podcast

Punkty widzenia

Podcast Podatki/Prawo: Podatkowe aspekty przekazywania darowizn w czasie epidemii COVID-19

Perspektywa VAT i CIT

Nagranie z dnia 17 czerwca 2020 r.

W czasie epidemii koronawirusa SARS-CoV-2 wprowadzono przepisy zachęcające do darowizn sprzętu ochronnego na rzecz szpitali czy stacji ratownictwa medycznego. Ze wsparcia korzystają także darowizny komputerów dla szkół. W przepisach tarczy antykryzysowej oraz rozporządzeń dla darczyńców przewidziano ulgi dotyczące podatków dochodowych i VAT.

Zaproponowane ułatwienia są z pewnością cenne dla służby zdrowia czy szkolnictwa. Należy jednak pamiętać, że aby z nich skorzystać należy spełnić pewne warunki, o których opowiadają doradcy podatkowi, Paweł Komorowski, Starszy Menedżer oraz Krzysztof Kutek, Menedżer.

Po stronie darczyńców pojawia się obowiązek właściwego udokumentowania i rozliczenia takich darowizn. Odpowiednia dokumentacja jest wymagana nie tylko w przypadku tych nadzwyczajnych zachęt. Wciąż obowiązują bowiem przepisy o darowiznach na cele ze sfery zadań publicznych.

Aby darowizna towaru korzystała z zerowej stawki VAT przy tzw. samonaliczeniu, musi spełniać pewne przesłanki, wymienione w rozporządzeniu Ministra Finansów.

W szczególności muszą to być wyroby medyczne. To także środki ochrony osobistej takie jak maseczki, nawet niebędące wyrobem medycznym

– informuje Krzysztof Kutek.

Eksperci przypominają, że zarówno do celów preferencji VAT, jak też ulgi w podatku dochodowym, umowy darowizny powinny mieć formę pisemną.

W przypadku darowizn pieniężnych na cele ze sfery zadań publicznych, dokonywanych na podstawie dotychczasowych przepisów, istnieje limit 10% podstawy opodatkowania. Przepisy z tzw. tarczy antykryzysowej takiego limitu już nie przewidują

– zaznacza Paweł Komorowski.

 

Transkrypcja:

Paweł Rochowicz: Wciąż żyjemy w nadzwyczajnym, także gospodarczo, czasie epidemii koronawirusa. Interesy większości firm zostały zakłócone. Niemniej jednak, wiele z nich, w odruchu społecznej odpowiedzialności pospieszyło z pomocą tym, którzy tej pomocy dziś najbardziej potrzebują. Chodzi np. o lekarzy, ratowników medycznych i szpitale, które potrzebują sprzętu ochronnego, w tym maseczek oraz aparatury leczniczej. Szpitale dostały takie sprzęty od firm w formie darowizny. Także wiele restauracji, choć one do niedawna jeszcze nie mogły normalnie działać, wspomaga lekarzy bezpłatnymi posiłkami. Szkoły, które przeszły na zdalny tryb nauczania potrzebują laptopów dla uczniów, których nie stać na taki sprzęt. Wielu przedsiębiorców taki właśnie podarowało szkołom. Wszystkie szlachetne odruchy mają swoje skutki podatkowe. Wprawdzie w czasie epidemii wprowadzono w prawie dodatkowe zachęty dla darowizn, ale to nie zwalnia darczyńców od właściwego ich udokumentowania i rozliczenia. Zresztą niezależnie od rozwiązań nadzwyczajnych wciąż obowiązują przepisy o darowiznach na rzecz organizacji pożytku publicznego niezależnie od epidemii. O tym jak skorzystać z przepisów regulujących darowizny opowiedzą moi goście, doradcy podatkowi, Paweł Komorowski, Starszy Menedżer oraz Krzysztof Kutek, Menedżer.

Panowie, preferencje przewidziane w tarczy antykryzysowej wyglądają całkiem atrakcyjnie, np. z zerowego VAT korzystają maseczki czy inne środki ochrony, natomiast w sferze podatków dochodowych możemy odpisać 150% do 200% wartości różnych darowizn jako koszty. Czy warto z tych preferencji korzystać?

