klimatycznych i presja ze strony klientów oraz konsumentów sprawia, że coraz więcej podmiotów uwzględnia kwestie klimatyczne w swoich strategiach i zobowiązuje się do osiągnięcia konkretnych celów np. zerowych emisji netto w określonym horyzoncie czasowym. Jednak praktyka dowodzi, że finansowe skutki tego typu deklaracji i szerzej ryzyko klimatyczne często nie znajdują odzwierciedlenia w sprawozdaniach finansowych (zob. np. Carbon Tracker, 2022). Większa transparentność raportowania i przeciwdziałanie praktykom szeroko pojętego greenwashingu jest obecnie jednym z głównych kierunków rozwoju regulacji.
  • Spójność raportów zarządów i sprawozdań finansowych podmiotów dopuszczonych do obrotu na rynkach regulowanych. Kwestie klimatyczne zostały również zidentyfikowane jako jeden z kluczowych obszarów przy sporządzaniu sprawozdań finansowych za 2022 r. dla podmiotów dopuszczonych do obrotu na rynkach regulowanych EEA (ESMA, 2022). W szczególności przy ocenie sprawozdań finansowych istotne będzie to, czy zakres i waga informacji dotyczących kwestii klimatycznych zamieszczanych w raportach zarządów i innych dokumentach są adekwatne i spójne z tym, jak szanse i ryzyko klimatyczne są uwzględnione w raportach finansowych. Aby identyfikować i zapobiegać praktykom greenwashingu nadzór będzie mógł np. zakwestionować deklaracje i cele związane z ryzykami klimatycznymi, czy też zażądać dodatkowych wyjaśnień lub dowodów, że planowane i podjęte działania oraz tzw. kamienie milowe są zgodne i spójne z deklaracjami oraz z informacjami o skutkach finansowych tych deklaracji ujawnionych w raportach finansowych.
  • Standardy finansowego raportowania w obszarze ESG na potrzeby rynków kapitałowych. Presja inwestorów na stworzenie odpowiednich standardów raportowania w kwestiach ryzyk klimatycznych przyczyniła się do powstania międzynarodowej rady (International Sustainability Standards Board, ISBB), której misją jest opracowanie takich standardów (analogicznie do Międzynarodowych Standardów Rachunkowości). Standardy ISSB, określone jako IFRS Sustainability Disclosure Standards, (obecnie w fazie konsultacji, publikacja wersji ostatecznej oczekiwana w drugim kwartale 2023 r.) zdefiniują model finansowego raportowania w obszarze zrównoważonego rozwoju na potrzeby rynków kapitałowych. W modelu tym, według wstępnych informacji, firmy będą zobowiązane do wykorzystywania scenariuszy klimatycznych, bazując w tym zakresie na pracach TCFD, będą mogły korzystać również z gotowych scenariuszy przygotowywanych np. przez NGFS.
  • Stress-testy klimatyczne i zarządzanie ryzykiem klimatycznym w sektorze bankowym. Rosnąć będą również wymagania instytucji nadzoru w zakresie identyfikowania, mierzenia i zarządzania ryzykiem klimatycznym w działalności banków. Jedną z wiodących instytucji nadzoru w tym obszarze jest Europejski Bank Centralny, który po publikacji wytycznych (EBC, 2020) podjął już szereg działań w ramach nadzoru nad sektorem bankowym. Obok wspomnianego już wcześniej pilotażowego stress-testu klimatycznego był to przeprowadzany równolegle kompleksowy przegląd strategii, struktur zarządczych i praktyk zarządzania ryzykiem w 186 bankach, którego wyniki opublikowano na początku listopada 2022 r. (EBC, 2022ii). Jak wskazuje EBC w podejściu badanych banków brakuje często zaawansowanej metodyki i co niepokojące, znacznie nie doszacowują one zakresu i skali ryzyka klimatycznego. Zestaw obowiązkowych kamieni milowych określonych przez EBC obejmuje: kompleksową ocenę istotności wpływu ryzyk klimatycznych i środowiskowych na ich działalność (termin do marca 2023 r.), włączenie ryzyk klimatycznych i środowiskowych do struktur, strategii i systemów zarządzania ryzykiem (do końca 2023 r.) oraz integrację ryzyk klimatycznych i środowiskowych w ramach systemu stress-testów (do końca 2024 r.).

W przypadku pytań związanych z przygotowaniem organizacji do identyfikacji, zarządzania i raportowania ryzyk klimatycznych zapraszamy do kontaktu z ekspertami Deloitte!

Materiał powstał w oparciu o artykuł opublikowany w czasopiśmie Bezpieczny Bank: Łaszek A., Hołda P. Zmiany klimatyczne a sektor bankowy: Co rosnąca presja konsumentów i regulatorów oznacza dla banków. Bezpieczny Bank 4(89) 2022.

Przypisy:

Basel Committee on Banking Supervision, BIS (2021). Climate-related risk drivers and their transmission channels.

Carbon Tracker (2022). Still Flying Blind –The Absence of Climate Risk in Financial Reporting.

Deloitte (2022). Deloitte’s 2022 Climate Check Survey: Climate action ahead of COP27.
Deloitte (2022i). Ujawnienia ryzyk i szans związanych z klimatem. Rekomendacje TCFD.

EBC (2020). Guide on climate-related and environmental risks. Supervisory expectations relating to risk management and disclosure.

EBC (2022). 2022 climate risk stress test.

EBC (2022i). Good practices for climate-related and environmental risk management. Observations from the 2022 thematic review.

EBC (2022ii). Walking the talk Banks gearing up to manage risks from climate change and environmental degradation. Results of the 2022 thematic review on climate-related and environmental risks.

European Securities and Markets Authority (ESMA) (2022). Public Statement: European common enforcement priorities for 2022 annual financial reports. ESMA32-63-1320.

NGFS (2019). A call for action. Climate change as a source of financial risk. Network for Greening the Financial System. First Comprehensive Report.

TCFD (2021). Implementing the Recommendations of the Task Force on Climate-related Financial Disclosures.

Czy ta strona była pomocna?