Gebrek aan aandacht voor publiek-private samenwerking deze verkiezingen

Article

Gebrek aan aandacht voor publiek-private samenwerking deze verkiezingen

Hoe samenwerking kan bijdragen aan een veiliger Nederland

De Tweede Kamerverkiezingen staan voor de deur en politieke partijen presenteren hun plannen voor de toekomst. In dit artikel beschouwen we hun visies op de (financiële) veiligheid van Nederland. Hoe zien zij dit in de toekomst voor zich en is dit voldoende voor een veiliger Nederland?*

Criminaliteit waarbij boven- en onderwereld sterk met elkaar verbonden zijn, is een hardnekkig en groeiend probleem. In de afgelopen kabinetsperiode hebben we een dieptepunt gezien met de liquidatie van advocaat Derk Wiersum en de hoeveelheid onderschepte cocaïne naar een nieuw record zien oplopen. De financiële belangen die de criminele sector heeft in Nederland zijn aanzienlijk, maar nog steeds voor een groot deel onzichtbaar. Met een geschatte 16 miljard euro die jaarlijks in Nederland wordt witgewassen is het duidelijk dat er grote stappen nodig zijn om dit stevig terug te dringen.

Het verbeteren van de weerbaarheid van financiële infrastructuur zodat criminele organisaties geen ingang vinden, speelt een belangrijke rol in het beperken van deze vormen van criminaliteit. Want als het verdiend vermogen van criminelen niet kan worden witgewassen om uit te geven, valt hun verdienmodel uiteen.

Een grote kans om die weerbaarheid te verbeteren ligt bij een actievere samenwerking tussen publieke en private partijen. De publieke partijen bezitten een schat aan kennis en informatie over de meest recente vormen van witwassen. Door te delen met de private sector, kan daar gerichter gezocht worden op relevante signalen die dan onder meer weer kunnen worden teruggevoerd aan de overheid, die immers het primaat heeft op opsporing en vervolging. Deze wisselwerking bestaat in beperkte vormen, maar experimenten waar de samenwerking wordt geïntensifieerd tonen aan dat er nog veel meer potentie is

Samenwerking in de verkiezingsprogramma’s

Verschillende partijen hebben een diverse selectie aandachtspunten om aan de veiligheid van Nederland te werken. Naast specifiekere plannen zoals legaliseren van softdrugs, XTC en paddo’s (GroenLinks) of de mogelijkheid tot het afpakken van geld zonder veroordeling als de herkomst niet kan worden aangetoond (D66 en VVD), wordt in bijna alle partijprogramma’s een of meerdere vormen van samenwerking genoemd om in te investeren. Dit wordt breed gedragen als een belangrijke zet in de strijd tegen complexere vormen van criminaliteit.

De samenwerkingsvormen die genoemd worden vallen ruwweg in drie categorieën uiteen: regionaal, nationaal en internationaal. Op regionaal niveau kennen we reeds de Regionale Informatie en Expertise Centra (RIEC's). Deze spelen een belangrijke rol om lokale samenwerking te bevorderen bij het bestrijden van ondermijnende criminaliteit. Deze RIEC's richten zich hierbij op de samenwerking tussen politie, gemeenten, het OM en de Belastingdienst. Hierbij wordt kennis uitgewisseld op wat voor manier criminelen vergunningen, subsidies en overheidsopdrachten misbruiken voor onder andere fraude en witwassen. De ChristenUnie benoemt in haar programma deze vorm van samenwerking specifiek met als doel om ook de kwetsbaren van onze samenleving te kunnen ondersteunen, juist door die lokale aanpak.

CDA en VVD hebben de focus vooral op nationale samenwerking en benoemen daarbij de samenwerking tussen het OM, de FIOD en de belastingdienst als belangrijkste speerpunt. VVD maakt dit explicieter door te pleiten voor speciaal ingerichte locaties waar vrijelijk relevante informatie tussen deze partijen kan worden gedeeld, hetgeen onder normale omstandigheden niet zomaar kan vanuit onder andere privacyoverwegingen. Dit kan zeker voor complexere (financiële) criminaliteit een verschil maken tussen de onderdelen van de puzzel hebben en het complete plaatje zien.

Op internationaal niveau worden de samenwerkingsplannen wat abstracter. Zo wil GroenLinks dat de commissie van toezicht op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten kan samenwerken met andere toezichthouders in Europa. CDA gaat verder en wil ook de samenwerking van opsporing en justitiële diensten versterken. D66 gaat op de Europese route en wil versterking van Europa, Eurojust en het Europees Openbaar Ministerie. Hoewel abstract, is samenwerking op Europees niveau van cruciaal belang om internationale criminaliteit de pas af te snijden. Drugshandel en andere vormen van op winst gerichte misdaad, stoppen niet bij de grens. De bijbehorende criminele geldstromen zijn daarmee bijna per definitie internationaal gedreven.

