CSR, zrównoważony rozwój, raportowanie niefinansowe

Artykuł

Smog – jeden z najważniejszych czynników ryzyka zdrowotnego w Polsce

Sustainability Insights (12/2017)

84% ludności na świecie oddycha zanieczyszczonym powietrzem. Rocznie na skutek smogu umierają 3 miliony osób, dla porównania, w wypadkach komunikacyjnych 1,3 miliona. Dlatego to właśnie zanieczyszczenie powietrza jest zaliczane przez WHO do najważniejszych czynników ryzyka zdrowotnego na świecie.

Stężenie zanieczyszczeń na mapie świata

Źródło: WHO

Mimo, iż na globalnych mapach sytuacja Polski nie wygląda groźnie, to według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) w kategorii zanieczyszczenia powietrza pyłami zawieszonymi PM10 i rakotwórczym benzo(a)pirenem, Polska zajmuje pierwsze miejsce w Europie. Pod względem zanieczyszczenia pyłami PM2,5 plasujemy się na drugiej pozycji. Z kolei z danych Komisji Europejskiej wynika, że aż 33 z 50 miast o największym stężeniu zanieczyszczeń powietrza w Unii Europejskiej leży w Polsce.

Głównym źródłem emisji pyłów do powietrza w Polsce, według danych Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska, są:

Źródło: GIOS

Wpływ smogu na zdrowie i życie

Zanieczyszczenie powietrza znajduje się na 4 miejscu pośród 10 najważniejszych globalnych czynników ryzyka związanych z zachowaniem, środowiskiem, pracą i metabolizmem. Większymi zagrożeniami dla zdrowia są tylko zła dieta oparta o wysoko przetworzone produkty, palenie tytoniu i wysokie ciśnienie tętnicze. W Polsce, wg danych IHME 2016, smog znajduje się na 7 miejscu wśród tych najbardziej szkodliwych czynników i jest przyczyną 10% chorób i zgonów.

Długotrwałe przebywanie w zanieczyszczonym powietrzu upośledza funkcje obronne dróg oddechowych, torując drogę infekcjom, utrudnia też wymianę gazową w płucach, co powoduje większe obciążenie serca. Jak wymieniał podczas konferencji Global Clean Air Summit, epidemiolog prof. Michal Krzyżanowski – oddychanie zanieczyszczonym powietrzem przyczynia się do rozwoju wielu groźnych chorób związanych z układem oddechowym (astma, niewydolność oddechowa, zapalenie oskrzeli, choroby płuc), układem krążenia (zawał, zator, udar, bóle w klatce piersiowej), oraz nowotworów.

Pył PM 2,5 uważany jest za szczególnie groźny dla zdrowia, bo przenika do naczyń krwionośnych z płuc, w których się gromadzi i niszczy układ krwionośny. Najbardziej narażone na negatywny wpływ zanieczyszczonego powietrza są kobiety w ciąży, małe dzieci i seniorzy. Dlaczego tak się dzieje? Ponieważ cząsteczki pyłów PM10 i PM 2,5 są tak małe, że przenikają przez komórki. Jeśli dostaną się do płodu, bardzo negatywnie wpływają na jego rozwój. Dzieci rodzą się z niską masą urodzeniową i słabiej rozwiniętymi płucami. Przekłada się to w późniejszym czasie na ogólny rozwój intelektualny i fizyczny dziecka.

Skutki zanieczyszczonego powietrza w Polsce

Z danych Komisji Europejskiej wynika, że rocznie z powodu zanieczyszczenia powietrza umierają w Polsce 44 tysiące osób – w tym 36% na raka płuc, 34% z powodu wylewów, a 27% na choroby serca. W okresach wzmożonej koncentracji zanieczyszczeń, nazywanej epizodami smogowymi, konsekwencje zdrowotne są szczególnie widoczne. Tak było w styczniu 2017 roku w Polsce gdzie przez kilka dni dopuszczalne stężenie toksyn w powietrzu zostało przekroczone 6-krotnie. Niekorzystne warunki atmosferyczne (bardzo niska temperatura), bardzo wysokie zanieczyszczenie powietrza oraz duża liczba przypadków grypy i infekcji grypopodobnych doprowadziły do wzrostu zgonów o 10 tys. w stosunku do porównywalnych okresów w poprzednich latach – podsumowywał prof. Michal Krzyżanowski w swojej prezentacji.

Redukcja zanieczyszczeń

Koszty zdrowotne narażenia Polaków na zanieczyszczenia powietrza wymagają szybkich działań dla radykalnego zmniejszenia poziomu zanieczyszczeń. Skutki smogu to przede wszystkim więcej przewlekłych chorób i przedwczesnych śmierci, a ekonomicznie przekłada się to na absencję w pracy, niższą produktywność pracowników, ograniczenie przychodów z turystyki i rekreacji, czy spadek wartości nieruchomości w zanieczyszczonych miastach. W oparciu o dane WHO naukowcy oszacowali, że złej jakości powietrze kosztuje Polskę równowartość 13% PKB rocznie. To drugi, po naszych zachodnich sąsiadach – Niemcach, najwyższy koszt w Europie. To pokazuje, że roczne koszty zdrowotne np. horyzoncie 10 lat powinny znacząco przewyższyć koszty związane z ograniczeniem emisji (np. rozbudowa infrastruktury, wymiana urządzeń, ew. wzrost kosztów ogrzewania i ew. wsparcia publicznego dla osób dotkniętych tzw. ubóstwem energetycznym).

WHO przygotowało „mapę drogową” globalnych działań mających ograniczyć szkodliwy wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie. Wśród nich znalazły się między innymi:

a) Edukacja na temat wpływu zanieczyszczeń na zdrowie oraz przygotowanie efektywnych działań prewencyjnych

b) Szacowanie wielkości szkód zdrowotnych przypisanych zanieczyszczeniom powietrza i informowanie o nich, w ramach monitorowania realizacji Celów Zrównoważonego Rozwoju (SDG)

c) Przywództwo i koordynacja na poziomach globalnym, regionalnym, narodowym i lokalnym, zapewniające synergię z innymi politykami czy dokumentami, takimi jak krajowe strategie zrównoważonego rozwoju czy Porozumienie Paryskie ws. zmian klimatu

d) Wzmocnienie instytucjonalne sektora zdrowia umożliwiające analizowanie i wpływanie na procesy decyzyjne dotyczące redukcji skutków zdrowotnych zanieczyszczeń oraz wdrażanie wytycznych WHO dotyczących jakości powietrza.

24 sierpnia 2012 r. weszło w życie rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu. Zgodnie z jego wytycznymi dopuszczalna średnia dobowa norma emisji pyłu zawieszonego w powietrzu PM10 to 50 mikrogramów na metr3. Przekroczenie wartości progowej 200 mikrogramów na metr3 musi być podane do publicznej wiadomości, natomiast przekroczenie 300 mikrogramów na metr3 oznacza stan alarmowy, kiedy należy starać się ograniczyć przebywanie na wolnym powietrzu.

 

Subskrybuj "Sustainability Insights"

Subskrybuj na e-mail powiadomienia o nowych wydaniach tego biuletynu.

Powiązane tematy