Paweł Komorowski: Jak najbardziej tak. Może warto zacząć od uporządkowania wszystkich możliwości z perspektywy podatku dochodowego od osób prawnych, bo tych przepisów jest bardzo dużo. Mamy kolejną tarczę, tarczę antykryzysowa 4.0, a każda dokonywała w tym zakresie jakichś zmian. Początkowo, to wynika z przepisów tarczy antykryzysowej 2.0, podatnicy mogli dokonać odliczenia od podstawy opodatkowania darowizn dokonanych na rzecz podmiotów wykonujących działalność leczniczą, na rzecz agencji rezerw materiałowych oraz centralnej bazy rezerw sanitarno-przeciwepidemicznych. Tarcza 4.0, rozszerza katalog obdarowanych na domy dla matek z małoletnimi dziećmi, noclegownie, schroniska dla osób bezdomnych czy też domy pomocy społecznej.

PR: Tak czy inaczej katalog coraz szerszy, ale wciąż nie dotyczy ogólnie wszystkich.

PK: Dokładnie, dalej trzeba patrzeć i weryfikować na rzecz kogo dokonujemy takiej darowizny. Natomiast wspomniał Pan o limitach i one pozostają bez zmian. W przypadku darowizn dokonanych od 1 stycznia do 30 kwietnia 2020 r. możemy odliczyć od podstawy opodatkowania 200% wartości darowizny, w przypadku darowizn dokonanych w maju tego roku możemy odliczyć 150% wartości darowizny, a w przypadku darowizn dokonanych od 1 czerwca do 30 września jest to 100% wartości dokonanej darowizny.

PR: Na razie mamy też, oprócz stawek limitów, podany okres, tak jakby ustawodawca przewidział, że epidemia się skończy w pewnym momencie.

PK: Tak, na ten moment, preferencyjnych odliczeń można dokonać do 30 września 2020 r. i miejmy nadzieję, że sytuacja epidemiczna na to pozwoli.

PR: Oby. Niemniej jednak trzeba się temu uważnie przyglądać, bo tempo prac nad tarczami było dosyć szybkie, więc to się jeszcze może zmienić. Zwróćmy uwagę na to, że preferencje nie obejmują wszystkich darowizn. Przykładowo 0% VAT nie objął posiłków dostarczanych przez restaurację na rzecz lekarzy.

Krzysztof Kutek: Tak, dokładnie, ponieważ tutaj jeśli chodzi o podatek VAT to preferencje, które wprowadziło Ministerstwo Finansów dotyczą jedynie darowizn towarowych. Darowizny pieniężne nie podlegają opodatkowaniu VAT. Tytułem wstępu warto powiedzieć parę słów o ogólnych zasadach opodatkowania darowizn w VAT. Jeśli chodzi o darowizny pieniężne to środki pieniężne same w sobie nie stanowią towaru, a ich przekazanie nie jest uznawane za usługę. Zatem darowizna pieniężna nie mieści się w katalogu czynności podlegających opodatkowaniu na gruncie ustawy o VAT. Podatnik VAT, który przekazuje darowiznę pieniężną, na rzecz jakiegoś podmiotu, bez względu na to, na czyją rzecz darowizna jest przekazywana, nie wykazuje jej dla potrzeb rozliczenia VAT. Inaczej sprawa wygląda z perspektywy darowizn towarów, ponieważ zgodnie z ogólną zasadą, na gruncie VAT nieodpłatne przekazanie towarów podlega opodatkowaniu wtedy, gdy podatnikowi przysługiwało w całości lub w części prawo do odliczenia VAT na nabyciu, imporcie lub wytworzeniu tego towaru. Nie ma nawet znaczenia czy faktycznie skorzystało się z tego odliczenia VAT, ma znaczenie tylko sam fakt przysługiwania prawa do odliczenia VAT naliczonego. Jeśli darowizna rzeczowa, czyli z perspektywy VAT'u, czynność nieodpłatnego przekazania towaru podlega VAT, to darczyńca zobowiązany jest do samonaliczenia VAT wg odpowiedniej stawki. To są ogólne zasady opodatkowania darowizn w VAT. Wynika z nich, że gdyby jakiś podmiot chciał darować komuś jakiś towar, aby wspomóc walkę z koronawirusem, np. maseczki, to zasadniczo musiałby taką darowiznę opodatkować podatkiem VAT. Jednakże, jak wynika z rozporządzenia Ministerstwa Finansów w sprawie obniżenia stawek VAT na niektóre towary i usługi w przypadku nieodpłatnych wydań określonych towarów, pod pewnymi warunkami, podatnik dokonujący samonaliczenia VAT będzie mógł zastosować stawkę "0%" na nieodpłatnym wydaniu. To oznacza, że przedsiębiorca odliczy podatek VAT poniesiony na zakupie towarów i dokona samonaliczenia VAT wg stawki 0%, czyli efektywnie nie będzie musiał naliczać tego VAT'u na nieodpłatnym wydaniu. Przy czym jak wynika z rozporządzenia, które ma wspomagać określone podmioty w walce z koronawirusem, aby skorzystać z tej preferencji darowizny musi spełniać określone warunki. Dotyczą one towarów, które podlegają darowiźnie, a także powinna zostać sporządzona pisemna umowa darowizny. Przechodząc przez poszczególne warunki, jeśli chodzi o towary, które podlegają tej preferencji, to tutaj mowa jest o ściśle określonych towarach, czyli wyrobach medycznych, które posiadają odpowiednie atesty i są wpisane do poszczególnych rejestrów: szkła laboratoryjne, aparatura laboratoryjna, produkty lecznicze, substancje czynne w rozumieniu prawa farmaceutycznego, produkty biobójcze (ale jest tylko mowa o środkach dezynfekujących), specjalistyczne testy diagnostyczne służące do analizy wykrywania czynników patogennych, czyli testy do diagnostyki koronawirusa i środki ochrony indywidualnej, czyli wyłącznie maski, osłony, szyby ochronne, przyłbice, gogle, okulary ochronne, kombinezony, ochraniacze na buty, czepki, rękawice. Darowizna tylko tych towarów może korzystać z preferencji. Warto zwrócić uwagę, że jeśli chodzi np. o maseczki to zostały one wprost wymienione w rozporządzeniu jako towar, czyli maseczka nie musi być wyrobem medycznym, nie musi mieć żadnych atestów, aby darowizna tego towaru korzystała z preferencyjnej stawki 0% VAT.