De voorgestelde plannen hebben stuk voor stuk potentie om Nederland een stukje veiliger en weerbaarder te maken. Kennis- en informatiedeling op ieder niveau kan er aan bijdragen dat relevante signalen bij elkaar komen en juist worden geïnterpreteerd. Het zijn echter allemaal initiatieven die volledig binnen de overheid blijven, terwijl afgelopen jaren de poortwachtersfunctie van de private sector onder een vergrootglas heeft gelegen.
 

Breid de focus op samenwerking uit met publieke partijen

Opvallend is daarmee de beperkte aandacht in de partijprogramma’s voor zogenoemde Publiek-Private-Samenwerkingen (PPS). Hoewel deze vorm van samenwerking in een enkel programma wordt onderschreven, komen de partijprogramma’s op dit vlak tot weinig concreets.

De beoogde samenwerkingen richten zich vooral op de repressieve kant van veiligheid: het achteraf opsporen en bestraffen van criminaliteit. Mede daarom lijkt er een grote opening te zijn voor publiek-private samenwerkingen die zich richten op het meer weerbaar maken van de maatschappij tegen vormen van criminaliteit en ondermijning. Door kennisdeling en samenwerking kunnen signalen eerder worden opgepakt, en kunnen de mogelijkheden van ons financiële systeem waar criminelen misbruik van maken, worden geblokkeerd. Dit is een belangrijke toevoeging in het tegengaan van criminele activiteiten. De repressieve maatregelen stoppen bestaande criminaliteit, maar door misbruik moeilijker te maken, wordt er voorkomen dat een criminele organisatie kan beginnen en groeien.

De private partijen zitten op posities waar witwastransacties kunnen worden geblokkeerd voor uitvoering. Zo kwam uit de hoek van het VNO-NCW recent het rapport 'Samen' waarin wordt gekeken naar de samenwerking van notarissen, makelaars/taxateurs en overheidsinstellingen om witwassen en fraude bij onroerendgoedtransacties te voorkomen. Opvallende bevinding hieruit is dat het niet naleven van onderzoeks-, meld- en bewaarplicht veelal ligt in 'opstandige betrokkenheid': er is steeds meer draagvlak voor de verplichtingen, maar de ondoorzichtigheid van de keten en het veronderstelde geringe effect van meldingen bekoelen de welwillendheid om actief mee te werken. Klachten die overigens in de gehele financiële industrie worden genoemd. Door juist de samenwerking op te zoeken en de private partijen actief te betrekken, rechtstreeks of via brancheorganisaties, kan deze betrokkenheid worden gestimuleerd.

In de bancaire wereld worden al actief stappen gezet in de publiek-private samenwerking. Onder de noemer van de Fintell Alliance NL werken de Volksbank, Rabobank, ABN AMRO en de ING samen met de Financial Intelligence Unit (FIU). Vanuit de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (wwft) hebben de banken de plicht om ongebruikelijke transacties te melden bij de FIU. Door de samenwerking actief op te zoeken, zijn de banken in staat om inhoudelijk betere meldingen te doen omdat ze snappen waar de FIU naar op zoek is. Anderzijds kan de FIU gerichter informatie delen en opvragen waar de opsporing daadwerkelijk mee verder kan.
 

Stappen naar meer publiek-private samenwerking

Uiteraard zijn meer samenwerking wensen en daadwerkelijk samenwerken twee verschillende dingen, helemaal als het gaat om samenwerking met de private sector waar de overheid samenwerking niet simpelweg kan opleggen. Echter, het feit dat er vanuit de werkgeversorganisatie een rapport naar buiten komt omtrent (publiek-private) samenwerking laat zien dat er ook vanuit de deze sector welwillendheid is om de veiligheid van het financiële stelsel te verbeteren.

Om dit verder te stimuleren is van belang dat er vanuit de overheid meer duiding moet komen ten gunste van publiek-private samenwerkingen en wat er mogelijk is onder de nieuwe Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden (WGS). Of als deze niet wordt aangenomen een plan B te hebben hoe samenwerkingsverbanden wel effectief kunnen zijn. Dergelijke duidelijke kaders maken het aantrekkelijker om samenwerking te onderzoeken, doordat op de inhoud gefocust kan worden in plaats van op de randvoorwaarden. Door op deze manier te faciliteren, wordt een veel breder veld aan spelers geactiveerd.


* De partijprogramma’s van de volgende partijen zijn geanalyseerd voor dit artikel: CDA, CU, D66, GroenLinks, PVDA, PVDD, PVV en VVD.
 

Did you find this useful?