Interpretacja ogólna - rozpoznanie kosztu podatkowego z tytułu straty na sprzedaży obligacji

Artykuł

Interpretacja ogólna - rozpoznanie kosztu podatkowego z tytułu straty na sprzedaży obligacji

Biuletyn Zespołu Doradztwa Podatkowego dla Instytucji Finansowych | Komentarz eksperta 15/2020 | 7 czerwca 2021 r.

W ostatnim czasie pojawiła się potrzeba zapewnienia jednolitego stosowania przepisów prawa podatkowego w sprawie ustalenia kosztów uzyskania przychodów z odpłatnego zbycia skarbowych papierów wartościowych (SPW) na gruncie podatku dochodowego od osób prawnych. W tym celu Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej wydał w dniu 26 kwietnia 2021 r. interpretację ogólną.

Wprowadzenie

W ostatnim czasie pojawiła się potrzeba zapewnienia jednolitego stosowania przepisów prawa podatkowego w sprawie ustalenia kosztów uzyskania przychodów z odpłatnego zbycia skarbowych papierów wartościowych (SPW) na gruncie podatku dochodowego od osób prawnych. W tym celu Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej wydał w dniu 26 kwietnia 2021 r. interpretację ogólną sygn. SP4.8203.2.2020.

Minister Finansów zauważa, że w obrocie prawnym co prawda nie brakuje interpretacji indywidualnych dotyczących zbycia papierów wartościowych lub wierzytelności (w tym obligacji) w świetle ustawy o CIT, w szczególności w świetle art. 16 ust. 1 pkt. 8 i 39 ustawy o CIT, niemniej jedynie dwie interpretacje indywidualne dotyczą wprost SPW i ustalenia kosztów uzyskania przychodów z tytułu ich zbycia.

W pierwszej z nich organ interpretacyjny wyraził opinię o ustaleniu takich kosztów na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 8 (Interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z 2 grudnia 2016 roku, sygn. 0461.ITPB3.4510.528.2016.2.MJ), co pozwala na potrącenie w koszty uzyskania przychodów całości faktycznie poniesionych wydatków na nabycie obligacji skarbowych jako papierów wartościowych. W drugiej interpretacji organ interpretacyjny stanął na stanowisku o ustaleniu ww. kosztów na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy o CIT, ale z uwzględnieniem art. 16 ust. 1 pkt 39 ustawy o CIT, który wprowadza zasadę, że nie stanowi kosztu podatkowego strata z tytułu sprzedaży wierzytelności. Ta interpretacja wyłącza zatem możliwość rozpoznania w kosztach podatkowych części tych wydatków, ograniczając je do części równej przychodowi z odpłatnego zbycia wierzytelności (Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 21 maja 2020 roku (sygn. 0111-KDIB1-2.4010.125.2020.1.MS).

 

Interpretacja ogólna

Minister postanowił więc rozważyć w interpretacji ogólnej jak należy ustalić koszty uzyskania przychodów z odpłatnego zbycia skarbowych papierów wartościowych (bonów i obligacji emitowanych przez Skarb Państwa) na gruncie ustawy o CIT.

Na wagę trafiły przepisy art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy w konfrontacji z jej art. 16 ust. 1 pkt 39. W opinii Ministra Finansów, wydatki na skarbowe papiery wartościowe są kosztami uzyskania przychodów w rozumieniu art. 15 ust. 1 w związku z art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy CIT, tj. w pełnej wysokości, natomiast wyłączenie z kosztów uzyskania przychodów straty z odpłatnego zbycia wierzytelności, które wynika z art. 16 ust. 1 pkt 39 ustawy CIT, zdaniem Ministra Finansów nie obejmuje zbycia skarbowych papierów wartościowych.

Minister Finansów stanął na stanowisku, że nie można zaakceptować wykładni przepisów ustawy o CIT, która prowadziłaby do niespójnej kwalifikacji tego samego zjawiska gospodarczego lub tej samej instytucji prawnej na gruncie różnych przepisów. Nie powinno dochodzić do sytuacji, gdy SPW są jednocześnie nazywane i traktowane jako obligacja, papier wartościowy, pożyczka i wierzytelność. Skoro zgodnie z definicją legalną: „skarbowy papier wartościowy jest papierem wartościowym, w którym Skarb Państwa stwierdza, że jest dłużnikiem właściciela takiego papieru, i zobowiązuje się wobec niego do spełnienia określonego świadczenia, które może mieć charakter pieniężny lub niepieniężny”, a wśród SPW należy wyróżnić dwa rodzaje papierów wartościowych - bony skarbowe i obligacje skarbowe, to nie powinno budzić wątpliwości, że art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy o CIT (który stanowi, że wydatki na nabycie papierów wartościowych są kosztem uzyskania przychodu z ich odpłatnego zbycia), obejmuje swoim zakresem przedmiotowym SPW.

Czym zatem kierowano się przy przyporządkowaniu stanu faktycznego zbycia SPW pod normę art. 16 ust. 1 pkt 39 ustawy o CIT? Wynikało to z faktu, że sądy administracyjne w niektórych wyrokach utożsamiały pojęcia obligacji i wierzytelności, argumentując, iż obligacja inkorporuje, tj. zawiera w sobie wierzytelność. Minister wskazał przykładowo na uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2015 roku, sygn. akt: II FSK 1143/13: „…skoro obligacja ma charakter pożyczkowy, to tym samym wierzytelność inkorporowana w obligacji jest wierzytelnością pożyczkową, którą ta obligacja potwierdza (inkorporuje) i mieści się pojęciu wierzytelności o jakiej mowa w art. 16 ust. 1 pkt 39 […]”, a także na uzasadnienie nieprawomocnego wyroku WSA w Warszawie z 6 grudnia 2019 roku, sygn. akt: III SA/Wa 849/19: „…zbycie obligacji zawiera w sobie również zbycie wierzytelności, której istnienie ta obligacja potwierdza. W związku z tym do zbycia obligacji przez bank na rzecz inwestora będzie miał zastosowanie przepis art. 16 ust. 1 pkt 39 […]”.