PR: Głośno było ostatnio o tym, że przylatywały do Polski maseczki bez atestów, ale jak rozumiem to mogło mieć znaczenie dla opodatkowania, niekoniecznie przy darowiznach?

KK: Kwestia atestów, czyli tego czy dany towar jest wyrobem medycznym czy nie, ma znaczenie w przypadku sprzedaży tego towaru. Jeżeli mówimy o maseczce, która nie jest wyrobem medycznym, to sprzedaż, czyli odpłatna dostawa takiego towaru będzie podlegała opodatkowaniu VAT wg stawki 23%, natomiast jeśli taka maseczka byłaby wyrobem medycznym to wtedy dostawa takiego towaru byłaby opodatkowana stawką preferencyjną VAT 8%.

PR: Wróćmy jeszcze do tego słowa "niektóre" towary, ściśle wymienione tak jak Pan podał przykłady. To nie obejmuje wszystkiego czym możemy wspomagać szpitale, bo jeśli np. przykład potrzebuje zwykłych mebli, czy wspomnianych posiłków to to już się nie kwalifikuje. Co wtedy?

KK: Zgadza się. Jeżeli to nie są towary wymienione w rozporządzeniu wówczas stosujemy zasady ogólne, jeśli chodzi o opodatkowanie darowizn, czyli jeżeli podatnikowi przysługiwało prawo do odliczenia VAT na nabyciu czy wytworzeniu takiego towaru, to wtedy taka darowizna zasadniczo powinna podlegać opodatkowaniu VAT.

Wracając do rozporządzenia w sprawie stawki 0% na „darowizny medyczne”. Tutaj istotna jest kwestia podmiotów, na rzecz których darowizna może być dokonana, aby skorzystać z preferencyjnej stawki VAT przy samonaliczeniu. Rozporządzenie określa podmioty, które mogą być w tym przypadku obdarowane, czyli są to agencja rezerw materiałowych, centralna baza rezerw sanitarno-przeciwepidemicznych, podmioty wykonujące działalność leczniczą w związku ze zwalczaniem COVID-19, które są też wpisane do odpowiedniego wykazu, a także domy dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży, noclegownie, schroniska dla osób bezdomnych, ośrodki wsparcia czy domy pomocy społecznej. Dodatkowo, jeśli chodzi o kwestie praktyczne związane z darowizną to warunkiem do zastosowania stawki 0% jest zawarcie pisemnej umowy darowizny pomiędzy darczyńcą a obdarowanym. Taka umowa powinna zawierać elementy, które są typowe dla umów. W rozporządzeniu nie ma sprecyzowanych żadnych konkretnych elementów, więc jeśli chodzi o przykładowe elementy to umowa na pewno powinna zawierać miejsce, datę sporządzenia umowy, oznaczenie stron, czyli imiona, nazwiska, nazwy, adresy darczyńców i obdarowanego, oznaczenie przedmiotu darowizny, oświadczenie o darowiźnie i przyjęciu jej. Bardzo istotną kwestią jest, aby umowa zawierała klauzulę, że obdarowany zobowiązuje się wykorzystać towary będące przedmiotem darowizny wyłącznie na cele związane ze zwalczaniem zakażenia, zapobieganiem rozprzestrzenianiu się, profilaktyką i zwalczaniem skutków choroby wywołanej koronawirusem. Rozporządzenie wymaga, aby darowizna była dokonana tylko na taki cel.