Zatem czy nazwany wprost w przepisie prawa podatkowego przedmiot zbycia, tj. SPW można utożsamiać ze składnikiem innej instytucji prawnej, tj. wierzytelności inkorporowanej w SPW czy z tytułu SPW, nawet jeżeli ów składnik jest kluczowy czy konstytutywny dla tego przedmiotu? Jest to tym bardziej zasadna wątpliwość, że pojęcie wierzytelności w rozumieniu cywilistycznym jest składnikiem praktycznie każdej umowy cywilno-prawnej, nazwanej i nienazwanej.

W ocenie Ministra Finansów, wykładnia pojęcia "wierzytelność" użytego w przepisie art. 16 ust. 1 pkt 39 ustawy o CIT nie może prowadzić do objęcia zakresem przedmiotowym tego przepisu bezwarunkowo i bezwzględnie wszystkich wierzytelności zawartych w przedmiocie odpłatnego zbycia lub wynikających z niego. Prowadziłoby to bowiem do ryzyka naruszenia dyrektywy ścisłej wykładni przepisów mających charakter wyjątku od zasady i zakazu rozszerzającej wykładni takich przepisów. Ponadto, byłaby to wykładnia prowadząca do nieracjonalnych skutków w zakresie opodatkowania zbycia rzeczy i praw majątkowych.

Ponadto godne uwagi jest, iż przy założeniu zastosowania art. 16 ust. 1 pkt 39 ustawy o CIT do zbycia SPW, mogłoby to doprowadzić do nieproporcjonalnego opodatkowania wyniku z tytułu obrotu obligacjami skarbowymi w części odsetkowej (opodatkowanie przychodu) w stosunku do części kapitałowej (brak opodatkowania). Faktycznie poniesione wydatki na nabycie obligacji skarbowych w części odsetkowej, wprost dozwolone w art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy o CIT jako koszty uzyskania przychodów, mogłyby być wyłączone z kosztów na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 39 ustawy o CIT.

 

Komentarz eksperta

Wydaną interpretację ogólną należy ocenić pozytywnie. Niewątpliwie przyczyni się do rozwiania wątpliwości podatników i organów podatkowych, szczególnie, że przypadki odstąpienia od wykładni przyjętej w interpretacji ogólnej ministra właściwego do spraw finansów przez organy podatkowe należą do rzadkości.

W mojej opinii analiza ustawy o CIT wskazuje, że Minister Finansów słusznie wskazuje w interpretacji ogólnej, że nie można utożsamiać dłużnego skarbowego papieru wartościowego z wierzytelnością, kredytem lub pożyczką. Przemawia za tym wykładnia celowościowa, jak również systemowa. Choć każdy dłużny papier wartościowy inkorporuje w sobie wierzytelność, tj. uprawnienie wierzyciela odnoszące się do świadczenia dłużnika, nie oznacza to, że można stawiać znak równości pomiędzy pojęciem wierzytelności, a SPW.

Zatem w przypadku zbycia obligacji skarbowych przed wykupem obligacji przez emitenta przy cenie zbycia odpowiadającej tylko wartości nominalnej, to w przypadku zastosowania art. 16 ust. 1 pkt 39 ustawy o CIT, faktycznie poniesione wydatki na nabycie obligacji skarbowych byłyby wyłączone z kosztów uzyskania przychodów w części odsetkowej. Nieproporcjonalne opodatkowanie wyniku z tytułu obrotu obligacjami skarbowymi w części odsetkowej (opodatkowanie przychodu) w stosunku do części kapitałowej (brak opodatkowania) naruszałoby sens podatku dochodowego, który polega na opodatkowaniu dochodu.

Przy okazji wydania tej Interpretacji ogólnej, należy zadać sobie pytanie, czy argumentacja tam podniesiona może znaleźć zastosowanie przy ustaleniu kosztów uzyskania przychodów z odpłatnego zbycia papierów wartościowych innych niż skarbowe. W końcu definicje obligacji tzw. korporacyjnych oraz obligacji skarbowych różnią się praktycznie jedynie osobą emitenta. W jednym przypadku dłużnikiem obligatariusza jest emitent „korporacyjny”, a w drugim przypadku dłużnikiem obligatariusza jest emitent „państwowy” – Skarb Państwa, co jest argumentem aprobującym. Niemniej obecnie jest za wcześnie, aby udzielić jednogłośnej odpowiedzi na pytanie czy interpretacja ogólna powinna mieć zastosowanie także do papierów wartościowych innych niż skarbowe, choć wydaje się, że istnieją mocne argumenty aby traktować analogicznie opodatkowaniu obu rodzajów papierów wartościowych. Pozostaje śledzić Biuletyn Informacji Publicznej w oczekiwaniu na pierwsze interpretacje indywidualne po wydaniu omawianej interpretacji ogólnej, które odniosą się do ustalenia kosztów uzyskania przychodów z odpłatnego zbycia tzw. korporacyjnych papierów wartościowych, bądź na informacje, że organy podatkowe nie wydają w tym zakresie interpretacji indywidulanych, wskazując, że w takim wypadku zastosowanie ma interpretacja ogólna.

 

Autor: Rafał Michalik, Konsultant, Zespół Doradztwa Podatkowego dla Instytucji Finansowych

Czy ta strona była pomocna?