PR: Jak rozumiem istnienie takiej umowy jest bardzo ważne w przypadku ewentualnych kontroli podatkowych jakie mogą się pojawić nawet po epidemii?

KK: Kwestie dowodowe mają bardzo duże znaczenie, więc na pewno warto żeby zawrzeć pisemną umowę z wszystkimi typowymi dla umowy darowizny elementami oraz klauzulą. Jeszcze tylko końcowo dodam, że z tej preferencyjnej stawki VAT w wysokości 0% mogą korzystać darowizny dokonane do 31 sierpnia 2020 r., więc ta preferencja jest czasowa.

PR: Powiedzmy może jeszcze czy takie same warunki obowiązują dla celów preferencji w podatkach dochodowych?

PK: Tak. Warunki będą bardzo podobne. W przypadku dokonania darowizny pieniężnej musimy dysponować dowodem przekazania go na rachunek bankowy obdarowanego. W przypadku darowizny rzeczowej warto mieć podpisaną umowę darowizny zawierającą te wszystkie elementy, o których mówił Krzysiek.

PR: Darowizna to nie jest wynalazek czasu epidemii i już wcześniej istniały przepisy, które wspomagały darowizny na czele szlachetne, np. dla organizacji pożytku publicznego. Jakie są tu zasady, które wciąż obowiązują?

PK: Od wielu lat w polskim ustawodawstwie mamy możliwość odliczenia darowizn dokonanych na określone cele od podstawy opodatkowania. Bardzo istotne jest, że taka darowizna nie musi być wprost dokonana na rzecz podmiotu, który posiada status organizacji pożytku publicznego. Istotne jest to, aby celem darowizny była realizacja określonych zadań z zakresu sfery zadań publicznych, a więc niekoniecznie musimy dokonywać darowizny na rzecz organizacji pożytku publicznego, istotne jest to jak ta darowizna zostanie potem faktycznie wykorzystana. Natomiast ogólne zasady wprowadzają pewne ograniczenia i łatwo jest je porównać z preferencyjnymi warunkami wynikającymi z przepisów tarczy antykryzysowej. Pierwszą zasadniczą różnicą jest to, że ogólne zasady przewidują limit ograniczenia i możemy odliczyć sobie taką wartość darowizny, która nie przekroczy 10% podstawy opodatkowania. W przypadku darowizn dokonywanych na podstawie przepisów tarczowych, takiego ograniczenia nie mamy.

PR: Czyli można darować cały samolot maseczek?

PK: Dokładnie i całość można odliczyć od podstawy opodatkowania. Co więcej, na podstawie darowizn dokonanych na podstawie przepisów tarczy antykryzysowej, możemy odliczyć 150% albo 200% wartości darowizny. W przypadku natomiast darowizn dokonanych na przepisach ogólnych wartość odliczenia nie może przekroczyć wartości dokonanej darowizny. Wreszcie przepisy tarczy antykryzysowej 4.0 wprowadzają dodatkowo możliwość zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wartość dokonanej darowizny. Tutaj intencja ustawodawcy nie jest do końca jasna, ale taka najbardziej optymistyczna interpretacja prowadziłaby do konkluzji, że taką darowiznę możemy zarówno zaliczyć do kosztu uzyskania przychodu, jak i następnie odliczyć od podstawy opodatkowania. Jednak takie podejście wymagałoby uzyskania interpretacji podatkowej.

PR: Jak już rozmawiamy o darowiznach to może krótko jednym zdaniem wspomnimy o tym, że tarcza uwolniła pewne darowizny od podatku od darowizn.

PK: Tak, generalnie nie tylko od podatku od darowizn, ale także od podatku dochodowego. Chodzi tutaj o takie sytuacje, kiedy ta darowizna po stronie szpitala czy placówki oświatowej nie będzie stanowiła dla niej przychodu podatkowego nawet w sytuacji, gdy ona nie podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn. Mamy tu benefit nie tylko po stronie darczyńcy, ale też obdarowanego.

PR: Jak już dawać ulgi to wszystkim. A w praktyce, na dziś, jak takie sprawy należy rozliczać? To wszystko pewnie będzie miało swoje odzwierciedlenie w składanych deklaracjach VAT i podatku dochodowego oraz w kontekście zaliczek płaconych na podatek dochodowy czy VAT?

PK: Przede wszystkim, o tym już dyskutowaliśmy wcześniej, istotne są kwestie dowodowe, czyli powinniśmy zgromadzić określoną dokumentację potwierdzającą, że dokonaliśmy darowizny na rzecz obdarowanego wskazanego w przepisach podatkowych oraz że będziemy w stanie wykazać, że darowizna została wykorzystana we właściwy sposób. Jeśli chodzi o darowizny wynikające z przepisów tarczowych to możemy tego typu odliczeń dokonywać także w trakcie roku, czyli de facto pomniejszać sobie zaliczkę na podatek dochodowy. W przypadku darowizn odliczanych na zasadach ogólnych, z takim odliczeniem musimy poczekać na koniec roku podatkowego i dokonamy tego odliczenia w deklaracji rocznej za 2020 r.

PR: Jak rozumiem w przypadkach darowizn "epidemicznych" możemy mieć pewne korzyści już teraz?

PK: Dokładnie. Warto jeszcze wspomnieć, że nowe przepisy tarczowe, wprowadzają dodatkowe odliczenie, czyli możliwość odliczenia darowizn w postaci laptopów czy tabletów przekazanych na rzecz punktów oświatowych. Poprzednie przepisy dotyczyły generalnie darowizn dokonywanych na rzecz szpitali czy też agencji rezerw materiałowych. Natomiast nowe przepisy dają także korzyści w przypadku dokonywania darowizn na rzecz placówek oświatowych.

PR: Tak jak zaznaczyłem na początku, szkoły nie zawsze są w stanie same zapewnić to.

PK: Tutaj istotna uwaga. Jeżeli przepisy wejdą w życie, to z preferencji będziemy mogli skorzystać w przypadku wszystkich darowizn dokonanych od 1 stycznia 2020 r., czyli także tych dokonanych przed właściwym wejściem przepisów w życie.

PR: Ważne, żeby objęło to kończący się właśnie rok szkolny.

PK: Dokładnie.

PR: Darowizny sprzętu komputerowego dla szkół to nie tylko kwestia ulgi w podatku dochodowym, ale także preferencja w VAT. Jak ona wygląda?

KK: W VAT również mamy preferencję i podobnie jak w przypadku darowizny tych towarów "ogólnie medycznych" chodzi o stawkę 0% darowizn na samonaliczeniu. Preferencja nie wynika z przepisów tarczowych, natomiast ona była uregulowana w odpowiednim rozporządzeniu. Tu są podobne warunki jak w przypadku podatku CIT, tzn. darowizny muszą być dokonane na rzecz określonych podmiotów. Kwestie dokumentacyjne są również bardzo istotne.

PR: Myślę, że powinniśmy jeszcze naszych słuchaczy uprzedzić, że przepisy wprowadzono w dość szybkim tempie. Mam nadzieję, że dzisiejszą audycją to uporządkowaliśmy. Niemniej jednak pewnie trzeba przestrzec, aby obserwować rozwój sytuacji, bo to może się zmienić.

PK: Oczywiście zawsze jest tak, że przepisy przepisami, a potem mamy do czynienia z praktyką organów podatkowych. Taką praktykę na pewno na bieżąco trzeba obserwować.

PR: Mam zatem nadzieję, że przybliżyliśmy naszym słuchaczom kwestie darowizn "epidemicznych" i nie tylko. Moimi gośćmi byli doradcy podatkowi, Paweł Komorowski, starszy menedżer oraz Krzysztof Kutek, menedżer.

Subskrybuj podcast "Podatki / Prawo"

Otrzymuj powiadomienia o nowych odcinkach podcastu:
iTunes   Android   RSS   eMail   Spotify

Masz pytania lub wątpliwości?
Chcesz dowiedzieć się więcej?

Napisz do nas

Więcej informacji: Combating COVID-19 with resilience

Czy ta strona była pomocna?